‘Er zijn aanwijzingen dat Nederlandse consumenten slechts in beperkte mate profiteren van de gestegen rente op de Europese markt’, zegt de toezichthouder. De ACM ziet dat er (buitenlandse) aanbieders zijn die op het eerste gezicht hogere rentes aanbieden aan Nederlandse spaarders dan de grootbanken. Maar consumenten lijken slechts beperkt over te stappen naar deze banken. ‘Daarom heeft de ACM besloten een onderzoek te starten naar de werking van de Nederlandse spaarmarkt en factoren die ervoor zorgen dat consumenten beperkt overstappen en dat grootbanken geen hogere spaarrentes aanbieden.’
Bij de grootbanken - ING, Rabobank, ABN Amro, SNS - bedraagt de rente inmiddels 1,5 tot 1,7 procent, maar die was eerder dit jaar stukken lager. De banken zelf zetten hun geld weg bij de Europese Centrale Bank tegen een rente van 4 procent, de hoogste ooit. Ze maken miljardenwinsten, maar consumenten zien er niks van terug. Sterker: de banken verhogen wel voortdurend hun hypotheekrente en ze hebben de kosten voor een betaalrekening de afgelopen vijf jaar bijna verdubbeld.
De ACM gaat aan de slag op verzoek van minister Sigrid Kaag (Financiën). Die vroeg de toezichthouder medio september of zo’n onderzoek zin had. Kaag had de Tweede Kamer toegezegd dat ze dat verzoek aan de ACM zou voorleggen. De Kamer had afgelopen zomer de minister aan de tand gevoeld. Kaag zei toen dat ze eerst met de banken om de tafel gaan zitten, maar daar kwam niets uit. ‘Dit is dan de vervolgstap', concludeerde econoom en columniste Heleen Mees voor de BNR-microfoon in september. ‘Maar het zou wel een teken zijn dat de banken haar (Kaag) - met haar aanstaande vertrek - niet meer serieus nemen.’
Opvallend is dat Kaag in haar brief aan de Tweede Kamer, waarin ze met een mogelijk ACM-onderzoek zwaait, al een aantal oorzaken noemt. Een renteverhoging kost banken volgens haar veel geld: ze moeten al hun klanten met spaargeld meteen meer vergoeden. Daar staat tegenover dat de rente op veel uitstaande kredieten - denk vooral aan hypotheken - vaak vastligt. Dus aan ene kant stijgen de uitgaven van de bank, terwijl aan de andere kant de inkomsten gelijk blijven. Banken maken een commerciële afweging, aldus de minister, waarin ze ook risico's en stijgende kosten door inflatie meenemen.
Verder constateert Kaag dat de spaarrentes over het algemeen niet direct meestijgen met de marktrente van de ECB. Dat geldt ook andersom: ‘In de periode met negatieve rentes duurde het een tijd voor banken de negatieve ECB-beleidsrentes aan klanten doorberekenden. De huidige inschatting is daarmee ook dat de hoge winsten (van de banken) een tijdelijk fenomeen zijn.'
Die winsten zijn wel moeilijk uit te leggen aan de gemiddelde spaarder, zei Kaag in juni in de Tweede Kamer. Daar keek de Tilburgse hoogleraar bankwezen Harold Benink in de Volkskrant van op: ‘De minister lijkt te suggereren dat je recht op een renteverhoging, na de verhoging van de beleidsrente van de ECB. Maar banken hóéven helemaal geen rente te betalen.'
Consumenten zijn qua bankzaken erg honkvast. Ze houden hun spaarrekening vaak aan bij dezelfde bank als hun betaalrekening. Ze zien op tegen de rompslomp. 'Spaarders zijn doorgaans minder snel genegen om te wisselen’, aldus de Amsterdamse hoogleraar mededinging Maarten Pieter Schinkel in de Volkskrant.
Om meer rente te vangen zouden ze moeten overstappen naar een buitenlandse bank die in Nederland actief is. Na de spectaculaire ondergang van de IJslandse internetspaarbank Icesave in 2008, waar ook veel Nederlandse spaartegoeden stonden gestald, zijn consumenten huiverig geworden voor zo'n buitenlands avontuur. Daarbij komt dat de hoogste rente die buitenlandse banken bieden niet daverend veel hoger ligt. Nordax biedt het meest: 3,10 procent op een spaarrekening zonder voorwaarden.
Dat is een gevolg van de gebrekkige concurrentie tussen de Nederlandse banken, constateerden drie economen dit jaar in het vakblad Economisch Statistische Berichten (ESB). Ruim 80 procent van de Nederlanders heeft een (spaar)rekening bij grootbanken als ABN Amro, ING en Rabobank. In Duitsland vechten veel meer banken om de het spaargeld van de consument.
Maar die constatering is ook absoluut niet nieuw. De markt zit dichtgetimmerd, klonk het tien jaar geleden al. Want toetreders worden onnodig zwaar belast doordat in de bankensector regelgeving en toezicht voor alle banken – groot of klein – grotendeels hetzelfde zijn. Terwijl een faillissement van een kleine bank minder schadelijk is voor de economie dan van een grote bank. ‘Wij pleiten voor meer maatwerk bij regelgeving en toezicht. Initiatieven zoals kredietunies komen tot nu toe nauwelijks van de grond omdat zij aan onevenredig zware regels moeten voldoen.’ Aldus Henk Don, bestuurslid van de ACM, in 2014.
Minister Kaag moet dan ook niet de banken aanspreken op de lage spaarrente, vindt Schinkel. ‘Ze moet toezichthouder DNB vragen waarom hij niet meer concurrenten toelaat tot de markt. De financiële stabiliteit komt echt niet meteen in het gedrang als er nog een paar banken bijkomen. Die kan wel wat concurrentie hebben.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden