Dat concludeert de adviescommissie Versterken Weerbaarheid Democratische Rechtsorde (VWDR), die vorig jaar op verzoek van de Tweede Kamer door het kabinet-Rutte IV is ingesteld. De commissie stond onder voorzitterschap van de Arnhemse burgemeester en voormalig PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch.
Aanleiding was bezorgdheid over radicalisering en polarisatie in de samenleving, rond onder meer het corona- en stikstofbeleid. Ook het toenemend aantal bedreigingen van politici, bestuurders, journalisten en togadragers leidde tot verontrusting in de Kamer. In een breed gedragen motie van toenmalig ChristenUnie-leider Gert Jan Segers werd in januari 2022 om een analyse en concrete aanbevelingen voor verbetering gevraagd.
In het eindrapport ‘Koester de democratie!’ vraagt de commissie aandacht voor ontwikkelingen die soms al decennia geleden zijn begonnen, maar waarbij het nu noodzakelijk is actie te ondernemen. Daarin hebben zowel burgers als de overheid zelf een taak. Voorop staat dat grote groepen burgers nu worden ‘weggeduwd’ in de manier waarop de democratische rechtsorde op dit moment functioneert.
De commissie noemt expliciet laaggeletterden, mensen die afhankelijk zijn van meerdere overheidsdiensten, mensen met structurele gezondheidsklachten, toeslagenouders, Groningers uit het aardbevingsgebied en flexwerkers met onzekere inkomens. Deze mensen ervaren een ‘sociale crisis’, waarin de overheid er in onvoldoende mate voor hen is. Zozeer zelfs dat de sociale grondrechten uit de Grondwet voor hen niet worden waargemaakt. Dat zij klagen, doen zij daarom met reden.
De commissie adviseert een jaarlijkse ‘Staat van de grondrechten’ op te stellen, om te zien of overheidsbeleid niet te zeer op zelfredzame burgers is toegesneden. Dat benadeelt kwetsbare groepen. Een ‘Praktijkautoriteit’ met ervaringsdeskundigen zou moeten toetsen hoe wetten in de praktijk uitpakken. Ook dient een einde gemaakt te worden aan de huidige ‘lokettenjungle’, aldus de commissie. Het is beter te werken met de ‘geenloketgedachte’, waarbij mensen die een beroep moeten doen op de overheid in hun buurt laagdrempelig en persoonlijk contact kunnen hebben.
Polarisatie is een ander punt waarvoor de commissie aandacht vraagt. ‘Het anti-institutionele extremisme, waarbij aan een elite kwaadwillende bedoelingen worden toegeschreven, is een rechtstreekse bedreiging voor de democratische rechtsorde.’ Hierbij ziet de commissie ook een negatieve invloed van zowel de traditionele als de sociale media. Dit vraagt om ‘zelfreflectie’. Veel media-aandacht gaat uit naar ‘de rel van de dag’ en naar tegenstellingen in de politieke arena. Socialemediabedrijven moeten strenger optreden tegen het verspreiden van desinformatie.
Tot slot vindt de commissie dat de voorbije jaren weliswaar met succes is opgetreden tegen terroristische dreigingen, maar dat de weerbaarheid van de overheid tegenover de georganiseerde misdaad tekortschiet. De basispolitiezorg moet op orde worden gebracht, bijvoorbeeld om effectiever op te treden tegen alle aanslagen met explosieven in ‘zwakke’ wijken. Voor dreigen met of het gebruiken van geweld geldt: ‘Hier moet de norm worden gesteld.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden