De twijfel over de Palestijnse sterftecijfers nam vooral toe na de explosie bij het al-Ahli Arab ziekenhuis in Gaza-stad half oktober. Hamas veroordeelde dit direct als een Israëlische aanslag, en meldde uiteindelijk dat er 471 mensen omgekomen waren. Later bleek dat de explosie mogelijk het gevolg was van een Hamas-raket die verkeerd terechtkwam, en dat Amerikaanse inlichtingendiensten het dodental een stuk lager inschatten, tussen de 100 en de 300.
Tot die tijd werden sterftecijfers van het ministerie vaak zonder voorbehoud gemeld. Na de ziekenhuisexplosie wordt over het algemeen nadrukkelijk vermeld dat de aantallen niet onafhankelijk bevestigd kunnen worden, en dat het gezondheidsministerie onder controle van Hamas staat. Hamas zou er voor de internationale beeldvorming baat bij kunnen hebben het aantal burgerslachtoffers te overdrijven.
De Amerikaanse president Joe Biden werd vorige week tijdens een persconferentie gevraagd of het hoge dodental betekent dat premier Netanyahu zijn oproep om zo weinig mogelijk burgerslachtoffers negeert. Biden gaf de twijfel over de sterftecijfers toen extra voeding door te antwoorden: ‘Ik heb geen idee of de Palestijnen de waarheid vertellen over hoeveel mensen er zijn gedood, er zijn ongetwijfeld burgerslachtoffers gevallen, maar dat is de prijs van oorlog.’ Daar voegde hij aan toe: ‘Ik heb geen vertrouwen in de cijfers die de Palestijnen gebruiken.’
Daags na de persconferentie van Biden publiceerde het gezondheidsministerie in de Gazastrook een pdf-document met namen, geboortedata en identificatienummers van (toen nog) ruim 7 duizend slachtoffers. In dit document geeft het ministerie ook een toelichting over manier waarop data worden verzameld.
Regeringsziekenhuizen in Gaza geven via een centrale database het aantal overledenen door aan het ministerie van Gezondheid. Overige ziekenhuizen gebruiken hier een standaardformulier voor dat binnen 24 uur naar het ministerie wordt gestuurd. De ziekenhuizen registreren wie overleden wordt binnengebracht en wie na enige tijd aan de verwondingen bezwijkt. Elke dag deelt het ministerie de totale aantallen vervolgens met de buitenwereld.
Het proces wordt bemoeilijkt door stroomstoring en het feit dat eenderde van de ziekenhuizen niet meer operationeel is. Tweederde van de ziekenhuizen in de Gazastrook is volgens de VN nog operationeel. Het ministerie meldt 8.306 doden sinds 7 oktober, en benadrukt dat dit een onderschatting is van de werkelijke sterfte. Hierin zijn vermisten onder het puin niet meegerekend, noch personen die direct begraven zijn zonder naar het ziekenhuis te worden gebracht. Het ministerie geeft geen informatie over de doodsoorzaken, en noemt alle overledenen slachtoffers van ‘Israëlische agressie’.
‘In de afgelopen vijf, zes rondes van conflicten in de Gazastrook, werden de cijfers als geloofwaardig gezien en trok niemand die echt in twijfel’, aldus VN-functionaris Philippe Lazzarini, in reactie op de uitspraken van president Biden. In eerdere geweldsuitbarstingen, toen de Gazastrook ook al onder controle van Hamas stond, publiceerden de gezondheidsautoriteiten ook sterftecijfers.
Toen de rust weer (enigszins) terugkeerde deden onafhankelijke hulporganisaties ook een inschatting van het dodental. De schattingen van de Verenigde Naties en de Gazaanse autoriteiten liepen nooit meer dan enkele tientallen uiteen. Ook de Israëlische berichtgeving over de aantallen kwam redelijk overeen, alleen verschillen Israël en Hamas van mening over welk deel van de slachtoffers burgers zijn en wie militanten.
De conflictdatabase Acled, die werkt met lokale bronnen in Gaza, noteert 2.245 doden die direct door een luchtaanval of explosie zijn omkomen. Dit wil niet zeggen dat het dodental in werkelijkheid veel lager is dan de Gazaanse autoriteit beweert, licht Clionadh Raleigh, directeur van Acled, toe. Ten eerste tellen zij alleen de sterfgevallen direct na bijvoorbeeld een bomaanslag, en niet degenen die later overlijden aan de gevolgen ervan, ten tweede nemen zij alleen explosies en luchtaanvallen op die geverifieerd kunnen worden, en ten derde kiest Acled altijd een conservatieve schatting van het sterftecijfer, om zo te kunnen inventariseren hoeveel inwoners er minimaal zijn omgekomen. Bij de ziekenhuisexplosie noteren zij 250 overledenen.
‘Over sterftecijfers is nooit consensus’, zegt Raleigh, ‘dit conflict is daarin zeker geen unicum.’ De infrastructuur in de Gazastrook is juist, ook nu nog, vele malen beter ingericht op het verzamelen en verifiëren van sterftecijfers dan veel andere conflictgebieden wereldwijd.
Met alle slagen om de arm: de cijfers van het Gazaanse ministerie zijn de enige informatiebron op dit moment over sterfte in Gaza, en in eerdere oorlogen bleken zij betrouwbare gegevens te leveren.
Maandag was het gerapporteerde dodental in de Gazastrook opgelopen tot 8.306, van wie 3.457 kinderen. Daarnaast zijn er 1.870 mensen vermist, van wie 1.020 kinderen. Het sterftecijfer is sinds donderdag met ruim 1.000 opgelopen. Dit weekend namen de Israëlische bombardementen in hevigheid toe, het Israëlische leger maakte maandag bekend in 24 uur meer dan zeshonderd doelen te hebben getroffen.
Bijna 40 procent van de slachtoffers is gevallen in het zuidelijke deel van de Gazastrook. Op 13 oktober waarschuwde de regering van Israël inwoners van het noorden van het gebied om naar het zuiden te evacueren, maar dat gebied wordt ook gebombardeerd. In het uiterste zuiden, in Rafa, zijn tot 26 oktober 794 overledenen geregistreerd. In het gouvernement Gaza zijn de meeste sterfgevallen gemeld, ruim 3.000, gevolgd door Noord-Gaza met 1.503.
De circa duizend Hamasstrijders die op 7 oktober omkwamen in Israël bij de gevechten na de terreuraanslag zijn hierbij niet meegeteld. Verder maken de Gazaanse autoriteiten geen onderscheid tussen burgerdoden en gesneuvelde militanten.
Het gerapporteerde dodental is nu al ruim drie keer hoger dan tijdens de Gaza-oorlog in 2014, dat was toen verreweg het dodelijkste jaar sinds de tweede intifada.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden