Als je maar lang genoeg naar het zuiden rijdt, bereik je vanzelf de laatste bocht van Libanon. Nou ja, bocht, het is meer een Y-splitsing. Als automobilist sta je daarna voor een keuze. Wie de Libanese grensdorpen wil bezoeken, moet naar links. Wie direct naar de grens wil, moet rechtdoor. Achter het stuur zat mijn tolk Ramzi die al bezig was naar links af te slaan, toen ik hem vroeg te stoppen. Wacht, ho, één ogenblik.
Ik keek naar de berm, waar een verkeersbord stond: rechtdoor voor de richting ‘Palestina.’ Niet Israël, maar Palestina, vermoedelijk omdat de bordenmaker had willen onderstrepen dat Libanon de zuiderburen nooit heeft erkend en niet van plan is dat ooit te doen. Waar ik ‘grens’ schreef, moet u overigens lezen: de ‘blauwe lijn’, want van een wederzijds erkende grens is óók geen sprake. Het is slechts te danken aan de aanwezigheid van een VN-vredesmacht (Unifil) dat alle betrokkenen de ‘blauwe lijn’ enigszins als grens behandelen.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet, en is auteur van het boek De koerier van Maputo (2021).
Jarenlang is het tamelijk rustig geweest bij die blauwe lijn, maar nu bestoken Hezbollah en het Israëlische leger elkaar dagelijks met drones, granaten en raketten. Kleine tussenstand: zo’n zestig doden.
Met de oplopende spanningen komt er op alles een vergrootglas te liggen, dus ook op de taal. Een van de eerste dingen die ik als correspondent leerde, is dat journalisten en expats in Libanon bij voorkeur in metaforen over Israël praat, de een nog bloemrijker dan de andere, een beetje zoals Harry Potter en zijn vrienden doen wanneer ze het hebben over ‘Hij die niet genoemd mag worden.’ De logica (vermoed ik althans, want aan deze Hogeschool voor Beeldspraak ben ik een parttimer) is dat het i-woord er in een gemiddeld koffiehuis toe leidt dat andere bezoekers de oren spitsen en mee gaan luisteren.
Logisch dus dat metaforen populair zijn. ‘De zuiderburen’ staat sinds jaren met stip op één, en recent hoorde ik een nieuwe: ‘Disneyland.’ Of die laatste echt zal aanslaan, waag ik te betwijfelen, want zodra je iets over de bewoners van dat land wil zeggen, beland je in taalkundig drijfzand en moet je je behelpen met ‘Mickey Mouse’ (te vergezocht) of ‘de inwoners van Disneyland’ (veel te lang).
Voor wie dit omslachtig vindt, heb ik slecht nieuws: het wordt omslachtiger. Ook de andere strijdende partij, Hezbollah (letterlijk: Hizb Allah, de ‘partij van God’), gaat vaak door de linguïstische wasstraat. Aangezien hun partijvlag geel is, hebben diplomaten en collega-journalisten het graag over de ‘gelen’ of de ‘gele hesjes.’ Zit er een Libanees tegenover je die de beweging sympathiek vindt, dan kun je ook prima wegkomen met ‘het verzet’ – een verwijzing naar de pr van Hezbollah, waarin ze zichzelf afficheren als het (islamitische) ‘verzet’ tegen – het spijt me – de zuiderburen.
Wat de zaak nog ingewikkelder maakt, is dat je niet altijd weet wie er met je woorden aan de haal zal gaan. Afgelopen lente kregen alle journalisten in Beiroet een uitnodiging voor een open dag, waarop Hezbollah met veel bombarie en wapengekletter wilde laten zien dat het klaar was voor de strijd. Een collega kreeg na afloop een microfoon onder de neus van een Hezbollah-kanaal. Wat vond hij ervan? Was hij onder de indruk? Niet in de framing meegaan, dacht de collega, die aan een ellenlang, weinig samenhangend antwoord begon waarvan hij zeker wist: dit gaat de eindmontage niet halen.
’s Avonds zag hij zichzelf terug op beeld, en hoorde hij stomverbaasd hoe de Arabische voice-over hem in de mond legde dat hij zéér onder de indruk was. De ‘gelen’ konden tevreden zijn. Zoals altijd had het beeld het gewonnen van de realiteit.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden