Normaal gesproken is donderdag de dag van de ommekeer voor Ajax. Na alle grappen over degradatiespoken en kelderkrakers kunnen de Amsterdamse fans hopen dat het dieptepunt voorbij is. Als hun club Volendam (nummer zestien) verslaat, is de vernederende laatste plek op de ranglijst in ieder geval verlaten.
Vrijwel iedereen gaat er vanuit dat het zo zal gaan en dus wel los zal lopen. Al was het alleen maar omdat er drie punten voor het grijpen liggen in Waalwijk, waar tegen RKC alleen een wedstrijd moet worden uitgespeeld. Voorzichtig wordt alweer gedacht aan het linkerrijtje.
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal. Hij was eerder correspondent Turkije en politiek journalist.
Het is precies die onderschatting waar Rafael van der Vaart voor vreest. ‘Ik ben heel erg bang voor degradatie’, zei hij bij Studio Voetbal. De ex-voetballer heeft recht van spreken, want hij is een van de weinige Ajacieden voor wie degradatie geen ver-van-zijn-bedshow is.
Met zijn andere voetballiefde HSV eindigde hij zowel in 2014 als 2015 op de zestiende plek, nog net boven de gevreesde streep. De spelmaker vertrok daarna, maar drie jaar later ging het alsnog mis. De zesvoudig Duits kampioen en winnaar van de Europacup 1 (1983) degradeerde in 2018 en het is nog niet gelukt om terug te keren.
‘Daar had ook niemand het van verwacht’, waarschuwde Van der Vaart alle relativerende Ajacieden. ‘Ze moeten het wel serieus nemen.’
Verstandig advies van de analist, want HSV is lang niet de enige club met een groot verleden die onverwacht wegzakte naar een lagere divisie. ‘Manchester United’, lacht sporthistoricus Jurriaan van Wessem door de telefoon. ‘Dat is toch geen kleine club. AC Milan overkwam het, Atlético Madrid. Van die clubs dacht ook iedereen: het kan helemaal niet dat die degraderen.’
Bij AC Milan waren er Italiaanse omstandigheden in het spel: door een omkoopschandaal werd de club in 1980 teruggezet. In 2006 gebeurde hetzelfde met Juventus. Beide clubs promoveerden het jaar daarna meteen weer, maar Milan was de klap nog niet helemaal te boven. In 1982 degradeerde de club opnieuw, nu op sportieve gronden. Een paar jaar later pikte Silvio Berlusconi de club op en bloeide Milan meer dan ooit.
Manchester United eindigde in 1974 als 21ste in de First Division, de voorloper van de Premier League. Extra pijnlijk aan die degradatie was dat het beslissende zetje naar beneden werd gegeven door stadgenoot Manchester City. En ook nog door United-icoon Denis Law, die dat seizoen was overgestapt. Hij was zo ontdaan dat hij zich na zijn goal liet vervangen.
United, dat na een jaar weer terugkeerde op het hoogste niveau, had in 1968 nog de Europacup 1 gewonnen, maar eindigde in de jaren daarna al in middenmoot en wist zich in 1973 net te redden. Ook bij Atlético Madrid kwam de degradatie in 2000 met een jarenlange vooraankondiging: in 1996 werd de club nog kampioen, in de jaren daarna vijfde, zevende, dertiende en uiteindelijk negentiende. Na de ‘twee jaar in de hel’ keerde de club terug.
Ajax eindigde vorig jaar derde, van een langzame glijvlucht zoals bij United en Atlético is dus (nog) geen sprake. Maar de geschiedenis biedt wat dat betreft ook geen garanties: een degradatie kan ook als een overval komen. In 1968 werd FC Nürnberg nog voor de negende keer kampioen van Duitsland, maar de toenmalige Rekordmeister degradeerde een jaar later. Sindsdien pendelt de club op en neer tussen de eerste en tweede Bundesliga.
‘Dat was echt shocking’, herinnert Van Wessem, die in 1960 werd geboren, zich. Nürnberg speelde dat jaar in de Europacup 1, waarin het werd uitgeschakeld door Ajax. ‘Daarom kenden we die club, we wisten dat die kampioen was geworden. Dat die binnen één jaar degradeerde was wel heel bizar.’
De voormalig Franse international Didier Six vertelde hem ooit hoe zoiets kan gebeuren. In 1977 eindigde hij met Lens, meestal een subtopper, verrassend als tweede. Om een jaar later even verrassend te degraderen.
‘Het seizoen begon slecht’, zegt Van Wessem. ‘Allemaal van die wedstrijden die met 1-0 of 2-1 net werden verloren. Op een gegeven moment is het vertrouwen helemaal weg, dan begint ook het schelden op elkaar.’
Het hielp niet dat ze in die tijd ook nog met nachttreinen terug moesten reizen van uitwedstrijden. ‘Dan stonden ze moe op het station: nou jongens, morgen weer lekker trainen.’
Dat lot blijft de Ajax-spelers bespaard, maar het is wel precies die negatieve spiraal waar Van der Vaart bang voor is. En als je daar eenmaal in zit, weet niemand waar die eindigt. Veel clubs komen terug op het hoogste niveau (Nottingham Forest, Aston Villa, AZ, Twente, Schalke), Manchester, Atlético en Milan werden weer kampioen. Maar Deportivo la Coruña (kampioen in 2000) speelt tegenwoordig op het derde Spaanse niveau.
‘Ze degradeerden met een recordaantal punten’, zegt Van Wessem. ‘Ze hadden nog maar een puntje nodig, maar op die laatste dramatische avond ging alles verkeerd.’
Op een gegeven moment breekt de paniek uit, weet hij. Zover lijkt het bij Ajax niet te zijn, maar bij verlies tegen Volendam kan het zomaar gebeuren. ‘Dat zijn van die momenten dat je later terugkijkt en denkt: ja, toen is het echt misgegaan, toen was het niet meer te stoppen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden