Al in de jaren tachtig wist de provincie dat er te veel giftige gassen langs de ovendeuren van de kooksgasfabriek 2 weglekten. Dat was in strijd met de vergunning. Maar met Hoogovens, zoals de staalfabriek toen nog heette, werd afgesproken dat die deuren toch niet hoefden te worden vervangen. Dat zou uiteindelijk pas twintig jaar later gebeuren.
Eind jaren zeventig kwamen onderzoekers erachter dat er rondom de Hoogovens veel zogeheten pak-stoffen in de lucht zaten. In een onderzoeksrapport dat NU.nl eerder vond schreven zij dat de kooksfabrieken "een niet-geringe invloed" hadden op de hoeveelheid kankerverwekkende stoffen in de omgeving.
Toch blijkt uit nieuw archiefonderzoek van NU.nl en gesprekken met betrokkenen dat met dat rapport weinig is gedaan. Er werd eind jaren zeventig nog wel met Hoogovens onderhandeld over een vervolgonderzoek, met metingen bij de kooksfabrieken zelf. Maar uit notulen van de provincie blijkt dat er onenigheid ontstond over kosten en meetmethodes, waarna het onderzoek nooit meer lijkt te zijn uitgevoerd.
Wel merkt de provincie Noord-Holland al in 1983 op dat de kooksfabriek 2 te veel kankerverwekkende stoffen uitstoot via de deuren. Vier jaar later is dat een van maar liefst negen "structurele" overtredingen van de vergunning die Provinciale Waterstaat opsomt in een intern document. Hoogovens "houdt zich onvoldoende aan de afspraken", constateert de provincie. Dat terwijl van het bedrijf "loyale medewerking" wordt verwacht.
Op dat moment onderhandelt de provincie met Hoogovens over een milieuconvenant, dat een einde moet maken aan die overtredingen. Verschillende pak-stoffen zijn twee jaar eerder door de Rijksoverheid op een 'zwarte lijst' gezet, wat betekent dat de uitstoot waar mogelijk omlaag moet.
De provincie start een procedure om minder deurlekkage toe te staan in de vergunning van de kooksfabriek 2. Er is ook al een beoogde oplossing: alle meer dan 200 deuren moeten worden vervangen door nieuwe exemplaren met een verende sluiting. Die zouden het weglekken van schadelijke stoffen flink kunnen verminderen. Hoogovens zegt te wachten met werkzaamheden aan de deuren totdat de vergunning daadwerkelijk is aangescherpt.
Maar de focus van de provincie ligt niet bij de pak-uitstoot. In plaats daarvan ergeren ambtenaren zich vooral aan de te hoge zwaveluitstoot bij Hoogovens, die ook in strijd is met de vergunning. Er zijn op dat moment veel zorgen over de zure regen die daardoor ontstaat.
In de NU.nl-podcast Tata's ijzeren greep zoeken we uit hoe het kan dat we nu ineens zoveel horen over de IJmuidense staalfabriek, terwijl die er al meer dan honderd jaar staat. Heeft de overheid genoeg gedaan om milieuvervuiling door de fabriek tegen te gaan, of ging het economisch belang toch voor? En hoe moet het nu verder met de grootste uitstoter van Nederland?
De serie wordt gepresenteerd door NU.nl-klimaatverslaggever Jeroen Kraan en Qmusic-nieuwslezer Anne-Marie Rozing.
In een brief aan de directie van het bedrijf dreigt de provincie met juridische stappen en staat zelfs dat "de officier van justitie de ontwikkelingen met speciale belangstelling en toenemende zorg volgt".
Tegelijkertijd lijkt die juridische dreiging vooral een drukmiddel, in plaats van een serieuze optie voor de provincie. In een intern overleg wijzen ambtenaren erop dat het intrekken van de vergunning van één deelfabriek meteen betekent dat de hele staalproductie stopt. "Opgemerkt wordt dat het stilleggen van de gehele fabriek nauwelijks haalbaar is, gezien het economisch belang van Hoogovens", noteert de provincie in 1987. Het provinciebestuur dringt bij Hoogovens aan op een oplossing "langs informele weg".
In 1988 sluit de provincie na veel getouwtrek een overeenkomst met Hoogovens. Het bedrijf belooft om zo'n 200 miljoen gulden te investeren in milieumaatregelen. Belangrijkste stappen zijn het verminderen van de zwavel- en stofuitstoot bij twee van de fabrieken op het terrein. Deze "hoofdlijnen" van het convenant worden openbaar gemaakt, maar een deel van de afspraken blijft geheim.
Niet alle structurele overtredingen van de vergunning worden namelijk aangepakt, blijkt uit een vertrouwelijke samenvatting van het convenant, opgesteld door Hoogovens. "Geen nieuwe maatregelen", staat daarin over de zwaveluitstoot van de pelletfabriek, die hoger was dan toegestaan.
Hetzelfde gebeurt bij de kooksfabriek 2: "Geen nieuwe deuren/handhaving", staat in de samenvatting van het convenant. De procedure om minder deurlekkages toe te staan in de vergunning is inmiddels weer ingetrokken. De deuren zullen nog vele jaren kankerverwekkende stoffen blijven lekken, met goedkeuring van de provincie.
"We wisten toen dat paks kankerverwekkend waren, daar is geen enkele twijfel over", zegt toxicoloog Jacob de Boer van de Vrije Universiteit. "Dat had meer aandacht moeten krijgen." Hij denkt dat de uitstoot van pak-stoffen door de staalfabriek in eerdere decennia sterk heeft bijgedragen aan het relatief grote aantal kankergevallen in de IJmond.
Eind jaren negentig blijkt opnieuw dat de deurlekkages bij de fabriek hoger zijn dan toegestaan, vertelt toenmalig vergunningverlener Wim Bakker. Er wordt een onderzoek opgezet om een oplossing te vinden, waaruit blijkt dat er alsnog deuren met veerwerking moeten komen. Die worden rond 2007 geplaatst, ruim twintig jaar nadat voor het eerst is geconstateerd dat de oorspronkelijke deuren niet voldeden.
Uit de archiefdocumenten blijkt niet hoe hoog de uitstoot door de lekkende ovendeuren precies was en hoeveel van die stoffen in de omgeving zijn terechtgekomen. Wel is bekend dat de totale pak-uitstoot van het staalbedrijf in de jaren tachtig en negentig flink daalde, maar dat kwam door maatregelen elders op het terrein.
Volgens de huidige vergunning mogen de deuren van de kooksfabriek 2 aanzienlijk minder lekken dan vroeger. In 2021 kwamen er uit de nieuwe deuren tien keer minder schadelijke stoffen dan bij de oude deuren nog was toegestaan, blijkt uit cijfers van Tata Steel zelf.
Toch bestaat er bij omwonenden nog veel wantrouwen over die cijfers. Dat heeft onder meer te maken met de manier waarop die worden berekend. In de vergunning staat Tata Steel elke dag zelf de ovendeuren moet bekijken om vast te stellen of en hoeveel ze lekken. Op basis van die visuele inspecties wordt de uitstoot berekend. Het is namelijk ontzettend lastig om de lekkages bij de honderden deuren met apparatuur te meten.
Een "vervelend voorschrift", vindt ook Wim Bakker. Maar een zoektocht naar een objectievere methode leverde niets op. "We hebben geen alternatief kunnen vinden, ook bij andere bedrijven in Europa niet."
Momenteel probeert de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, die toezicht houdt op de uitstoot van Tata Steel, om het lekken van pak-stoffen bij de ovendeuren toch te meten. Dat onderzoek werd een jaar geleden al aangekondigd, maar is nog niet uitgevoerd. Allerlei omstandigheden, waaronder de windrichting en -snelheid, moeten namelijk urenlang precies goed zijn om te kunnen meten.
De kooksfabrieken van Tata Steel staan sinds juni onder verscherpt toezicht, omdat er vaak incidenten plaatsvinden waarbij vervuilende stoffen worden uitgestoten. Ook onderzoekt de omgevingsdienst of de vergunning van beide kooksfabrieken helemaal kan worden ingetrokken.
D66-Kamerleden Kiki Hagen en Raoul Boucke stelden onlangs Kamervragen aan staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur & Waterstaat) over het opnieuw opgedoken pak-rapport uit de jaren zeventig. "Het is zonder archiefonderzoek moeilijk om te zeggen wat de overheid toentertijd precies heeft ondernomen in reactie op dit rapport", reageerde Heijnen vorige week. "Daarom is het ook lastig om conclusies te trekken of er toen sprake was van een nalatige overheid."
"De uitstoot van Hoogovens was vroeger hoger en regelgeving was minder streng. Door de jaren heen zijn wettelijke voorschriften en vergunningen aangescherpt en zijn er meerdere maatregelen genomen om de uitstoot te verminderen. De in het artikel genoemde vergunning over de deuren van Kooksfabriek 2 is daar een voorbeeld van."
"De provincie Noord-Holland zet zich in voor een gezondere en schonere IJmond. Daarvoor moet de uitstoot van Tata Steel zo snel en zo veel mogelijk verminderen. De provincie Noord-Holland werkt daaraan door scherp te vergunnen, streng toezicht te houden, te pleiten voor betere wet- en regelgeving waarin gezondheid meer centraal staat, en door vanuit de vergunningverlenende rol van de provincie te werken aan het zo snel mogelijk realiseren van een duurzamer Tata Steel met groen staal."
"Het beeld dat Hoogovens/Corus/Tata Steel niks heeft gedaan om de milieuprestaties van KGF2 (de kooksgasfabriek 2, red.) en andere fabrieken te verbeteren is niet juist. Dit blijkt bijvoorbeeld uit onze emissiegegevens en onderzoek naar de luchtkwaliteit in de IJmond van de GGD/Luchtmeetnet, die publiekelijk beschikbaar is. De cijfers van GGD/Luchtmeetnet laten zien dat dat de concentratie benzo-a-pyreen (als zogenoemde gidsstof van pak-stoffen in de lucht bij Wijk aan Zee, als meest belaste gebied in de IJmond) de afgelopen 10-15 jaar aanzienlijk is afgenomen en inmiddels ongeveer een factor zeven zit onder de zogenoemde MTR-richtlijn van het RIVM (het maximaal toelaatbaar risiconiveau, red.)."
"Met de kennis van vandaag de dag is het verleidelijk om te oordelen over situaties van jaren geleden. Feit is dat we de tijd niet kunnen terugdraaien. Wel kunnen en moeten we er van leren. Zo zijn we er van doordrongen dat mensen in de directe omgeving zich zorgen maken over de impact van de uitstoot van onze fabrieken op hun gezondheid. Deze zorgen trekken we ons aan, en we proberen voortdurend maatregelen te nemen om deze te verminderen."
"Zo hebben we ons de afgelopen jaren sterk ingezet voor het verbeteren van onze milieuprestaties. We hebben hierbij flink geïnvesteerd in bovenwettelijke maatregelen om de uitstoot van paks, fijnstof, zware metalen en lood verder te verminderen. Tegelijkertijd zetten wij vol in op een toekomst waarin we op een schonere, groenere en circulairdere manier staal gaan maken. Het betekent de grootste industriële transitie die het bedrijf ooit heeft meegemaakt. Iedereen in IJmuiden zet zijn schouders onder deze verduurzaming en wil het beste staalbedrijf neerzetten, en daar hoort ook vermindering van de uitstoot bij."
Source: Nu.nl economisch