‘Dit is geen kritiek op wat de heer Omtzigt zegt, het is een aanvulling’, aldus Frans Timmermans enkele keren gedurende het debat. En: ‘Ik denk niet dat dit ons erg verdeelt.’ Of: ‘Ik denk dat we dit alle twee willen.’
Omtzigt reageerde al net zo welwillend: ‘Dit zal de heer Timmermans bekend voorkomen (....) Dat staat ook in ons programma.’ Zo kreeg het debat vooral het karakter van een gesprek, waarin de twee partijleiders hun kiezers impliciet lieten weten dat weinig een onderlinge samenwerking in de weg staat. Althans niet zolang het gaat over hun zelfgekozen thema's.
Over de auteur
Raoul du Pré is chef van de politieke redactie van de Volkskrant. Hij schrijft sinds 1999 over de nationale politiek.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Om zeker één reden gaat het debat sowieso de politieke geschiedenisboekjes in: het was de eerste keer dat lijsttrekkers van deze importantie besloten om het eens zonder tussenkomst van een omroep te proberen. NSC en GroenLinks-PvdA boekten zelf het Arnhems Luxor Live, zochten zelf gespreksleider Diana Matroos uit en verzorgden zelf de uitzending via internet. De voordelen voor de partijen zijn evident: geen moeizame onderhandelingen met een redactie en een hele reeks andere partijen over spreektijden, het aantal deelnemers, de thema’s, over wie met wie in debat mag en waarover dan.
Het nadeel is ook duidelijk: met de debatten via de grote omroepen bereiken de lijsttrekkers in de laatste fase van de campagne doorgaans pas de vele kiezers die de politiek niet op de voet volgen. Het onlinepubliek van maandagavond was daarvan slechts een fractie, maar de partijen zullen erop hebben gerekend dat wel alle talking heads en politieke duiders inschakelden en dat debatfragmenten nog dagen worden nabesproken en herkauwd in de (sociale) media. Uit politicologisch onderzoek is al jaren bekend dat dat boeggolfeffect zeker zo belangrijk voor het beeld over een tv-debat kan zijn als het debat zelf.
Omtzigt en Timmermans toonden zich maandagavond zelf zeer tevreden over de opzet van het tweegesprek, zonder de VVD dus, die andere partij die in de peilingen kans maakt om als grootste uit de bus te komen. ‘Wij kiezen alle twee echt voor de diepte’, verklaarde Timmermans zijn voorkeur voor een gesprek met Omtzigt. ‘Dat heb ik nog niet zo opgemerkt bij andere partijen. Noem dit maar nieuwe politiek.’ Ook Omtzigt vond het fijn ‘om de verschillen eens echt uit te diepen en de overeenkomsten te zoeken’.
Dat laatste lukte beter dan het eerste. NSC en GroenLinks-Pvda zeiden vooraf al het overwegend eens te zijn dat de bestaanszekerheid van miljoenen Nederlanders omhoog moet, maar ook de vernieuwing van de bestuurscultuur zouden ze graag samen ter hand nemen. Na een uitvoerig betoog waarin Omtzigt opnieuw pleitte voor een nieuw kiesstelsel, een Constitutioneel Hof, een nieuwe Toezichtwet, een nieuwe wet voor klokkenluiders en een beter functionerend parlement, antwoordde Timmermans: ‘Ik heb niets kunnen ontdekken waar ik het echt mee oneens ben.’
De twee willen ook allebei een ambitieus klimaatbeleid voeren en zijn het er roerend over eens dat vooral huishoudens en mkb’ers daarin veel meer op weg geholpen moeten worden. ‘Wat we echt verkeerd hebben gedaan is dat we het vormgegeven hebben voor de elite die het wel kon betalen, de zonnepanelen en de elektrische auto’s’, aldus Omtzigt. Timmermans knikte instemmend.
Zelfs over het stikstofbeleid, vooraf gezien als potentiële splijtzwam, gingen de twee een heel eind samen op. Omtzigt benadrukte, meer dan Timmermans, dat ook boeren behoefte hebben aan bestaanszekerheid, maar voegde toe dat krimp noodzakelijk is. ‘Ik ben voor een verbod op megastallen. We moeten stoppen met dat soort intensieve veeteelt. En we moeten afspreken hoe we dieren over tien jaar willen behandelen en hoe we daar naartoe gaan. Dus ja, er zullen minder dieren zijn in Nederland.’
Debat was er even over de hoogte van het minimumloom (Omtzigt vreest dat een al te snelle verhoging de jeugdwerkloosheid aanjaagt), maar de bouw van kerncentrales bleek, evenals vorige week in het College Tour-debat, het grootste struikelblok: Timmermans wil ze niet, Omtzigt wel.
Maar op de poging van gespreksleider Matroos om daar dan toch een ‘breekpunt’ van te maken voor de komende formatie, ging Timmermans niet in. ‘Wij staan hier om nieuwe politiek te maken en dan begint u weer over breekpunten. Daar heb ik helemaal geen zin in.’
Is daar dan een regeerakkoord in de maak? Zoveel eer gunde Omtzigt zijn tegenstrever dan ook weer niet. Hij hield zijn kaarten op de borst. ‘Er staat een nieuwe generatie politici klaar. Daar hoort ook mevrouw Yesilgöz bij.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden