Over bestaanszekerheid kunnen de lijsttrekkers elkaar de hand schudden. De zorgen van de mensen zijn breed, zegt Timmermans. Toeslagen, thuiszorg voor ouderen, eigen bijdrage in de zorg. De GroenLinks-PvdA-leider noemt het gebrek aan woningen ‘het knooppunt van alle onzekerheid’. Hij wil een deltaplan om de wooncrisis aan te pakken.
‘Ik ben het helemaal met het lijstje eens’, zegt Omtzigt. Toch wijst hij direct op een politiek verschil tussen de partijen: NSC wil migratie beteugelen. Hij wil een migratiesaldo van vijftigduizend, een streefgetal. Volgens Timmermans organiseer je daarmee teleurstelling. ‘Het bekt lekker, maar je kunt het niet waarmaken.’
De twee zijn het oneens over verhoging van het minimumjeugdloon naar 16 euro. Omtzigt is bang dat daarmee de jeugdwerkloosheid zal toenemen en noemt Spanje als voorbeeld. Hij benadrukt dat hij zijn huiswerk weer goed gedaan heeft: ‘Ik heb gisteren nog een Spaanse arbeidseconoom gebeld.’Ind
‘Ik wil niet tegen 18- en 19-jarigen zeggen: je doet hetzelfde werk, maar je krijgt minder’, reageert de lijsttrekker van GroenLinks-PvdA. Omtzigt verwijst naar voormalig PvdA-leider en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Lodewijk Asscher, die in 2016 zelfs een verhoging van 50 cent heel spannend vond. ‘Dat was een totaal andere arbeidsmarkt!’, roept Timmermans daarop.
Vijftien minuten voor het einde van het debat is daarmee de eerste en enige stemverheffing van de oud-Eurocommissaris een feit. Een contrast met het College Tour-debat, waar Timmermans geregeld een luide, opgewonden toon aansloeg.
Loes Reijmer
Nu het over klimaat gaat begint de verloving tussen Timmermans en Omtzigt steeds meer barstjes te vertonen. Timmermans probeert de gewenste formatiegesprekken te redden met de stelling dat ‘Omtzigt en ik parallelle ideeën’ hebben over het aanpakken van de vleesindustrie in Nederland.
Daarmee bedoelt hij slachthuizen die draaien op goedkope arbeidsmigranten en de intensieve veehouderij die veel stikstof uitstoot. GroenLinks-PvdA wil veehouders helpen omschakelen naar een duurzamer systeem, zegt Timmermans, en neemt aan dat NSC dat ook wil.
Het antwoord is ja, maar zoals zo vaak zit de duivel in de details. Omtzigt begint een betoog dat zeer sterk overeen komt met de landbouwplannen van de BBB, de VVD en het CDA. Net als deze partijen houdt Omtzigt vooral het boerenbelang in het oog wil hij niet rechtstreeks inzetten op krimp van de veestapel. Timmermans put hoop uit het feit dat NSC een stop op de bouw van nieuwe megastallen bepleit, maar Omtzigt nuanceert dat standpunt nu met de opmerking: ‘Daarbij is het wel de vraag wat een megastal is’.
Over kernenergie zijn de twee lijsttrekkers het ook totaal oneens. Omtzigt is erg voor, Timmermans is faliekant tegen. Het klimaatbeleid dat het kabinet de afgelopen jaren heeft gevoerd, en dat Timmermans in Europa heeft aangejaagd, is volgens Omtzigt teveel toegespitst op ‘een elite die het wel kan betalen’.
Yvonne Hofs
Timmermans verwijst vaak naar zijn werk in Europa. ‘Ik heb met veel bedrijven gezeten om afspraken te maken voor de Europese Green Deal’, zegt hij bijvoorbeeld. Die internationale ervaring straalt af op Timmermans als staatsman.
De GroenLinks-PvdA-lijsttrekker wil in navolging van zijn Europese Green Deal ook een Nederlandse Green Deal. Onderdeel daarvan is een alliantie tussen ‘boeren en boswachters’, verduurzaming van gemeenten en sociale huurwoningen en een nieuw economisch en industrieel model. Hij vertelt dat hij onlangs in Polen met mijnwerkers sprak (‘ik kom zelf uit een mijnwerkersfamilie’). Die vertelden hem blij te zijn nu windmolens te plaatsen. ‘We moeten van de ene industrie naar de andere, met hulp van de overheid.’
‘In de afgelopen jaren is klimaatbeleid bijna op religieuze wijze benaderd’, zegt Omtzigt. Steen des aanstoots voor de NSC-lijsttrekker is de subsidie op elektrische auto’s. Hij noemt de Mitsubishi Outlander, ‘een foeilelijke auto’ die zowel op benzine als elektrisch kan rijden. ‘Ik ken mensen die de stekker er nooit in hebben gehad’, zegt Omtzigt in een overduidelijk voorbereid grapje, ‘alleen de subsidiestekker’.
Loes Reijmer
Na het eerste halfuur debat valt op dat Frans Timmermans veel genereuzer over Omtzigt spreekt, dan andersom. Timmermans zoekt duidelijk de verbinding en zegt bijvoorbeeld dingen als: ‘Omtzigt zegt terecht….’ En ‘dit ondermijnt waar Omtzigt en ik in geloven’.
Pieter Omtzigt is vooral bezig zichzelf en zijn partij te promoten. Hij is meer ‘ik’ dan ‘wij’-georiënteerd. ‘Het is mij gelukt om…’, ‘Ik ben hier al vijftien jaar mee bezig’ en ‘Ik heb bij de Raad van Europa een voorstel ingediend’.
Als de gewenste hervorming van het belastingstelsel aan de orde komt, openbaart zich een klassiek ideologisch verschil tussen de (linkse) PvdA’er en (rechtsere) ex-CDA’er. Timmermans noemt het huidige belastingstelsel ‘zeer, zeer oneerlijk’ en maakt duidelijk dat hij voor hogere vermogensbelastingen is. Omtzigt draait daar van weg en stelt dat vermogens in Nederland niet lager worden belast dan in de rest van Europa, behalve voor de ‘0,1 procent’ meest vermogenden.
Met andere woorden: NSC wil – anders dan GroenLinks-PvdA – alleen de extremen in de vermogensverdeling aanpakken. Het probleem is echter dat die Quote 500-groep veel meer belastingontwijkingsmogelijkheden heeft dan mensen met een ton spaargeld. Maar dat zegt Omtzigt er niet bij.
Yvonne Hofs
Omtzigt leidt het eerste themablokje over ‘Goed bestuur’ in. Dat thema is niet toevallig het eerste hoofdstuk uit zijn verkiezingsprogramma. Omtzigts boek Een nieuw sociaal contract, waarnaar hij zijn partij heeft genoemd, gaat voor een belangrijk deel over het falen van het openbaar bestuur.
De inleiding van de NSC-leider is een samenvatting van dat openingshoofdstuk uit zijn programma. Het is een opsomming van zijn bekende stokpaardjes. Hij pleit onder andere voor een districtenstelsel en geeft af op ‘koopkracht- en stikstofmodelletjes’ die volgens hem het politieke beleid teveel bepalen. Ook breekt Omtzigt een lans voor een minderheidskabinet, omdat dit mogelijk slagvaardiger is en minder ‘dichtgetimmerd’ is. Hij vraagt Timmermans hoe hij hierover denkt. Timmermans: ‘ik hoor niet veel dingen waarmee ik het oneens ben.’
Frans en Pieter hebben zo te horen een mooie toekomst samen, wellicht samen in een volgend (minderheids)kabinet? Matroos bespeurt ook ‘liefde in de lucht’. Haar samenvatting: ‘Ik zie het wel tot een huwelijk komen.’
Yvonne Hofs
Omtzigt en Timmermans zijn het niet eens over de VN-resolutie over een humanitair-staakt het vuren in de oorlog tussen Israël en Hamas, waarbij Nederland zich onthield van stemming. De NSC-lijsttrekker heeft begrip voor het besluit van het kabinet. Bovendien, zegt Omtzigt, ‘gaat zo’n resolutie het verschil niet maken’.
Hij verwacht meer van het Internationaal Strafhof in Den Haag. ‘De hoofdaanklager was aan de grens met Gaza de afgelopen dagen. Ga achter die hoofdaanklager staan, zorg dat die onderzoek kan doen.’
‘De politiek doet er ook toe’, reageert Timmermans. ‘Het straalt negatief af op Nederland dat het kabinet niet voor de resolutie heeft gestemd, terwijl meerdere ministers wel hebben opgeroepen tot een staakt-het-vuren.’
Loes Reijmer
Gespreksleider Diana Matroos opent het debat voor een bomvolle theaterzaal, die voornamelijk is gevuld met supporters (zoals partijleden) van GroenLinks, PvdA en NSC. Ze vraagt het publiek niet te veel te juichen en te klappen, omdat dit ten koste gaat van de tijd voor de inhoudelijke discussie. ‘En dat gaat ten koste van de kiezers die zitten te kijken en een keuze moeten maken.’
Daar gaan we al: alsof de kiezer op 22 november alleen de keus heeft tussen NSC en GroenLinks-PvdA. Dat is natuurlijk niet zo, maar wel het beeld dat Timmermans en Omtzigt deze avond willen uitdragen.
Timmermans begint ook met de opmerking dat ‘wij (hij en Omtzigt – red.) heel veel delen in onze analyse over wat er mis is in de samenleving’. En: ‘Wij kiezen allebei echt voor de diepte. Dat heb ik nog niet opgemerkt bij andere partijen.’ Het wordt meteen al heel gezellig tussen de twee. Matroos suggereert dat Omtzigt en Timmermans een soort broers zijn. Omtzigt begint wat ongemakkelijk te kijken en maakt een ontwijkingsmanoeuvre. Hij zegt: ‘Ik vind het vooral fijn dat we vanavond geen belangrijke thema’s in een paar oneliners hoeven te behandelen.’
Yvonne Hofs
Het debat tussen Pieter Omtzigt (Nieuw Sociaal Contract) en Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) is vanavond ook via een online livestream te volgen.
Source: Volkskrant