Moldavië gaat zijn eerste winter zonder Russisch gas tegemoet. Ontsnappen aan de Russische invloed is een prioriteit voor het kleine land, ook op energiegebied. Een Moldavische onderzoeker wil met olifantsgras twee vliegen in één klap slaan.
Anatolii Sandu (45) pakt de manshoge plant even vast en wrijft de bamboeachtige bladeren tussen zijn vingertoppen. ‘Dit is de toekomst’, zegt hij stellig. Hij staat naast een veld met miscanthus, ook wel olifantsgras genoemd, aan de rand van de Moldavische hoofdstad Chisinau. Als het aan onderzoeker en ondernemer Sandu ligt, wordt biobrandstof van deze plant de voornaamste warmtebron voor Moldavische huishoudens. ‘En dat allemaal van Moeder Natuur.’
Het olifantsgras dat hier op een hectare Moldavische bodem wortel schiet, komt oorspronkelijk uit Azië, maar is inmiddels op verschillende plekken in Europa te vinden. In onder meer het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Nederland wordt op kleine schaal gepionierd met biobrandstof van olifantsgras als alternatief voor fossiele brandstoffen.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Wetenschappers zijn enthousiast, zoals hoogleraar Luisa Trindade, die aan de Universiteit van Wageningen onderzoek doet naar de plant. ‘Miscanthus bestaat voornamelijk uit koolhydraten, bevat weinig eiwitten en water’, vertelt ze aan de telefoon. Als biobrandstof zit het dus bomvol energie, een duurzaam alternatief voor steenkool. Daarnaast neemt een hectare van deze plant meer koolstofdioxide op dan een hectare bos. ‘En in tegenstelling tot bomen die gekapt worden, groeit miscanthus ieder jaar terug.’
In Moldavië is Sandu sinds 2019 vurig pleitbezorger van de plant. Zijn proefprogramma wil hij uitbreiden voor de centrale verwarming van hoofdstad Chisinau. Het wetenschappelijk instituut waar de proef plaatsvindt, wordt al verwarmd met briketten van deze plant. Hiervoor werkte Sandu met olifantsgras in het Verenigd Koninkrijk. Hij keerde terug om deze ‘goede en schone technologie’ in Moldavië aan de man te brengen, in samenwerking met het Britse bedrijf Terravesta.
Als alternatieven voor fossiele brandstoffen ergens welkom zijn, is het in Moldavië. En niet alleen vanwege de energietransitie. Tot vorig jaar was het land afhankelijk van Russisch gas, dat het Kremlin gebruikte voor politieke invloed. Sinds de invasie van Oekraïne steunt de Moldavische regering haar buurland uitdrukkelijk en zoekt ze meer toenadering tot de Europese Unie. Moskou draaide de gaskraan daarop grotendeels dicht, met als doel de bevolking op te stoken tegen de pro-Europese regering.
Afgelopen winter was onrustig. Moldavië moest gasleveranties uit het Westen aantrekken om inwoners warm te houden. Energieprijzen waren 600 procent hoger dan het jaar ervoor, huishoudens besteedden rond de 70 procent van hun inkomen aan gas en elektriciteit. Dit leidde tot protesten, aangewakkerd door pro-Russische politieke bewegingen zoals die van oligarch Ilan Sor. De financiële pijn voor huishoudens lenigde de regering met subsidies, ondertussen probeerde ze energieconsumptie te beperken.
Nu Koning Winter andermaal aan de deur klopt, is het land beter voorbereid. Moldavië koopt geen gas meer van het Russische Gazprom, zei energieminister Victor Parlicov in oktober (met uitzondering van het separatistische Transnistrië, waar met gas ook elektriciteit wordt opgewekt die de rest van Moldavië nog steeds inkoopt). Ze hebben voldoende gas ingekocht bij westerse partners, tegen een betere prijs, aldus Parlicov.
Anatolii Sandu wil een stap verder gaan. Want gas is fossiel, en kostbaar bovendien. De regering leende tot nu toe bijna 500 miljoen euro bij de Europese Bank van Reconstructie en Ontwikkeling om alternatieve gasleveranties te bekostigen voor afgelopen en komende winter. Van de EU kreeg Moldavië vorig jaar nog eens 250 miljoen om de crisis te bezweren. ‘Dit is honderd procent schoon en goedkoper dan gas’, zegt Sandu en strekt opnieuw zijn arm uit naar zijn hectare met superbamboe. Liefst verbouwt hij het olifantsgras straks op honderden hectaren in Moldavië.
‘Maar’, voegt hij ongeduldig toe, ‘soms voel ik me net Don Quichot.’ De Moldavische autoriteiten geven geen sjoege, klaagt Sandu. Uit een plastic mapje tovert hij een overzicht met alle mogelijke toepassingen van miscanthus, en een uitgebreid organogram van de Moldavische staat. Met zijn vinger gaat hij langs alle instellingen waar hij aanklopt, die hij naar eigen zeggen niet weet te doordringen van het belang van olifantsgras.
‘Dat is niet waar’, zegt staatssecretaris Carolina Novac via een videoverbinding, lichtelijk gepikeerd door de verwijten van Sandu. Novac is hoofd decarbonisering binnen het energieministerie. Moldavië wil grote slagen maken met het terugdringen van koolstofuitstoot, zegt Novac, met oog op internationale akkoorden en uiteindelijke toetreding tot de Europese Unie. Na de energiecrisis van afgelopen winter zijn duurzame alternatieven ‘urgent’. Maar een crisis verlangt ook maatregelen die niet altijd even groen zijn. ‘Onze prioriteit is dat Moldaviërs niet doodvriezen.’
Olifantsgras is een ‘no-brainer’, zegt Novac, maar de plannen van Sandu vindt ze onvoldragen. ‘We moeten vanuit de markt denken. Dat het groen is, is niet voldoende. Het is nog niet competitief genoeg ten opzichte van gas. Als ministerie zijn we overbelast en hebben we beperkte middelen.’ Externe financiering ontbreekt vooralsnog. ‘Ik steun het idee, maar we gaan niet alles op miscanthus inzetten.’
Sandu, die zegt een solide businessplan te hebben, heeft het gevoel dat hij van het kastje naar de muur wordt gestuurd. ‘Er zijn miljoenen geleend voor gas, maar hiervoor is geen geld.’
Dat velden wereldwijd nog niet vol staan met deze wonderplant, komt deels doordat de technologie nog in de kinderschoenen staat, legt hoogleraar Trindade uit. ‘Voor Nederlandse boeren bijvoorbeeld levert biomassa voor warmtecentrales te weinig op. Toepassingen met een hogere waarde, zoals bioplastics, bouwmateriaal of papier van miscanthus, maken het financieel aantrekkelijker.’
Termoelectrica, het bedrijf dat samenwerkt met Sandu en verantwoordelijk is voor de verwarming van de huishoudens in Chisinau, schrijft in een reactie potentie te zien in olifantsgras. In oktober kondigde het bedrijf aan in de toekomst te willen overschakelen naar miscanthus als verwarmingsbron in negentien hittecentrales rondom de hoofdstad, zonder een datum te noemen.
‘Dat zeggen ze al vier jaar’, verzucht Sandu, die zichzelf wat onbescheiden als een profeet beschouwd. ‘Soms denk ik: eigenlijk zou ik mijn koffers moeten pakken. Maar ik wil niet weg. Het is zoals met alles wat nieuw is: je moet het evangelie verspreiden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden