‘De overheid moet bedrijven minder geld geven om duurzamer te worden.’ Al meer dan 1,5 miljoen mensen braken deze week hun hoofd over deze stelling in de Stemwijzer, ’s lands meest gebruikte stemhulp voor zwevende kiezers die graag willen weten welke partijen hun opvattingen delen.
Afgelopen week omschreef een lezer in de Volkskrant de stelling over het verduurzamen van bedrijven als een ware ‘hersenkraker’. Wat bleek: partijen interpreteren de stelling allemaal op hun eigen manier, waardoor er uiteindelijk – minstens – drie verschillende lezingen van de stelling te onderscheiden zijn. Het leidt ertoe dat partijen die normaliter lijnrecht tegenover elkaar staan zo opeens onder hetzelfde eens- of oneenskamp vallen.
Zo komt een kiezer die op de stelling ‘ja’ invult waarschijnlijk met enige verbazing tot de conclusie dat hij zich in één kamp bevindt met zowel Forum voor Democratie als de Partij voor de Dieren. De twee partijen, in de Kamer vrijwel volmaakte tegenpolen, zeker op het klimaatbeleid, zeiden allebei ja op de stelling, zij het dat FvD stelt dat ‘er geen sprake is van een klimaatcrisis’, en de PvdD die klimaatcrisis zo’n beetje het belangrijkste thema vindt.
Ze hebben dan ook totaal verschillende redenen voor hun stellingname. FvD wil volledig stoppen met duurzaamheidseisen aan particulieren en bedrijven. De PvdD daarentegen wil verduurzaming van bedrijven juist realiseren door de geldkraan dicht te draaien voor wie niet voldoende duurzaam is.
En dan zijn er ook nog de stellingen waarbij partijen niet helemaal consequent lijken te zijn in hun mening. Bij de stelling ‘Nederland moet geen ontwikkelingshulp geven aan landen die weigeren uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen’ koos D66 bijvoorbeeld voor ‘eens’. In haar verkiezingsprogramma stelt de partij echter dat ontwikkelingshulp niet afhankelijk mag zijn van samenwerking op het gebied van uitgeprocedeerde asielzoekers.
De angel zit in de formulering: de partij laat desgevraagd weten de ontwikkelingshulp wel te willen doorzetten, maar dan via ngo’s en andere onafhankelijke organisaties. Niet aan het land zelf dus.
Zo roept ook de Stemwijzer, toch bedoeld als onafhankelijk scheidsrechter in inhoudelijke kwesties, ook weer vragen op. Niet in de laatste plaats in de Tweede Kamer zelf, waar partijen elkaar scherp in de gaten houden. Dat de stellingnamen van partijen bij de Stemwijzer niet klakkeloos kunnen worden overgenomen in beleidsvoorstellen, werd duidelijk toen SP-Kamerlid Sandra Beckerman onlangs een stelling van de Stemwijzer woord voor woord gebruikte voor een stemming in de Kamer. Bij de presentatie van de Stemwijzer had ze al aangekondigd dat ze ’m nog eens ging doorspitten op zoek naar tegenstrijdigheden bij andere partijen.
En ze had beet: de ChristenUnie en D66 zijn het in de Stemwijzer eens met de stelling dat de huurprijs de komende drie jaar niet mag stijgen. Terwijl deze partijen eerder bij een vergelijkbaar voorstel van de SP nog tegen stemden. Beckerman diende haar voorstel vol goede moed opnieuw in, toch stemden de partijen weer tegen.
D66 vindt dat flauw. ‘Het feit dat de stellingen helemaal dichotoom zijn – alleen met eens of oneens kunnen worden beantwoord – maakt het soms lastig voor partijen om stelling in te nemen’, zegt Jan Sinnige, hoofd communicatie van de D66-fractie in de Tweede Kamer. ‘Zo zijn we het wel eens met de stelling over de stijgende huurprijzen, maar het voorstel van Beckerman miste financiële dekking’.
Ook de ChristenUnie stelt dat het ontbreken van dekking de reden was om tegen het SP-voorstel te stemmen. Bovendien willen de christenen op ándere manieren een huurverhoging voorkomen, zoals met het afschaffen van de winstbelasting voor woningcorporaties.
Verliest de Stemwijzer daarmee aan waarde? Anne Valkering, projectleider van de Stemwijzer, benadrukt hoe belangrijk de toelichting is van partijen op de stellingen: hoe zijn ze tot hun antwoord gekomen? ‘We laten die toelichting bij alle stellingen direct zien, zodat gebruikers er makkelijk bij kunnen’.
Daarnaast moedigt Prodemos met de Stemwijzer mensen ook aan om zich op andere manieren te informeren over de politiek, zoals het kijken van debatten en het volgen van nieuws. ‘De Stemwijzer is een mooie en laagdrempelige stap in de oriëntatie op wie je gaat stemmen op 22 november’, aldus Valkering.
Maar niet de enige stap dus. Al is het maar omdat ook partijen zelf soms de weg kwijtraken in de stellingen. Bij de presentatie in oktober vertelde Prodemos-directeur Eric Stokkink hoe het ooit misging met een stelling over het afschieten van zwijnen en konijnen. ‘Eén partij gaf als antwoord: ‘De recreatie op het water moet worden versterkt.’ Plezierjacht bleek volgens die partij multi-interpretabel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden