Eigenlijk gebeurt er meer in en rond de Russische oorlog tegen Oekraïne dan zich in een paar woorden laat samenvatten, maar een poging daartoe kan het best beginnen met president Poetins woordvoerder Dmitri Peskov. Die reageerde op de constatering van Oekraïnes belangrijkste militair, generaal Valeri Zaloezsjni, dat de oorlog een ‘patstelling’ heeft bereikt.
Peskovs reactie was: ‘Nee, er is geen sprake van een patstelling. Rusland voert stelselmatig de speciale militaire operatie uit. Alle doelen die werden gesteld, moeten bereikt worden.’
In de schaduw van de crisis in het Midden-Oosten, die alle media-aandacht opslokt, speelt zich rond de Oekraïense stad Avdiivka een grote veldslag af. De materiële en personele verliezen aan Russische kant zijn dramatisch, maar de Russen blijven komen. Er circuleren beelden van die massale vernietiging van Russisch materieel, maar Oekraïense militairen wijzen erop dat zij ook grote verliezen lijden. En wie kan zich die beter veroorloven?
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
‘Aantallen zijn aantallen, en zelfs als twintig van de honderd aanvallers onze loopgraven bereiken, zijn onze jongens al uitgeput van het uitschakelen van die andere tachtig’, zegt een van hen (op Telegram), die met lede ogen aanziet dat Ruslands aanvallend potentieel ‘grenzeloos’ lijkt.
Ook de Oekraïense generaal Zaloezjni noemt in The Economist de slag om Avdiivka als voorbeeld. ‘Op onze monitoren zagen we, toen ik er was, 140 Russische voertuigen in lichterlaaie – vernietigd binnen vier uur nadat ze binnen bereik van onze artillerie kwamen.’ Maar die zichtbaarheid en kwetsbaarheid van aanvallende eenheden werkt twee kanten op, erkent hij, en hindert ook het Oekraïense tegenoffensief.
De westerse wapens waarmee dat tegenoffensief had kunnen slagen, moderne westerse gevechtsvliegtuigen en precisie-langeafstandsraketten, kwamen niet of te laat en in te geringe aantallen. Het materieel dat wél kwam, kwam zo laat dat Rusland zich al goed had kunnen ingraven. De grote Amerikaanse en Europese militaire steun, die pas op gang kwam nadat Oekraïne in de eerste fase van de strijd de westerse verwachtingen verre van overtroffen had, was altijd genoeg voor Oekraïne om niet te verliezen. Maar het land kreeg niet de wapens om te winnen. Zaloezjni beklaagt zich daar trouwens niet over: ‘Ze zijn niet verplicht ons iets te geven, en we zijn dankbaar voor wat we hebben gekregen, maar ik som simpelweg de feiten op.’
Langdurige, grootschalige oorlogen worden beslist door de wisselwerking tussen de wil om door te vechten, en de aan weerszijden beschikbare aantallen mensen en wapens. Zaloezjni zegt te hebben onderschat hoe weinig een mensenleven betekent voor Vladimir Poetin. En daarvan heeft Rusland er meer dan genoeg. ‘Rusland is een feodale staat, waar het goedkoopste middel een mensenleven is. Maar voor ons is dat het kostbaarste goed.’
Tegen deze achtergrond, gekoppeld aan onzeker geworden Amerikaanse steun en een draconisch Russisch defensiebudget voor een land dat allang is overgeschakeld op een oorlogseconomie, komen er nu grote en wezenlijke vragen op de Europese landen die Oekraïne ondersteunen.
De Italiaanse premier Giorgia Meloni, die te boek staat als steunpilaar van Kyiv, liet zich vorige maand misleiden door Russen die zeiden van de Afrikaanse Unie te zijn. ‘Ik zie dat er aan alle kanten veel vermoeidheid is’, vertelde Meloni hun over de telefoon. ‘We naderen het moment waarop iedereen begrijpt dat we een uitweg nodig hebben.’
Maar zo makkelijk gaat dat niet, getuige Ruslands bereidheid tienduizenden mensen en hele Oekraïense steden op te offeren aan Poetins doelen. De aard, omvang en intensiteit van deze oorlog tegen Oekraïne gaan het Europese voorstellingsvermogen, en hun gravitas, eigenlijk te boven – maar de Europeanen hebben geen ‘verlaat-de-gevangenis-zonder-te -betalen’-optie.
Dus wat nu? Grofweg zijn er twee varianten waartussen de Europeanen en de VS uit zullen moeten kiezen. De eerste is een groots financieel en industrieel project, waarbij de kracht van de westerse economieën ingezet wordt om de Russische productiekracht te verslaan. De tweede is het versneld Navo-lidmaatschap voor Oekraïne als enige echte garantie om de Russische aanvallen te laten stoppen. Gevolgd door versneld EU-lidmaatschap. Daarbij zou Kyiv dan moeten accepteren (zoals Bonn tijdens de Koude Oorlog) dat bezet gebied tijdelijk verloren is.
Of een van deze varianten binnen afzienbare termijn haalbaar is, is volstrekt onzeker. Het hangt af van de ontwikkeling van de oorlog, en van wat Oekraïne wil. Het land heeft zijn overleven aan de eigen strijdlust te danken – en zal alles doen om niet onderworpen te worden aan een wreed, nihilistisch bewind. Met of zonder westerse steun.
Aan de Europese kant is de onzekerheid net zo groot: politiek leiderschap is grotendeels afwezig, ook in Berlijn en Parijs, dus de vereiste urgentie om van de redding van Oekraïne een groot Europees politiek-industrieel project te maken, lijkt ver weg. De EU heeft in de Hongaarse premier Viktor Orbán zelfs een leider die Poetins omhelzing koestert. Ook Navo- en EU-lidmaatschap zijn makkelijker gezegd dan gedaan.
Doorploeteren zonder haalbaar strategisch einddoel is daarmee een reële derde variant. En ook een vierde scenario, Oekraïne dat met afbrokkelende westerse steun terrein moet prijsgeven, terwijl meer steden in as gelegd worden, blijft een mogelijkheid. Eén ding is zeker: het antwoord op de grote vraag die nu met grote urgentie op Europa afkomt, zal de toekomst van het continent en zijn inwoners voor lange tijd gaan bepalen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden