Nena laat zich door niemand angst aanpraten. Voor het eerst in jaren was de Duitse zangeres weer in Nederland, en ook tijdens deze tournee was het loslaten van angst een belangrijke boodschap. Als onze Weekendgids deelt ze nog meer van zulke ‘levensimpulsen’.
99 Luftballons – over luchtballonnen die voor vijandig vuur worden aangezien en daarmee een atoomoorlog teweegbrengen die de wereld vernietigt – is veertig jaar oud. Het springerige anti-oorlogslied uit 1983 van de Neue Deutsche Welle-band Nena was een wereldhit: nummer 1 in Duitsland, Nederland en Engeland. Nummer 2 in de Verenigde Staten (Jump van Van Halen hield ze van de top).
Tijdens een concert van The Rolling Stones in West-Berlijn had gitarist Carlo Karges (1951-2002) in het publiek gestaan en gezien hoe er gekleurde ballonnen richting de muur zweefden. Wat als ze door Oost-Berlijn worden neergeknald en er daar totale paniek uitbreekt, had hij gedacht, en het idee voor de liedtekst was geboren.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
In de videoclip, die is opgenomen op schietkamp De Harskamp, is in het Gelderse bosgebied de ene ontploffing na de andere te zien. De opnamen waren bedoeld voor het Nederlandse muziekprogramma Toppop, maar de bandleden vonden de ambiance in de clip zo treffend, dat ze besloten er hun officiële muziekvideo van te maken.
‘Er is nog nooit een Nena-optreden geweest zonder de luchtballonnen’, zegt Nena (de zangeres, de band ging uit elkaar in 1987) op een pianokruk in de kleedkamer van het Muziekgebouw in Eindhoven begin september. Met haar Wir gehören zusammen-tour deze zomer deed ze sinds jaren ook Nederland weer aan. Ze koestert het lied dat haar in één klap wereldberoemd maakte – ‘Ik werd zelfs aangesproken in Japan, het was Wahnsinn’ – maar tegenwoordig zingt ze het laatste couplet net iets anders. De oplettende luisteraar kan het tijdens het concert in Eindhoven ook horen: aan de strofe ‘Ik zie de wereld in puin liggen’ zijn twee woorden toegevoegd: ‘nog niet’.
‘Er is een groot verschil tussen zeggen dat de wereld verwoest is, en dat-ie nóg niet verwoest is’, zegt Nena (63). Daarmee zet ze niet alleen de deur op een kier voor hoop, maar wil ze ook mensen inspireren ‘hun angst los te laten en hun eigen verantwoordelijkheid te nemen’. En dus duidelijk anders te handelen dan de 99 hooggeplaatste militairen uit het lied, die zo verblind zijn door angst dat ze zoiets onschuldigs als een ballon niet eens meer kunnen onderscheiden van een echte aanval. Want de spanningen van de Koude Oorlog zijn misschien voorbij, het ingebeelde gevaar is er volgens Nena nog altijd.
Daarmee doelt ze ook op de coronapandemie en hoe die een splijtzwam in de maatschappij veroorzaakte. ‘We mogen nooit vergeten hoe journalisten, artsen, advocaten, rechters en politici op tv hebben gezegd: de mensen die zich niet laten inenten, moeten we uitsluiten.’
‘We leven in een systeem dat gebouwd is op angst. En we zijn eraan gewend. Maar ik laat me geen angst aanpraten, door wie dan ook. No way.
‘Angst is een slechte raadgever. We moeten elkaar helpen om niet helemaal in angst weg te glijden. Angst kun je als gevoel waarnemen, maar daarna moet je tegen jezelf zeggen: ik ga terug naar mijn licht. Voor mij zijn liefde en licht de sterkste krachten. En die hebben we allemaal in ons. Daarop kunnen we vertrouwen.
‘Het positieve van de afgelopen jaren is dat mensen hebben geleerd hun gezond verstand te gebruiken en te zeggen: nee, daar ga ik niet in mee. Nee zeggen is moeilijk, want dat is iets wat we op de kinderdagopvang al uit kinderen rammen met regels. Maar iedereen mag nee zeggen. Ik heb opnieuw het gevoel dat ik wakker ben geworden uit een diepe slaap. En dat voelt zo goed. Ik geloof dat iedereen telkens weer in zijn leven, op zijn eigen manier, deze wake-upcall krijgt.’
De tour – die in 2024 weer doorgaat – heet dan ook met een reden ‘We horen bij elkaar’. ‘De mens is een sociaal wezen.’ Bij aanvang van het gelijknamige lied stapt Nena het podium af en wandelt verlicht door een spot ontspannen tussen het staande publiek door, handen schuddend, knuffels gevend. Sommigen strekken hun armen uit met de handpalmen naar haar toe, alsof ze zich willen verwarmen.
Bij de eerste tonen van 99 Luftballons – het enige lied dat het publiek helemaal in het Duits kan meezingen – wordt een grote, witte ballon het podium opgerold. Nena schrijft haar naam erop, werpt hem in het publiek en zingt met een brede glimlach: ‘Hast du etwas Zeit für mich, dann singe ich ein Lied für dich.’
‘Optreden is voor mij een Herzensangelegenheit’, zegt Nena, dat doet ze het allerliefst. ‘Sinds mijn eerste optreden op mijn 17de wist ik: dit is wat ik moet doen.’ En na een carrière van ruim veertig jaar is het plezier er nog altijd. Tijdens het touren slaapt ze niet in hotels, maar met de hele band in een tourbus. Drie van haar kinderen spelen regelmatig in haar band. In Eindhoven zit haar jongste zoon achter de toetsen.
Inspiratie haalt ze uit haar eigen leven. Haar favorieten zijn dan ook geen culturele tips, maar ‘levensimpulsen’, zoals Nena ze noemt, want ‘elke uitdaging in het leven is een mogelijkheid om te groeien’.
‘Toen ik 14 was, wilde mijn vader zijn audiomeubel wegdoen en een moderne platenspeler kopen. Ik wilde heel graag dat oude ding uit de jaren zestig houden. Hij was gemaakt van massief hout, een platenspeler en radio ineen.
Het enige wat ik niet mooi vond, waren de vier houten poten waarop hij stond. Ik zaagde ze af zodat ik op de grond kon liggen, recht voor de luidspreker. Daar bleef ik vaak uren liggen, met mijn favoriete platen om me heen. Pink Floyd, Neil Young, Eric Burdon, The Rolling Stones. Na verloop van tijd ontdekte ik steeds meer bands waarvan de muziek me meevoerde naar andere werelden. Alles daar was uitgestrekter en groter dan wat ik tot dan toe had gekend.
In gedachten vloog ik vaak door het universum en zo ontstond er steeds meer een duidelijk idee van hoe ik wilde leven: vrij zijn, de oude wereld achter me laten, steeds iets nieuws ontdekken, zelf muziek maken. Dat waren sterke gevoelens in die tijd, en zo is alles ook precies verlopen. Mijn vader had me een prachtig cadeau gegeven, zonder te weten wat het in me teweeg zou brengen.’
‘Hardlopen is niets voor mij. Daarvan was ik lang overtuigd. Tot ik op een dag in een hotel de tv aanzette, wat ik nooit doe. Op het scherm verscheen een man die raaskalde over joggen en hoe je daar als niet-hardloper gemakkelijk mee kon beginnen. Hij zei: ‘Ren een week lang één minuut per dag rond je keukentafel. Ren langzaam en put jezelf niet uit.’
Ik moest lachen. Jezelf uitputten? Hoe kon ik dat doen met één minuut? Ik was meteen gemotiveerd om in de hotelkamer te beginnen. Hij vervolgde: ‘In de tweede week ga je naar twee minuten. In de derde week ga je naar drie, en als je zin hebt om meer te doen, ben je om en kun je je geen leven zonder hardlopen meer voorstellen.’
Zo deed ik het sinds die dag. Overal. Op parkeerplaatsen, in kleedkamers, in de tourbus en soms in het gangpad van een vliegtuig. Het belangrijkste was om elke dag te rennen, waar dan ook. En inderdaad, ik wilde al snel niet meer anders en twee jaar later stond ik aan de start van een halve marathon.’
‘Ik was 17 en ik herinner me alles. De dag, de plek en vooral het feit dat ik het helemaal niet wilde. Het was voor mij genoeg om in de oefenruimte muziek te maken, te zingen en gitaar te spelen. Maar op een dag kwam iemand langs en vroeg of we een paar liedjes wilden spelen op een klein muziekfestival in een jeugdcentrum. De andere bandleden waren meteen enthousiast. Mijn eerste reactie was een groot vraagteken. Vol onbegrip vroeg ik: ‘Waarom?’ En meteen daarna: ‘Dat doe ik niet!’
Tegenwoordig lach ik elke keer als ik dit verhaal vertel. Ik had absoluut geen zin om het podium op te gaan en een concert te geven, en tot dan toe had ik er nog nooit aan gedacht. Maar de jongens gaven niet op en op de een of andere manier werd het mij, ondanks mijn sterke weerstand, duidelijk dat ik dit pad moest volgen.
In de week voorafgaand aan die eerste show voelde ik me ziek en sliep ik niet goed. Toen brak de dag der dagen aan en opeens stond ik op het podium te zingen voor 28 toeschouwers, van wie minstens de helft familie en vrienden, en het voelde alsof ik nooit iets anders had gedaan. Als een ontwaken. Lange tijd daarna heb ik mij erover verbaasd dat ik me er aanvankelijk zo tegen had verzet. Later bedankte ik de jongens voor het duwtje dat ze mij hadden gegeven, waardoor mijn leven in positieve zin totaal is veranderd.’
‘Een vriend gaf me een boek over rauwe voeding. Omdat het onderwerp me op dat moment erg bezighield, begon ik meteen te lezen en ik kon niet meer stoppen. Ik las het van kaft tot kaft. Twee dagen later ruimden we onze keuken op en begonnen we in ons gezin met een experiment. We kookten een jaar lang niet en aten alleen voedsel dat ongekookt en onbewerkt was. Alles was dus rauw en in de staat waarin de natuur het ons geeft.
Wat ik in die tijd leerde, is me vandaag de dag nog steeds bijgebleven. Leven komt van leven en levend voedsel heeft een sterke, positieve invloed op onze geestelijke en lichamelijke gezondheid.’
‘De meeste kinderen gaan niet graag naar school. Ik was een van hen. Later kwamen ook mijn eigen kinderen gedesillusioneerd thuis, slechts een paar weken nadat ze naar school waren gegaan, terwijl ze er zo naar hadden uitgekeken. Dat was voor mij een grote motivatie om zelf een school op te richten. Die bestaat nu vijftien jaar. Op de Neue Schule Hamburg bepalen jongeren zelf hoe ze hun leven vormgeven en hoe ze willen leren. Ik heb nooit beweerd dat het de beste school ter wereld is, maar het is een duidelijk bewijs dat school ook anders kan.
Drie van mijn kleinkinderen zitten op deze school, ze hebben nog niet op een andere gezeten. Als zij hier binnen zouden wandelen, weet je meteen wat ik bedoel met ‘anders’. Ze zijn sociaal competent en weten precies wie ze zijn. Ze snappen: ik weet wat voor mij belangrijk is en als ik advies nodig heb, van leraren of familie, dan vraag ik dat. Tot die tijd: laat me met rust.’
‘De natuur geeft me steeds impulsen. Bijvoorbeeld als ik een klein plantje zijn weg naar het licht zie vinden door de zware, stijve betonplaten van een grote stad. Ik verwonder me er elke keer weer over. Wat ik meeneem van het kijken en verwonderen is: gebruik je kracht en geef nooit op.’
‘Mijn uitgebreide familie is altijd een inspiratie voor me. We zijn met velen en samen valt er veel te leren en te beleven. We maken allemaal muziek, dus er is altijd muzikale saamhorigheid en verbinding. Mijn dochter Larissa schildert ook. Ik ben dol op haar kunst. Een paar schilderijen hangen in ons huis, ik heb ze gekocht op haar exposities, de grootste siert de muur in mijn muziekkamer. Het is een groot, felgekleurd zelfportret. Haar schilderijen zijn krachtig en zeggen me: houd van jezelf, leef waarachtig en zonder compromissen.’
heliumcowboy.com/larissakerner
24 maart 1960 geboren als Gabriele Susanne Kerner in Hagen, Duitsland. ‘Nena’ gebruikt ze al van kinds af aan als haar naam.
1977–1981 Frontvrouw van de band The Stripes.
1982-1987 Frontvrouw van de band Nena.
1982 Single Nur geträumt.
1983 Single 99 Luftballons.
1984 De Engelstalige versie 99 Red Balloons werd een nummer-1-hit in het Verenigd koninkrijk.
1985 Single Irgendwie, irgendwo, irgendwann.
1989 Wunder gescheh’n was een soort volkslied ten tijde van de val van de Muur.
2002 Single Oldschool Baby met de Duitse dj Westbam.
2003 Brengt nieuwe versies van oude Nena-liedjes uit, waaronder Anyplace, Anywhere, Anytime met Britse zangeres Kim Wilde.
2005 Single Liebe ist.
2020 Licht, Nena’s zeventiende studioalbum.
2023-2024 Wir gehören zusammen-tour.
Nena is getrouwd met drummer en producent Philipp Palm met wie ze twee kinderen heeft. Uit een eerdere relatie heeft ze ook drie kinderen. Ze woont in Hamburg.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden