Na dertien jaar Rutte staat het gave landje droog in het vaasje. Onder zijn leiding is bijna niets vooruitgeholpen, hooguit extreem-rechts misschien, en een handvol bedrijven. Het klimaat betaalt, de jeugd, de zorg, de waarheid. Vergelijk de boel die hij aantrof met wat hij achterlaat en Shakespeare begint de schaamte aan te roepen – waar is uw blos?
Duizend keer is hem in die jaren gevraagd: hoe is dit nou zo gekomen, hoe heb je dit nou klaargespeeld? Kijk eens terug, leg eens verantwoording af, wees eens eerlijk. Nooit kwam er een antwoord. Met een beroep op geheugenverlies glipte hij zelfs onder ede weg.
Op de radio verklaarde Rutte deze week dat hij te lang was doorgegaan als premier. Dan nam je effectiviteit af, en werd je gedwongen om waterige compromissen te sluiten.
Was dit een reflectie, toch nog, nu we er niet meer op zitten te wachten? Het had er alle schijn van, de vorm en de toon, toch gingen er minstens drie dingen mis.
Niemand had bijvoorbeeld gezegd dat hij moest ophouden omdat hij te lang zat. Sterker: we hebben werkelijk alle redenen die er bestaan aangevoerd om hem te overtuigen van de noodzaak van stoppen, behalve deze ene. Het klinkt toegeeflijk wat hij zegt, maar iedereen krijgt met deze reflectie ruimhartig gelijk in wat niemand ooit vond.
Een blik op het eigen handelen ontbrak er ook aan, wat raar was, een flinke jongen van een omissie. Hij sprak alleen over de relatie tussen tijd en functie, objectieve factoren, buiten zichzelf. Daar lag het aan. Een ander was precies hetzelfde overkomen.
Ten derde geloofde ik niet dat hij echt vindt dat hij te lang heeft gezeten. Hij wilde juist altijd lang, de langstzittende premier worden – lengte is altijd zijn belangrijkste motief geweest. Zijn laatste kabinet moest kapot om zijn volgende mogelijk te maken. Dat mislukte, hij werd uitgekotst. Om te voorkomen dat hij meteen zou worden weggestuurd, beloofde hij dat hij zou vertrekken, als hij tenminste nog even demissionair door mocht gaan.
Een gelukkig toeval: dit is precies lang genoeg om eervol in functie te kunnen blijven tot de Navo volgend jaar een nieuwe chef nodig heeft. Het lot moet hem sowieso goedgezind zijn om hem, in deze fase van zijn loopbaan, een oorlog in Oekraïne in de schoot te werpen. Een mooie kans om je als potentiële nieuwe Navo-chef op de kaart te zetten.
Rutte misbruikte de vorm van de reflectie om ruimte te scheppen voor zijn opvolger Yesilgöz. Want die kan al heel knap zeggen hoe goed het is dat zij de nieuwe leider is, maar raakte steeds in de war als haar werd gevraagd: Was er iets mis met de vorige dan?
En voor zichzelf, want ik geloof dat we hem mogen feliciteren. Rutte wordt de nieuwe Navo-chef. Het is rond, dat moet wel, anders was hij er niet zelf over begonnen. Sinds vandaag heeft hij wel zin in de baan waar hij tot gisteren geen seconde over had nagedacht.
Leve Oekraïne, maar je vraagt je af wat Rutte allemaal heeft moeten beloven en toezeggen om zijn baan te bemachtigen.
Snel vragen, onder ede. Nu weet hij het misschien nog.
Over de auteur
Peter Middendorp is schrijver en columnist van de Volkskrant. Van zijn hand verschenen onder meer de romans Vertrouwd voordelig en Jij bent van mij. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.