Wie nieuwsgierig is naar het eten van de toekomst, moet eens naar het verleden kijken. Dertig jaar geleden had lang niet elk huishouden een magnetron en moest de uitvinder van de airfryer nog jaren knutselen voor hij ‘eureka’ kon roepen. De kiwi was nog niet ingeburgerd, chiazaad was voorbehouden aan kanariepietjes. Recepten kwamen uit kookboeken en van beduimelde kladjes van moeders en oma’s. En alle tomaten waren rood.
Als we vanaf nu dertig jaar doorspoelen, zien we een wereld met 10 miljard mensen. Hoe krijgen zij te eten? Komt ons voedsel uit laboratoria? Uit de ruimte? Heeft de ‘landbouw’ nog land nodig? Op de tentoonstelling Spacefarming in het Evoluon in Eindhoven probeert Next Nature Network de bezoeker mee te nemen naar de toekomst van ons eten. Dit collectief van doeners en denkers over voedsel heeft onder leiding van kunstenaar en filosoof Koert van Mensvoort een tentoonstelling ingericht die het voedselvraagstuk bekijkt vanuit de technologie.
In metalen koepels, gebaseerd op de iglo’s waarin astronauten oefenen voor hun ruimtereis, zijn opstellingen gemaakt over voedseltechnologieën die nu nog in de kinderschoenen staan. In één ervan wordt de bezoeker door een doolhof van dilemma’s geleid. Kies een product en volg de weg naar de productie. Gaan we richting varkensflats of voedselbossen? Databoeren die hun oogst binnenhalen met drones? De boodschap: ‘Bij elke hap die je neemt, verandert de wereld om je heen.’
Het geloei en getingel van koeienbellen in de expositie is bedrieglijk: koe Margaret is van roestvrij staal en vestigt de aandacht op de vraag of er nog vee nodig is voor kaas. ‘Margaret’ laat zien dat gras direct kan worden omgezet in caseïne, een stof die (nog) wordt gewonnen uit melk en die kaaswrongel zijn dikte geeft. De kaas heeft dezelfde smaak en eigenschappen als koeienkaas, anders dan de veganistische alternatieven die nu op de markt zijn.
Ook aan kweekvlees komt geen koe meer te pas, maar de expositie gaat verder. Wat als er geen planten en dieren meer zijn? Er wordt al gewerkt aan koffie zonder bonen en aan eiwitten uit eencellige organismen en water die vrijwel alle ‘gewone’ eiwitten kunnen vervangen. Een soort meelwormen doet zich in het Evoluon tegoed aan louter piepschuim. Ondanks de giftige stoffen in hun voedsel zijn de insecten geschikt voor menselijke consumptie.
In een zelf te bedienen ‘bioreactor’ kunnen bezoekers een gerecht samenstellen uit zelf gekozen ingrediënten naar celbasis, smaak en vorm. Op het scherm zijn voedingswaarde en smaak te zien. Niet goed? Aanpassen is een kwestie van een paar toetsen aanklikken. Vervolgens kies je een bereidingswijze en in een 3D-venstertje verschijnt het gerecht.
Een jonge bezoeker kiest enthousiast een sappig gestoomde banaan met een stukje Tyrannosaurus rex en kastanjechampignons. Zijn ouders kijken bezorgd naar de voedingswaarden op het scherm. Even later doet hij zich in het Evoluon-restaurant tegoed aan een burger van kweekvlees die hij zelf in een van de koepels heeft besteld, en heeft niemand het nog over voedingswaarden.
Van de aardse experimenten en dilemma’s daalt de bezoeker af naar de ‘ruimte’, in de paarsblauw verlichte benedenverdieping. André Kuipers vertelt in een nagebouwd stukje ruimtestation op video dat hij tijdens zijn ruimtereis in 2012 drop en kaas bij zich had voor ‘onderweg’. Leuk voor zijn reisgenoten, maar er wordt serieus geëxperimenteerd met het kweken van voedsel in de ruimte. ‘Ruimteboer’ Wieger Wamelink, verbonden aan Wageningen Universiteit, experimenteert met grond die lijkt op die van Mars. Het ruimteagentschap ESA heeft een apparaatje in ontwikkeling om kweekvlees te maken in een ruimtestation.
De expositie is meer dan een gedachtenexperiment. Bedenk dat de magnetron ooit werd uitgevonden in de context van de defensie-industrie. Niemand kan nog zonder. Algen en insecten zijn culinair gezien geen mainstream voedsel, maar worden steeds vaker verwerkt in eetbare producten. Ook andere technieken worden op kleine schaal toegepast. Those Vegan Cowboys, opgezet door de ondernemers van De Vegetarische Slager, produceren kaas volgens de koe-Margaret-methode. Over dertig jaar zullen veel van de nieuwe producten en technieken net zo normaal zijn als nu gele tomaten, airfryers en recepten van internet.
Elders in Eindhoven zijn ze alvast begonnen met de toekomst. Restaurant Bunkr is de eerste eetgelegenheid in Nederland die wordt aangestuurd met data en kunstmatige intelligentie. Je geeft thuis in een app op wat je lekker vindt, en je krijgt aan tafel een gepersonaliseerde menusuggestie. Toch liever ‘gewoon’ van de kaart bestellen? Dat kan ook. Nu nog wel.
Spacefarming, Evoluon, Eindhoven. T/m 23/3.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden