Dat blijkt uit het langverwachte onderzoek van Hoffmann Bedrijfsrecherche waarvan dinsdag alleen de samenvatting openbaar is gemaakt.
Kamervoorzitter Vera Bergkamp schrijft in een begeleidende brief aan de Tweede Kamer dat Hoffmann in totaal zeventien incidenten heeft onderzocht die staan beschreven in twee anonieme brieven die in februari en juli 2022 zijn ontvangen over Arib. Hoffman sprak in totaal met negentien betrokkenen en komt tot de conclusie dat zestien incidenten waarin Arib over de schreef zou zijn gegaan ondersteund worden door ‘onderbouwende documentatie’.
Het onderzoek tilt eindelijk een tipje op van de sluier wat er nou precies is gebeurd tussen Arib en ambtenaren toen zij tussen 2016 tot 2021 voorzitter van de Tweede Kamer was. In de anonieme klachtbrieven werd Arib onder meer verweten dat zij ‘valse aantijgingen’ zou hebben gedaan ‘waardoor enkele ambtenaren zouden zijn ontslagen’. Ook zou zij sommige ambtenaren hebben ‘genegeerd’ of hen ‘buitengesloten hebben van besprekingen’ waar zij bij hoorden te zijn. Ook bemoeide Arib zich volgens de klagers met beslissingen die door de ambtelijke organisatie genomen dienden te worden. Tot slot zou zij ‘verbale omgangsvormen’ hebben gehanteerd die ‘door sommigen als negatief zijn ervaren’.
Na een jaar onderzoek concludeert Hoffmann dat het ‘niet vastgesteld’ heeft dat Arib valse aantijgingen zou hebben gedaan waardoor ambtenaren zouden zijn ontslagen. Opmerkelijk is dat Bergkamp in haar begeleidende brief aan de Kamer stelt dat dit juist wel zou zijn vastgesteld. Een woordvoerder van Bergkamp kan niet uitleggen waarop Bergkamp deze conclusie baseert.
Hoffmann stelt wel dat enkele functionarissen op ‘uitdrukkelijk verzoek van de voormalig voorzitter uit hun functie zijn geplaatst, waarna ze via hun leidinggevende een andere functie hebben gekregen’. Eerder heeft Arib verklaard dat zij in opdracht van de Kamer een ambtelijke reorganisatie heeft doorgevoerd en dat niet iedereen daar even blij over was. ‘Ik had als Kamervoorzitter de taak om orde op zaken te stellen en een eind te maken aan de informele ons-kent-ons-cultuur. Dat betekent dat je soms besluiten moet nemen die niet iedereen even prettig vindt.’
Hoffmann geeft geen uitsluitsel of er een verband is tussen de reorganisatie en de klachten over Arib. Wel stelt Hoffmann dat het vertrek van sommige ambtenaren in sommige gevallen te maken had met ‘eigen keuzes’ en niet – zoals de klagers beweerden – met het gedrag van Arib.
Onder aan de streep blijven twee beschuldigingen aan het adres van Arib over die volgens Hoffmann steek houden: tien ambtenaren zouden door Arib ‘rechtstreeks en soms met stemverheffing’ zijn aangesproken, concludeert Hoffmann. Negen van hen zeggen hier ‘emotioneel onder geleden’ te hebben. Arib liet zich, volgens gesprekspartners, ‘niet aanspreken op haar gedrag en bood na incidenten geen excuses aan’.
Daarnaast zou Arib zich volgens 17 van de 19 gesprekspartners van Hoffmann inderdaad ‘structureel hebben bemoeid’ met beslissingen die eigenlijk door de ambtelijke organisatie genomen hadden moeten worden.
Opmerkelijk is dat vijftien van de negentien gesprekspartners ondanks de verwijten hebben verklaard dat zij Arib als een ‘zeer bekwame voorzitter hebben ervaren die op momenten attent en betrokken was’.
Kamervoorzitter Bergkamp zegt in een eerste reactie dat nu de prioriteit ligt bij het ‘adequate nazorg bieden’ aan de ambtenaren tegen wie Arib haar stem heeft verheven en aan iedereen die een sociaal onveilige werkomgeving’ heeft ervaren. Volgens haar is dat laatste vastgesteld, maar in de samenvatting trekt Hoffmann die conclusie niet. Welke gedragingen volgens Bergkamp dusdanig ernstig zijn geweest dat hier nazorg voor nodig is, wilde Bergkamp niet toelichten. Ook wil Bergkamp niet ingaan op de vraag of Arib nazorg verdient nadat haar geslaagde politieke carrière na 25 jaar abrupt tot een einde is gekomen.
Op de vraag wat de rol van het presidium en de ambtelijke top is geweest gedurende het voorzitterschap van Arib en of hun besluit om een onderzoek in te stellen juist was, wil Bergkamp op dit moment niet reflecteren. Ze wil op een later moment lessen uit trekken uit de affaire.
Arib vindt dat het onderzoek getuigt van ‘achterbakse politiek’ en dat het ‘is ingesteld en uitgevoerd om mij als persoon te beschadigen’, laat zij dinsdag weten. Vanaf het begin af aan is Arib al woedend geweest over het onderzoek. Het is in haar ogen onbestaanbaar dat collega-Kamerleden zoals Bergkamp, die hiërarchisch gezien dus niet boven haar staan, opdracht hebben gegeven om een onderzoek naar haar te starten. Arib vermoedt dat er sprake is van een politieke afrekening door Bergkamp en de inmiddels vertrokken ambtelijke top.
Verder wil Arib niet ingaan op de anonieme klachten over haar stemverheffing bijvoorbeeld. ‘De anonimiteit faciliteert het ontlopen van verantwoording en verantwoordelijkheid', zegt zij. ‘De anonieme beschuldigingen zijn instrumenten geworden om gekozen volksvertegenwoordigers politiek uit te schakelen of het werk onmogelijk te maken.’
Bergkamp, die eerder haar vertrek als Kamerlid en Kamervoorzitter aankondigde, hoopt met de presentatie van het onderzoek een jaar vol verwijten, chaos en onduidelijkheid af te sluiten. Of Arib hier hetzelfde over denkt is nog niet duidelijk. Met het advocatenduo Knoops spande zij in augustus al een juridische procedure aan waarmee zij publicatie van het onderzoek hoopte te voorkomen. Nu het presidium de uitspraak van de rechter niet heeft willen afwachten en alsnog tot publicatie is overgegaan, is nog niet duidelijk welke vervolgstappen Arib zal nemen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden