‘Brandewyn en coke. Biltong en boerewors. Dat is Rassie.’ Een Zuid-Afrikaanse vriend, opgegroeid in ‘Joburg’ (Johannesburg), reageert lyrisch wanneer de naam van Johan ‘Rassie’ Erasmus valt, de bondscoach van het Zuid-Afrikaanse rugbyteam, dat afgelopen weekeinde voor de tweede keer op rij wereldkampioen werd. De Springbokken hebben nu in totaal vier wereldtitels. Dat is er een meer dan de Nieuw-Zeelandse All Blacks, het team dat ze in de finale versloegen.
Groot is de lof voor de 50-jarige Erasmus, in binnen- en buitenland. ‘Erasmus is Guardiola en Mourinho ineen’, schreef de Engelse rugbyjournalist Charlie Morgan, doelend op een combinatie van innovatievermogen en een flinke dosis ondeugd. Erasmus is omschreven als een geniale boef, iemand die het rugby verandert en daarbij zowel de morele als de tactische grenzen opzoekt. Hij vormt een onafscheidelijk duo met hoofdtrainer Jacques Nienaber. Waar Erasmus de rol van ‘bad cop’ vervult, is Nienaber de goeie baas.
Met de bloedstollende zege in het Stade de France is de missie – het verdedigen van de wereldtitel – geslaagd. Voor het wereldkampioenschap vertelde Erasmus de Guardian-journalist en landgenoot Donald McRae dat zijn spelers de natie trots wilden maken, de schaamte wilden wegnemen – niet alleen de schaamte voor het apartheidsregime, maar ook voor de problemen die in de jaren erna zijn ontstaan. ‘Ik heb altijd geloofd dat Zuid-Afrika niet te stoppen is zodra we al onze vaardigheden en achtergronden gebruiken.’
Voor Zuid-Afrika is het winnen van een WK meer dan een sportprestatie. Hoezeer sport, politiek en samenleving in deze getraumatiseerde natie verweven zijn, bleek al in 1995, toen de nationale ploeg op Ellis Park in Johannesburg voor het eerst wereldkampioen werd na een felbevochten zege op de All Blacks. Vier jaar na het einde van de apartheid ontving aanvoerder Francois Pienaar de Webb Ellis-trofee uit handen van Nelson Mandela. Dit symbolische moment werd door Clint Eastwood verfilmd in Invictus, met Matt Damon en Morgan Freeman in de hoofdrollen.
Ruim 28 jaar later is er een soortgelijk sentiment. Na afloop sprak Siya Kolisi, de eerste zwarte aanvoerder van Zuid-Afrika, op indrukwekkende wijze over de moeilijkheden in het land, dat geteisterd wordt door armoede, corruptie en criminaliteit. Hijzelf groeide op in een township nabij Port Elizabeth in de Oostkaap, waar hij op zijn blote voeten rugby speelde en op 15-jarige leeftijd zijn moeder verloor. Rugby was zijn redding, en rugby heeft volgens hem ook de potentie om de ‘Regenboognatie’ te redden.
De rol van redder werd vervuld door Erasmus, die geboren werd in het conservatieve stadje Despatch, ook in de Oostkaap, en het hart van de Zuid-Afrikaanse baksteenindustrie. In zijn autobiografie Rassie: Stories of Life and Rugby beschrijft Erasmus hoe zijn ‘verlichte’ vader Abel de racistische behandeling van de zwarte bevolking verafschuwde. Zijn sportieve moeder bracht haar zoon een sterk besef van goed en kwaad bij. In het leger verwierf Erasmus, een geboren leider, de bijnaam Team Rassie.
Als zeer begaafde voorwaartse speler won Erasmus, die naast het rugby onder meer beveiliger en veeboer was, met het nationale team brons op het WK van 1999, maar zijn ware glorietijd kwam als bondscoach. Hij zette een talentenprogramma op om veelbelovende spelers te zoeken en te begeleiden. Van het omstreden quotasysteem, dat voorrang gaf aan zwarte spelers, stapte hij af. Tien jaar later is raciale afkomst geen onderwerp van discussie meer. Anders dan het team van 1995 vormen de huidige Springbokken een divers gezelschap.
Het gunnen van de aanvoerdersband aan Kolisi had volgens Erasmus niets te maken met symboolpolitiek. ‘Het was geen politieke meesterzet. Siya was simpelweg de beste man om aanvoerder te worden.’ Kolisi heeft tijdens het toernooi gezegd dat zijn ploeg zich niet blindstaart op de overwinning, maar een hoger doel voor ogen heeft: het genezen van ’s lands wonden. Dat de drie knock-outwedstrijden – tegen Frankrijk, Engeland en Nieuw-Zeeland – allemaal met één punt verschil werden gewonnen, zegt iets over de wilskracht van de Springbokken.
Als bondscoach heeft Erasmus door de jaren heen herhaaldelijk voor controverse gezorgd. Twee jaar geleden werd hij door de wereldbond geschorst vanwege kritiek op de arbitrage na een wedstrijd tegen de British and Irish Lions, een doodzonde in het rugby. Rond dezelfde tijd zorgde hij voor ophef door tijdens wedstrijden als waterdrager te fungeren, een manier om zijn spelers aanwijzingen te geven. Bij rugby zitten de bondscoaches immers ver van het veld. Tijdens het WK gebruikte hij knipperlichten om zijn spelers van aanwijzingen te voorzien.
In de wedstrijd tegen Frankrijk werd Erasmus beticht van vals spel door spelers van het veld te halen om te kijken of ze een hersenschudding hadden, terwijl het eigenlijk zou zijn gegaan om tactische wissels van tijdelijke aard. Hij hield in de finale zeven sterke voorwaartsen en een back op de bank om ze pas later in te zetten, een tactiek die nooit eerder gezien was in rugby. Deze overvloed aan kracht was volgens hem de enige manier om de All Blacks tegen te houden. Als het doel de middelen heiligt, is er geen betere baas dan ‘Rassie’.
Als speler van het nationale team had Erasmus bij wedstrijden in Europa of Oceanië vaak een computer en printer bij zich, om zich met het computerprogramma Rugbystat zo goed mogelijk voor te bereiden.
Een van zijn bijnamen is DJ Rassie, omdat hij als coach van de Cheetahs, een Zuid-Afrikaans team, voor een beter overzicht op het dak van het stadion ging zitten. Vanaf die plek communiceerde hij met gekleurde borden en lampen.
De wereldbeker is vernoemd naar William Webb Ellis, de scholier van kostschool Rugby die 200 jaar geleden ‘with a fine disregard for the rules of football as played at that time’ de bal in zijn handen pakte en ermee op de loop ging. Op 18 november wordt dit jubileum met een speciale wedstrijd gevierd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden