Wijlen koningin Elizabeth II (1926-2022) stond niet bepaald bekend om haar pikante uitspraken. Als symbool van de Britse monarchie werd ze geacht politiek neutraal te zijn. Veel uitgesprokener dan tijdens het staatsbezoek van de Amerikaanse president Donals Trump in 2018, toen ze een door de Obama’s geschonken broche droeg, was ze doorgaans niet.
Maar voor het gilde der economen maakte de koningin een beroemde uitzondering toen ze begin november 2008, vlak na het uitbreken van de kredietcrisis, een bezoek bracht aan de London School of Economics. Turend naar een stel alarmerende grafieken, die de groeiende instabiliteit van het financiële systeem in de jaren voor de crisis illustreerden, liet Elizabeth zich ontvallen: ‘Waarom heeft niemand dit zien aankomen?’
Over de auteur
Jonathan Witteman is economieverslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over sociale zekerheid, ongelijkheid en technologie.
Die vraag heeft sindsdien tot heel wat gewetensonderzoek onder economen geleid. De British Academy, een chic wetenschappelijk genootschap, legde de schuld bijvoorbeeld bij een ‘psychologie van ontkenning’ in bancaire en politieke kringen, waar men van lieverlee was gaan geloven dat ‘financiële tovenaars nieuwe, slimme manieren hadden bedacht om risico’s te beheersen’.
De Franse econoom Hélène Rey (1970) heeft een heel ander antwoord op de vraag van de koningin: omdat economen mensen zijn, en geen machines. Mensen zijn zo matig in het voorspellen van financiële crises, dat zij wel wat hulp kunnen gebruiken van machine learning.
Samen met twee collega’s bedacht Rey een soort computergestuurde Nostradamus, die koffiedik kijkt door een stortvloed van actuele cijfers samen te voegen, zoals huizenprijzen, aandelenkoersen, rentes, kredietgroei, kapitaalstromen, et cetera. Machinaal leren moet toezichthouders in staat stellen om een financiële kladderadatsch à la de kredietcrisis of de Grote Depressie al drie jaar van tevoren te zien aankomen, aldus Rey, die overigens nog geen nieuwe systeemcrisis aan de horizon ziet.
‘Als mensen zijn wij door de eeuwen heen consequent slecht geweest in het in de gaten houden van heel veel verschillende economische factoren tegelijk’, vertelt Rey, hoogleraar aan de London Business School. Afgelopen vrijdag was ze in Den Haag voor de Nederlandse Economendag, waar ze de Tinbergenlezing gaf.
‘Misschien pikken we wel afzonderlijke alarmsignalen op, zoals hoge vastgoedprijzen, handelstekorten of bankschulden. Maar tientallen variabelen continu in het oog houden, daarin schieten toezichthouders doorgaans tekort. Verontrustend, aangezien crises zeer schadelijke gebeurtenissen zijn, met vaak grote economische en politieke gevolgen, zoals de jaren dertig hebben getoond.’
‘Natuurlijk zijn crises in elk tijdperk net iets anders, en kunnen ze van land tot land verschillen. Maar dankzij het geweldige boek This Time is Different van Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff weten we bijvoorbeeld dat er aan crises vaak ongewone huizenprijsstijgingen vooraf gaan. En dat banken vaak in problemen komen zodra de huizenbubbel knapt. Er zijn dus terugkerende signalen. Als we die op tijd kunnen opmerken, kunnen we heel wat ellende voorkomen.’
‘Machinaal leren gebeurt door modellen te voeden met data. Er zijn nu eenmaal geen gegevens over een systeemcrisis door een cyberaanval, die heeft zich immers nooit voorgedaan. Maar het zou wel kunnen gebeuren. Bij bitcoin speelt net zoiets: ze bestaan nog maar kort, dus er is weinig data om mee te trainen.’
‘Hoewel er bij cryptovaluta veel alarmbellen gaan rinkelen − frauduleus gedrag, extreme prijsschommelingen – slaan de gevaren tot nu toe niet echt over op de traditionele bankensector. Al zou dit in de toekomst zeker kunnen gebeuren. We zullen een beetje creatief moeten zijn om onze modellen hierop te trainen, misschien kunnen we leren van de geschiedenis van speculatieve activa die ouder zijn dan cryptovaluta.’
‘Dat is precies de bedoeling! Machinaal leren moet een instrument zijn waarmee toezichthouders crises kunnen voorkomen. Ik hoef geen Nostradamus te zijn, ik probeer slechts het publieke belang te dienen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden