ASML
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Kennis is macht. Deze eeuwenoude wijsheid wil klaarblijkelijk maar niet doordringen tot de top van de Nederlandse politiek, zo bleek uit een recente reconstructie in NRC. Het Delftse techbedrijfje Mapper, dat machines bouwde om computerchips mee te maken, dreigde na een faillissement in handen te komen van Chinese investeerders. Pas na tussenkomst van het Amerikaanse Pentagon kwam de Nederlandse politiek in actie en werd chipmachinefabrikant ASML uit Veldhoven door toenmalig staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken en Klimaat, CDA) naar voren geschoven om Mapper te kopen.
De kwestie, die speelde in 2018, toont aan dat het de Amerikanen al jarenlang ernst is als het gaat over het beschermen van cruciale technologie. Mapper en in veel grotere mate ASML zijn met hun producten speler geworden in een steeds complexer geopolitiek speelveld. Het gaat al lang niet meer alleen om supersnelle chips in de nieuwste telefoon, spelcomputer of auto. De hypergeavanceerde rekenmodules bepalen in toenemende mate ook hoe oorlogen gevoerd en beslecht worden.
Waar vroeger kennis over kernenergie inzet was van bedrijfsspionage en bemoeienis van overheden in de bescherming van deze technologie, zijn het nu dus computerchips die als strategische waar behandeld moeten worden. De inzet van onder meer ‘slimme’ raketten, drones en moderne luchtafweer in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne toont aan hoe belangrijk die technologie is. Wie het snelst kan rekenen, heeft de grootste kans op overleving.
Met terugwerkende kracht is het verbluffend dat een bedrijf uit Veldhoven de positie heeft kunnen bemachtigen van belangrijkste fabrikant van chipmachines in de wereld. De opkomst van ASML valt samen met de gloriejaren van het economisch liberalisme, zo tot de millenniumwisseling. De Amerikanen hebben destijds toegestaan dat deze cruciale technologie niet op eigen bodem ontwikkeld werd, maar in Nederland. Een keuze waar inmiddels spijt over wordt betuigd, gezien de inspanning die de VS zich inmiddels getroosten om de hand te leggen op zowel de technologie als het maakproces.
Met de opkomst van China als geopolitieke speler van belang, is ook het belang van het afschermen van deze technologie gegroeid. Dat de VS daarin het voortouw nemen, zelfs ten koste van individuele bedrijfsbelangen in bijvoorbeeld Nederland, is ongemakkelijk, maar begrijpelijk. Aanvankelijk gesputter over de economische vrijheid van ASML om te blijven handelen met China geven in een wereld die dagelijks vijandiger wordt geen pas.
Dat Nederland zich tot 2018 blijkbaar niet realiseerde wat het in handen had, is beschamend. Het lidmaatschap van instituten als militair bondgenootschap NAVO verplicht ook tot alertheid. In die zin is het te prijzen dat er in Nederland stappen gezet zijn om het onbedoeld weglekken van cruciale kennis te voorkomen. Er kwam een wet die vitale aanbieders van ‘sensitieve technologie’ beter controleert en sinds dit jaar is er een fonds van 100 miljoen euro om in geval van nood zelf bedrijven te kunnen kopen die door buitenlandse investeerders weggekocht dreigen te worden.
Maar dat is bij lange na niet voldoende. Permanente oplettendheid is het enige sluitende antwoord op de technologische ratrace. Dat geldt voor burgers, die veel beter op moeten letten wat er met hun digitaal achtergelaten brokjes informatie gebeurt, maar des te meer voor overheden. En hoe beter Nederland (en Europa) de eigen economische én geopolitieke belangen in de techrace weet te definiëren, des te onafhankelijker er een standpunt ingenomen kan worden. Dan is een volgende keer een telefoontje van het Pentagon niet meer nodig, en zelfs ongewenst.
Source: NRC