Dat blijkt uit een maandag gepubliceerd onderzoek van het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) onder zes gemeenten. ‘Maar je kunt ervan uitgaan dat dit probleem ook in andere gemeenten speelt’, zegt onderzoeker Hanneke Felten.
Zij en haar collega’s spraken meer dan vijftig medewerkers en leidinggevenden in drie grote en drie kleine gemeenten. Zowel de medewerkers als de gemeenten deden vrijwillig mee. ‘Deze zes gemeenten deden mee omdat ze het onderwerp bespreekbaar willen maken. Daarom houd ik mijn hart vast, in andere gemeenten is het misschien wel erger.’
Uit de gesprekken blijkt dat sollicitanten met een biculturele achtergrond ervaren dat ze een kleinere kans hebben om aangenomen te worden. Ook zijn er signalen, van zowel leidinggevenden als gedupeerde ambtenaren, dat deze groep minder snel in aanmerking komt voor promotie en zich vaker buitengesloten voelt op de werkvloer. Daarnaast zeggen gemeenteambtenaren van kleur, of met een migratieachtergrond, te maken te krijgen met zogenoemde micro-agressie, oftewel vaak opmerkingen horen als ‘wat spreek jij goed Nederlands, zeg’.
Felten: ‘Wat opviel tijdens de gesprekken waren de heftige gevolgen voor de gedupeerden. Sommige mensen zeiden: ik was blij tijdens corona, omdat ik niet naar kantoor hoefde. Een ander zei dat ze zich niet serieus genomen voelde tijdens vergaderingen. Als ze een idee had, liet ze een witte collega dit plan inbrengen, omdat het idee dan meer kans maakte. En weer een ander vertelde tijdens de vakantie altijd te reageren op mails. Deze ambtenaar zei: een witte collega komt ermee weg om dat niet te doen, ik niet. Deze persoon, maar ook veel anderen, hebben de indruk dat ze harder moeten werken vanwege hun huidskleur.’
Uit de gesprekken met de, veelal witte, leidinggevenden, blijkt dat een groot deel vindt dat institutioneel racisme niet of nauwelijks in hun team voorkomt. Institutioneel racisme is een term die gebruikt wordt voor het, al dan niet bewuste, samenspel van processen en regels waardoor niet iedereen gelijk behandeld wordt.
Het verschil in beleving is volgens Felten deels te verklaren uit het feit dat veel leidinggevenden het idee hebben ‘kleurenblind’ te zijn, oftewel: ze vinden dat ze iedereen gelijk behandelen. Maar, zegt Felten, ‘dit is een houding die vaak juist gepaard gaat met het niet-signaleren van discriminatie en racisme. En als er wel duidelijke signalen zijn van racisme, wordt dit vaak door de leidinggevenden gezien als gewoon conflict in plaats van ernstig ongewenst gedrag.’
Daarnaast blijkt uit de interviews dat veel gedupeerde ambtenaren er niet over durven te praten, omdat ze de ervaring hebben dat hun problemen niet worden herkend. ‘Ze ervaren de klachtenprocedure waar ze discriminatie kunnen melden als onveilig en niet productief. Terwijl de leidinggevenden denken dat deze wel goed functioneert. Racisme op de werkvloer blijft vrijwel altijd ongestraft.’
Felten verbaasde zich er tijdens de interviews bovendien over dat sommige leidinggevenden zich stigmatiserend en discriminerend uitlieten. Als voorbeelden noemt ze dat een van hen vond dat de ‘racismekaart te snel getrokken werd’, een ander zei dat er wel veel ten onrechte ‘gehuild wordt’.
Hoe vaak er sprake is van racisme en discriminatie, kan Felten op basis van dit onderzoek niet zeggen. ‘Maar ik vermoed dat dit niet alleen bij gemeenten speelt, maar ook binnen andere organisaties.’
Een van de onderzochte gemeenten is Amsterdam. De andere vijf gemeenten deden anoniem mee. Het terugdringen van racisme en discriminatie op de Amsterdamse werkvloer is al jaren een thema binnen de gemeente.
Maar onlangs stuurde een groep van bijna tweehonderd anonieme ambtenaren een brandbrief naar de gemeenteraad. Volgens hen werken ze ‘in mensonterende omstandigheden’ bij de afdeling Werk, Participatie en Inkomen. Leidinggevenden van die afdeling zouden gemeenteambtenaren met een migratieachtergrond ‘stelselmatig kleineren’. De gemeente heeft aangekondigd de signalen uit de brief te onderzoeken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden