‘Neem dit affiche van een benefiet in Parijs. Precies honderd jaar oud! Met een feestelijke avond werd geld ingezameld voor hulpbehoevende kunstenaars. Kijk, de afbeelding is linksonder gesigneerd door de maker, kunstschilder en fauvist Othon Friesz.’
Udo Boersma (64), eigenaar van Van Sabben Poster Auctions, laat zijn handen liefkozend over het papier gaan. De kwaliteit van het affiche geeft hij een A-. Dat minnetje is voor de kleine verkleuring van het papier. Maar verder! Geen scheuren, geen vouwen, geen punaisegaatjes. En de plaat voldoet aan alles; esthetiek, geschiedenis en een heel mooi verhaal. Geschatte opbrengst op de komende veiling: ergens tussen de 600 en de 1.200 euro.
In de grote zaal van zijn veilinghuis is Boersma druk in de weer met het uitpakken van postpakketten, het fotograferen van het aanbod en het samenstellen van zijn catalogus. Veilingwerk is niet alleen goed kijken, beoordelen en beprijzen, maar ook fysieke arbeid. Binnenkort gaan de tafels weer aan de kant voor de volgende veiling. Dan is de voormalige kaasfabriek aan de Appelsteeg in Hoorn even een internationaal knooppunt van liefhebbers van het betere affiche.
Vrijwel alle biedingen komen dan van elders; via schriftelijke biedingen of telefoon, maar vooral via het internet. Driekwart van de affiches gaat naar het buitenland, vooral naar de vele verzamelaars in de Verenigde Staten en Japan. De prijzen lopen op van enkele tientjes tot honderden en soms duizenden euro’s. Onwaarschijnlijk lage prijzen, vindt Boersma nog steeds. Voor weinig geld heb je een topstuk aan de muur. Maar ja, krachtige beeldtaal of niet, het affiche is nu eenmaal nog steeds het ondergeschoven kindje van de kunstwereld.
Natuurlijk is er die grote klapper uit 2014. Toen werd in Hoorn een uiterst zeldzame art deco affiche uit 1925 afgehamerd op 210 duizend euro, exclusief veilingkosten van 20 procent. Een wereldrecord. De maker van de reclameplaat van de Parijse avondkrant L’Intransigeant was de beroemde Franse graficus Adolphe Cassandre, ook bekend van zijn affiches voor de Holland-Amerika Lijn. De koper: een Amerikaanse verzamelaar.
Zo verdwijnen Europese, maar ook Nederlandse topstukken naar het buitenland. Zoals het affiche van Jan Toorop voor de Delftsche Slaolie uit 1893, ‘toch wel de Nachtwacht van de Nederlandse affiches’, zegt Boersma. Door die plaat kreeg de kunststroming van de art nouveau in Nederland de bijnaam ‘slaoliestijl’. Natuurlijk, Boersma is instellingen als het Museum of Modern Art (MOMA) in New York graag ter wille. De schoorsteen moet roken. Maar soms schrijft hij toch tandenknarsend een adres in Australië of Canada op een kartonnen koker.
Het gespecialiseerde veilinghuis werd in 1991 gesticht door Piet van Sabben (84). Boersma, onderwijzer voor expatkinderen in het buitenland, was als liefhebber vaste klant. In 1998 voerden hij en Van Sabben een gesprek: ‘Godverdomme Piet, wat heb je toch een leuk bedrijf.’ Waarop deze antwoordde: ‘Nou, het is te koop.’
De koopsom bedroeg ‘enkele tonnen in guldens’, geeft Boersma schoorvoetend toe. Maar een dik belegde boterham is het niet, bezweert hij. Zijn circa tien medewerkers zijn vrijwilligers. Zoals de student kunstgeschiedenis die de affiches beschrijft. En zijn eigen vrouw en kinderen en vrienden die assisteren tijdens de veiling. Alleen de ervaren veilingmeester Willem de Winter krijgt een vergoeding. De rest wordt na afloop van de verkoop getrakteerd op restaurantbezoek.
Op de twee tot drie veilingen per jaar wordt circa 65 procent van het aanbod verkocht, voor een totaal van zo’n 750 duizend euro. Mensen kunnen bieden vanaf een minimumprijs die door Boersma is vastgesteld. Zowel de inbrenger als de koper betaalt 20 procent van de hamerprijs als vergoeding voor de verkoop. Van de niet-verkochte exemplaren gaat nog eens 10 à 15 procent van de hand in de aftersale, aan de eerste die de minimumprijs biedt.
De aanbieder van het digitale veilingsysteem, het Amerikaanse Invaluable, krijgt 5 procent van de opbrengst. En dan zijn er nog de kosten van zijn papieren catalogus, zo’n 15 duizend euro per veiling. Boersma is een van de laatsten met een papieren uitgave. De andere veilinghuizen houden het bij een digitale versie. ‘Er zijn mensen die mij voor gek verklaren, maar de catalogus is mijn presenteerblaadje. Het zou mij als man van het papier pijn doen daarmee te stoppen.’
Concurrentie ondervindt Van Sabben Poster Auctions ook van de gewone veilinghuizen, maar dan vooral voor affiches in de topcategorieën. ‘Verder vinden ze de opbrengst niet interessant genoeg.’ Ook voelt hij de druk van digitale veilinghuizen als Catawiki, waar de objecten niet eerst bij het veilinghuis terechtkomen, maar na verkoop direct van verkoper naar koper worden gestuurd. ‘Hoe kun je een werk beoordelen op echtheid en kwaliteit als je dat niet zelf in handen hebt gehad? Hoe kun je je specialist noemen als je het affiche niet zelf hebt gevoeld, geroken, omhelsd?’
Zo passeren talloze affiches dit kleine veilinghuis. Scheepvaart en luchtvaart zijn klassieke categorieën, net als bijvoorbeeld toerisme, wintersport en autoraces. Voor de sectie propaganda wijst Boersma op een affiche aan de muur, reclame in propagandastijl voor de Olympische Winterspelen van 1936 in nazi-Duitsland. Een werk van Ludwig Hohlwein, ‘een foute, maar fantastische ontwerper’.
In de andere hoek van de zaal is hij enthousiast over een ontwerp van de kunstenaar Koos Hooykaas, een affiche voor De ‘Tel-machine’, een stuk van de Utrechtse Studenten Toneel Vereniging in 1928. Startprijs op de veiling: 3.000 euro. ‘Alleen al grafisch gezien een fantástisch affiche. Wist je dat hij ook het decor ontwierp? Er is zoveel te vertellen over affiches.’
De Onderneming
Waar: Hoorn
Sinds: 1991
Aantal werknemers: tien vrijwilligers
Omzet: 750 duizend euro (2022)
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden