Politiek is theater, dus scherp je pen als politici op de planken staan. Niet alleen journalisten zien acteurs; er moet spektakel zijn anders boeit het niet. Spoeddebatjes, persoonlijke aanvalletjes, crisisjes, opzetjes, onthullinkjes, wie-wil-met-wie-en-waarom-nietjes. Een hoop woorden tijdens de campagne, daarna sluiten de deuren van de vesting weer.
Maar heb ik het mis, of schudden ze hun theatrale veren af?
Omtzigt en Timmermans, live in de Luxor, de zaal is vroeg vol. Twee mannen in saaie maar wie weet prijzige pakken, de één met das de ander zonder. Een beetje zenuwachtig, het is te zien aan de manier waarop ze hun transparante lessenaars omklemmen, met twee handen tegelijk. Die laten ze de komende anderhalf uur niet meer los.
Naast me in de zaal zitten Nick en Sven, twee boezemvrienden van 27 jaar, ze komen voor Omtzigt. Ze groeiden op in een tijd van steeds weer nieuwe nieuwe politiek, die telkens uitdoofde zodra het serieus werd. Tegelijk begonnen oude politici in marketing te geloven, in plaats van idealisme, en nam het vertrouwen van ‘de mensen’ almaar af. Maar niet bij hen en ook dat geeft hoop.
Nick Rustenburg studeert rechten, Sven Kooij is schilder, ze kennen elkaar van voetbal en praten altijd over politiek. Sven luistert podcasts en debatten tijdens het schilderen, oordopjes in, ‘dan is de dag zo om’, of hij debatteert met een oudere collega die vasthoudt aan de PvdA, over kernenergie bijvoorbeeld, ‘dat is leuk en leerzaam’.
Ze lazen Omtzigts boek en werden lid zodra het kon, en verheugen zich op deze avond. Biertje erbij: genieten van de democratie. Fractiediscipline en dichtgetimmerde regeerakkoorden maakten veel kapot, zegt Nick, ‘de ingestudeerde stukjes die politici opvoeren’ – met Omtzigt kan dat veranderen en hopelijk neemt hij de anderen mee.
Nu Mark Rutte met wat laatste leugentjes en strategietjes vertrekt, is alles mogelijk. Sheila Sitalsing schreef al hoopvol over nieuwe zuurstof in de politiek, na rare jaren waarin politici zogenaamd heel erg luisterden naar ‘de mensen’, en tegelijk bleven ‘pappen en polderen’. Het land was ‘ideologisch uitgewoond’, maar nu lijkt er ‘een grauwsluier van de politiek getrokken’ – wie weet krijgen we dat vanavond eindelijk te zien.
(Aan dat ‘wie weet’ en ‘eindelijk’ herken je de cynische columnist. Sorry.)
Inhoud. Diepte. Aandacht. Verandering. Omtzigt en Timmermans houden dezelfde koers. De één helt naar rechts en de ander naar links, maar die woorden vallen nauwelijks. Geen gebekvecht voor de bühne en geknuffel uit het zicht (zoek op: ‘Rutte en Klaver’ ‘ik hou van je’), maar ideeën. Eerlijk gezegd is het een verademing: anderhalf uur luisteren naar lijsttrekkers in campagnestand, terwijl dat jarenlang zo beklemmend was.
Zuurstof! Toch?
Het is de eerste keer dat twee partijen zelf een verkiezingsdebat houden, slim, analyseren de journalisten. Handig opzetje. Nog geen uur onderweg en het AD publiceert al een reportage met kritische vraagtekens bij de nieuwe politiek: verslaggevers zagen hoe de campagneleiders van de twee partijen elkaar troffen op de kamer van de ene (‘gespot’), kennelijk om schimmige zaken aangaande deze avond te bespreken. Hoe ze de concurrentie erbuiten houden. Tactiekjes. Oude politiek.
Misschien is het ook weleens tijd voor nieuwe journalistiek. Het moet gaan over ‘macht en tegenmacht’, zegt Omtzigt, niet over ‘koopkrachtmodelletjes of stikstofmodelletjes’, ‘minder spoeddebatten’, ‘minder twitteren’. De politiek ‘verbetert niet door te roepen over beter luisteren of nieuwe politiek’. En Timmermans zegt: ‘ik heb heel aandachtig geluisterd en niets kunnen achterhalen waar ik het heel erg mee oneens ben’.
Van de twee is hij de theaterman: hier en daar een oneliner, een raar stemmetje, een vermomd aanvalletje. Omtzigt kan er stiekem ook wat van: hoe hij handig de Mitsubishi Outlander op de korrel neemt, is een retorisch trucje.
Het zijn oude rotten. Timmermans begon zijn politieke carrière in 1998, Omtzigt in 2003. Wantrouw elke politicus die over ‘nieuwe politiek’ begint, vooral de door de wol geverfde, maar vanavond blijven de jij-bakjes eindelijk eens uit.
Ja, dat was mooi, zeggen Nick en Sven na afloop, ‘dat was echte politiek’.
Vier jaar terug probeerde Jesse Klaver een einde te maken aan de ‘scorebordpolitiek’ – dat duurde een paar seconden, want niemand deed mee. Nu zijn het er in elk geval twee.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden