Drift liet een blok beton zweven en maakte lampen die als tutu’s aan het plafond dansen. Het liet drones vliegen als een zwerm spreeuwen en maakte een kroonluchter van lichtgevende paardenbloemen. Nu is het Nederlandse kunstenaarsduo toe aan een volgend waagstuk: een eigen museum.
Het Drift Museum verwacht begin 2025 open te gaan en rekent op 500 duizend bezoekers per jaar. Het wordt gevestigd in twee hallen van elk 160 meter lang, 18 meter breed en 20 meter hoog. Ze maken deel uit van de vijf Van Gendthallen, een rijksmonument uit 1898 in Amsterdam. Vroeger werden hier dieselmotoren, stoomlocomotieven en pompinstallaties gemaakt.
Initiatiefnemers van het museum zijn Lonneke Gordijn (43) en Ralph Nauta (45) van Drift, samen met Eduard Zanen (64). Zanen was medeoprichter van het hippe kinderwagenmerk Bugaboo en is eigenaar van een reeks duurzame start-ups. Hij staat in de Quote 500-lijst van rijkste Nederlanders.
Over de auteur
Bart Dirks schrijft voor de Volkskrant over kunst en cultuur. Eerder was hij onder meer verslaggever in Den Haag en Rotterdam en correspondent in Brussel.
De technologische kunstinstallaties van Drift reizen de wereld over, van Philadelphia tot Seoul. Het werk is aangekocht door onder meer het Rijksmuseum in Amsterdam, het Los Angeles County Museum of Art en het Victoria & Albert Museum in Londen. Vorige week week vlogen nog duizend drones van Drift boven Central Park in New York. ‘Ons werk past niet altijd in bestaande musea met witte muren’, zegt Lonneke Gordijn. ‘Er zitten ook theatrale aspecten aan, of het zijn performances. Daar zijn de Van Gendthallen heel goed voor geschikt.’
Het idee voor een eigen museum begon te kriebelen na de succesvolle tentoonstelling van Drift in het Stedelijk Museum in Amsterdam. In 2018 zagen 263 duizend bezoekers in vier maanden een reeks kinetische (licht)installaties op het snijvlak van kunst en technologie. Het leverde het Stedelijk de drukste zomer in zijn geschiedenis op. ‘Dat was geweldig om te doen, maar je bent bij musea aan de goden overgeleverd of je überhaupt een expositie krijgt, hoeveel plek je krijgt en wanneer’, zegt Nauta. ‘Je moet concessies doen aan de curatoren. Dat getouwtrek haalt veel energie uit je.’
Nauta kreeg in 2019 de tip om Eduard Zanen te bellen, omdat hij de Van Gendthallen aan het ontwikkelen was met sportvoorzieningen, kantoren, start-ups en horeca. ‘Ik had zonder hem te kennen een schurfthekel aan hem’, bekent Nauta, ‘omdat ik het clichébeeld had van een projectontwikkelaar. Maar we hadden meteen een klik. Hij is ook bezig met technologie, innovatie en duurzaamheid.’
De oprichters van Bugaboo hadden de Van Gendthallen in 2013 gekocht om er hun hoofdkantoor in te vestigen. Daarnaast werd gezocht naar een invulling voor de rest van het complex van ruim 13 duizend vierkante meter. Toen Bugaboo in 2018 werd verkocht aan een Amerikaanse investeerder, viel het plan voor het hoofdkantoor weg. ‘Dat was het startmoment: oei, wat nu? Het was bovendien nog een complete bouwval.’
Zanen stelde zich ten doel het complex te restaureren tot energieneutraal rijksmonument. Het wordt van de fundering tot het dak aangepakt. Overal zijn nieuwe heipalen geplaatst, in de gevels worden alle 4.600 ruitjes in de originele gietijzeren kozijnen vervangen. ‘Het dak wordt vernieuwd met een bio-composiet met een kern van gerecyclede petflessen’, zegt Zanen, ‘ontwikkeld door Holland Composites, een van mijn bedrijven.’
Zanen was al snel enthousiast over het idee om met Drift een museum te ontwikkelen. ‘De Van Gendthallen zijn ondergebracht in een stichting, het gaat niet om winst.’ Wat niet betekent dat er geen rendement uit het museum moet komen. ‘Alles wat je als ondernemer op aarde neerzet, moet een verdienmodel hebben. Maar het maakt nogal een verschil of je 40 procent of 4 procent rendement wilt.’
De prognose van 500 duizend bezoekers per jaar is volgens Gordijn realistisch. ‘We zien het succes van vergelijkbare musea in het buitenland. Amsterdam is bovendien een toeristenstad. En we zullen ook steeds nieuw werk laten zien.’
Het meest complexe aan de herontwikkeling van de hallen is niet eens de grondige restauratie, maar het papierwerk, aldus Zanen. ‘De vergunningen zijn een kwestie van lange adem, maar dat weet iedereen die iets wil bouwen in de stad.’ Zo duurde het vier jaar voor er groen licht kwam voor een ‘insteekhaven’ in het gebouw, zodat elektrische boten binnen kunnen aanmeren. ‘Je zou iets meer enthousiasme verwachten van de gemeente.’
‘Dit project is te gek, het gaat gewoon door’, aldus Ralph Nauta. ‘Maar je vraagt je wel af hoeveel andere goede initiatieven in de stad worden doodgeslagen bij gebrek aan medewerking.’
Dat geduld soms toch wordt beloond, bewijst de samenwerking van Gordijn, Nauta en Zanen overigens ook. Toen de Van Gendthallen in 2013 te koop stonden, had óók Drift er al een oogje op laten vallen. Nog niet als museum, maar om er hun studio’s te huisvesten voor hun team van ingenieurs, softwareontwikkelaars en productontwerpers. ‘We waren al aan het puzzelen hoe we het verder zouden herbestemmen met horeca en andere bedrijvigheid’, zegt Lonneke Gordijn. ‘Maar het was voor ons een veel te grote aankoop en bovendien was Bugaboo ons toen voor.’
Uitzonderlijk
Er zijn aardig wat verzamelaars met een privémuseum, maar kunstenaars met een eigen museum zijn uitzonderlijk. In Venetië richt de Brits-Indiase beeldhouwer Anish Kapoor een palazzo met eigen werk in. Het Britse duo Gilbert & George opende in maart een privémuseum in Londen. De Belgische kunstenaar Koen Vanmechelen werkt in Genk aan Labiomista, een ‘evoluerend kunstwerk over de mix van het leven’ van 24 hectare in de voormalige zoo van Zwartberg.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden