Een nieuwe rechtszaak laat zien hoe laks veel pornosites zijn met het verwijderen van kinder- en wraakporno. Met klachten van slachtoffers en signalen van kijkers dat het mogelijk om illegaal materiaal gaat, wordt vaak maanden niks gedaan. ‘Het is absurd.’
Een 16-jarig meisje heeft seks met haar vriend. Hij filmt haar, stiekem. Als de relatie voorbij is, ziet ze tot haar schrik dat deze ex haar niet alleen filmde, maar de video’s op RedTube en Pornhub zette. In paniek smeekt ze de eigenaar van de pornosites, MindGeek, de filmpjes offline te halen.
Het duurt een maand voor de seksvideo’s verdwijnen. Een van de filmpjes is dan al meer dan 30 duizend keer bekeken. De ex in kwestie zou dit bij meerdere meisjes hebben gedaan; in totaal plaatste hij meer dan vijfhonderd foto’s en video’s op Pornhub en vergelijkbare sites.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, a.i., sociale media en games.
Als volwassen vrouw klaagt ‘Jane Doe’ nu in de Verenigde Staten ’s werelds grootste pornobedrijf aan in een zogeheten class action-rechtszaak, waarin ze namens andere slachtoffers MindGeek beschuldigt van het profiteren van kinderporno. Het bedrijf neemt volgens de aanklagers te weinig maatregelen om te voorkomen dat er illegale video’s op het platform worden geplaatst, en komt daarbij tergend traag in actie om zulke filmpjes te verwijderen – met vaak desastreuze gevolgen.
Zo beschrijft de Amerikaanse Rose Kalemba aan de BBC hoe ze ooit op 14-jarige leeftijd gewelddadig wordt verkracht, om er door het hoongelach van haar klasgenoten achter te komen dat de filmpjes ervan op Pornhub staan. Een van de filmpjes, met als titel ‘bewusteloze tiener’, heeft dan al meer dan 400 duizend views. Op school wordt ze voor slet uitgemaakt, geschopt en geslagen, op internet achtervolgd door anonieme pesters. Ze mailt Pornhub een half jaar lang om de video’s offline te krijgen. Ze verdwijnen pas als ze zich voordoet als een advocaat. Het gevoel dat mensen haar nakijken omdat ze de filmpjes hebben gezien, verdwijnt nooit.
Wat de huidige Amerikaanse rechtszaak nóg pijnlijker maakt: al lang voor Jane Doe gingen vrouwen de juridische strijd met pornobedrijven aan. In 2016 klagen vier vrouwen die figureren in video’s op het kanaal Girls Do Porn, bekend van zogenoemde castingcouch-filmpjes, de mannen achter de website aan voor onder meer fraude en emotioneel misbruik. Bij castingcouch-filmpjes worden jonge vrouwen voor de camera overgehaald om seks te hebben, vaak onder de valse belofte van modellenwerk. De vrouwen beschrijven hoe ze vervolgens urenlang tot bloedens toe seks moesten hebben, als ze wilden stoppen werden ze gedwongen verder te gaan.
Ondanks de gruwelijke verhalen staat het kanaal dan nog steeds prominent op Pornhub – met 680 miljoen views staat het in de top-20 van de populairste kanalen op de site, en wordt het zelfs gebruikt om mensen over te halen een betaald abonnement af te sluiten. Als de mannen achter Girls Do Porn in 2019 terechtstaan voor gedwongen prostitutie duurt het nog maanden tot Pornhub het kanaal offline haalt.
Ook uit interne e-mails die bij de nieuwe rechtszaak zijn vrijgegeven, blijkt dat het platform vrijhouden van illegaal of schadelijk materiaal geen prioriteit heeft bij Pornhub. In 2020 staan er 13 miljoen video’s op Pornhub, er komen er elke dag een krappe 20 duizend bij. En toch is er in die periode maar één persoon in dienst die geflagde video’s beoordeelt – filmpjes die door de bezoekers van de site als ongepast zijn gemarkeerd. En dan alleen als ze meer dan vijftien flags hebben, dus door minstens zestien mensen worden gerapporteerd. De rest wordt niet bekeken. In de Netflixdocumentaire Money Shot: The Pornhub Story schat een anonieme ex-moderator het totaalaantal moderators bij Pornhub op dertig – er zijn ook mensen die video’s beoordelen die door een algoritme problematisch zijn bevonden.
Het zijn er in elk geval te weinig, vindt toenmalig ceo Feras Antoon zelf ook: hij schrijft dat ‘het aantal werknemers per afdeling noemen geen goed idee is, omdat het niet indrukwekkend is vergeleken met wat je leest over Facebook en anderen’. Platformen als Facebook en TikTok zeggen tienduizend(en) moderatoren in dienst te hebben. Let wel; op TikTok worden in 2020 bijna 50 miljoen video’s per dag geüpload, tegenover zo’n 20 duizend bij Pornhub.
Toch staat er in de e-mails dat meer dan 700 duizend video’s vijftien flags of minder hebben en dus niet worden bekeken door de moderator, die per video sowieso nogal weinig tijd heeft. Een anonieme ex-moderator bij Pornhub zegt in een interview met Business Insider dat hij 1.200 video’s per dag moet beoordelen. Een moderator bij TikTok moet er 900 per dag verstouwen en krijgt daar 15 seconden per filmpje voor – dat is al weinig voor een video van één minuut, maar de meeste pornofilmpjes duren rond de tien minuten.
Pornhub is een tubesite: een website waar iedereen met een internetverbinding filmpjes kan uploaden, net als bij YouTube. Bij de opkomst van deze sites, rond 2005, is modereren nog een onbekend begrip. ‘Volgens de Communication Decency Act zijn internetplatformen geen omroep en kunnen ze niet verantwoordelijk worden gehouden voor wat mensen er allemaal op zetten’, zegt Maggie MacDonald. Zij onderzoekt pornoplatformen aan de Universiteit van Toronto en werkt in de adviesraad van Ethical Capital Partners, het private-equitybedrijf dat MindGeek in maart heeft gekocht. ‘Daar baseerden ze hun beleid op. Maar het is een wet uit 1996, een kleitablet in internettijd.’
Bedrijven nemen beslissingen die goed zijn voor de onderneming, en niet per se wat goed is voor de maatschappij, zegt MacDonald. ‘Anders zou Nike ook geen sweatshops hebben.’ Maar ze benadrukt dat Pornhub nu een stuk strenger omspringt met het beheren van de video’s op de site. Dat is sinds de invoering van de Sesta-Fosta-wetten in 2018 ook verplicht; hierin wordt het platformen verboden (bewust) mee te werken aan seksuele uitbuiting.
Toch is het niet de nieuwe wet die Pornhub dwingt streng op te treden. In 2020 verschijnt in de The New York Times een vernietigend verhaal, dat uitvoerig beschrijft hoe Pornhub filmpjes met seksueel misbruik op de site laat staan. Waar Pornhub in de voorgaande jaren met ludieke campagnes als Beesexual – ‘sexy’ bijenfilmpjes die aandacht vragen voor de insectensterfte – zichzelf in de kijker speelde als een progressief, wat tegendraads bedrijf, ontlokt deze publicatie massale verontwaardiging.
En dan gebeurt er iets dat Pornhub écht niet kan negeren. Mastercard en Visa kondigen onder druk van de publieke opinie aan geen betalingen meer op de site te faciliteren tot Pornhub de zaken op orde heeft. Binnen een paar dagen neemt Pornhub het radicale besluit om alle video’s van ongeverifieerde gebruikers van de site te halen; dit zijn mensen die anoniem filmpjes hebben geüpload. Het aanbod van 13 miljoen video’s wordt daarmee bijna gehalveerd.
Om een filmpje te kunnen uploaden moeten gebruikers zich voortaan met een gezichtsscan en legitimatiebewijs identificeren, én kunnen bewijzen dat ze eigenaar zijn van het materiaal. Toch boycotten de creditcardmaatschappijen Pornhub nog steeds. Hierdoor kun je nog alleen met bankoverschrijving of crypto betalen, hoewel Pornhub een stuk strenger is dan platformen als Twitter en Facebook. Daarop hoef je je niet te legitimeren om te kunnen posten. De problemen rondom kinder- of wraakporno zijn op sociale media inmiddels veel groter.
Bij NCMEC, een Amerikaanse organisatie die kindermisbruik bestrijdt, werden in 2022 bijna 32 miljoen video’s, foto’s of berichten gerapporteerd waar vermoedelijk kindermisbruik in voorkomt. Meer dan 85 procent van deze meldingen was afkomstig van een platform van Meta – Facebook, Instagram en WhatsApp. Platformen zijn verplicht dit materiaal aan te geven als ze het tegenkomen. Organisaties als Offlimits helpen daarbij slachtoffers van online-misbruik door voor hen contact op te nemen met platformen om filmpjes te verwijderen. De regels bij Pornhub zijn flink aangescherpt, ziet Offlimits. Zo is het bedrijf aangesloten bij een dienst die filmpjes automatisch scant op kindermisbruik en ze direct verwijdert als ze overeenkomen met video’s die al in een database staan. De problemen buiten de pornosites zijn volgens Offlimits nog groter, omdat niet te controleren valt wat mensen daar in (versleutelde) privéberichten sturen.
Zo deed NOS Stories onderzoek naar de vijf grootste expose-chatgroepen op berichtenapp Telegram, waarin naaktfoto’s van meisjes en vrouwen zonder toestemming en met naam en toenaam werden gedeeld. De grootste groep had 85 duizend leden. Na het onderzoek verdwenen vier van de vijf groepen, maar het is niet duidelijk of ze zelf offline zijn gegaan of dat Telegram ingreep.
Terwijl Pornhub vanaf het juridische strafbankje zijn leven probeert te beteren, grijpt de grootste concurrent zijn kans. Het Tsjechische WGCZ (Web Group Czech Republic) is eigenaar van de pornosite Xvideos, die in september bijvoorbeeld al vaker werd bezocht dan Pornhub: 2,6 miljard tegenover 2,1 miljard keer. Daarnaast bezit WGCZ ook het populaire Xnxx, met 2,1 miljard bezoeken. Waar Pornhub de publiciteit zocht met advertenties op Times Square en een campagne met Kanye West, verstopt WGCZ zich in een achterafsteegje in Praag. Het gros van de servers draait volgens Reddit in Amsterdam, geroemd om vrije seksregels en lekker snel internet.
Seksartiest Sophie Ladder houdt online een spreadsheet bij met wat pornosites wel en niet toestaan; zo zijn (menstruatie)bloed, braaksel en hypnose op Pornhub verboden, maar niet op Xvideos. De Financial Times-podcast Hot Money beschrijft hoe het Tsjechische bedrijf de blokkering van Mastercard en Visa weet te omzeilen: het ontwikkelde een eigen betalingssysteem. Het zijn namelijk vooral de bedrijven achter die betalingssystemen die echt nauwkeurig kijken naar wat er op de sites staat, voor de creditcardmaatschappijen gaat het om de grote lijnen. Zolang WGCZ zorgt dat er geen grootschalig misbruik op de sites wordt ontdekt, is alles geoorloofd – en kan iedereen, ook zonder zich te identificeren, uploaden wat-ie wil.
Het is een waterbedeffect; waar het ene platform wordt schoongeveegd, duiken dezelfde filmpjes elders op. Hanne Stegeman doet onderzoek naar online-sekswerk aan de Universiteit van Amsterdam en ziet dat ook sekswerkers er last van hebben dat filmpjes die ze tegen betaling op OnlyFans of Pornhub plaatsen op andere platformen opduiken – ondanks watermerken of andere snufjes om dit te voorkomen. ‘Het is cru, maar ik merk dat het vaak beter werkt om websites te pakken op copyright – omdat ze jouw werk stelen – dan rapporteren dat er sprake is van wraakporno. Bedrijven handelen uit financieel belang, en dat is bij een copyrightschending groter en concreter dan bij maatschappelijke ophef.’
Naast kinderpornodatabanken, digitale vingerafdrukken en verplicht legitimeren nóg meer controleren wat er op pornosites verschijnt, is volgens Stegeman geen goed idee. ‘Kinder- en wraakporno wordt door organisaties misbruikt om sekswerk en porno in zijn geheel te verbannen.’ Zo is Traffickinghub, een campagne van de conservatief christelijke Laila Mickelwait in het leven geroepen om ‘vrouwen en kinderen te beschermen’, maar is het einddoel dat Pornhub in z’n geheel offline gaat. Stegeman: ‘Sekswerkers moeten zich nu al legitimeren op Pornhub, dat is een behoorlijke inbreuk op je privacy. Zeker voor iemand die werk doet dat zo gestigmatiseerd is.’
De echte oplossing zit volgens Stegeman dan ook in de maatschappij zelf. De verantwoordelijkheid ligt uiteindelijk bij de mensen die zulke filmpjes uploaden. ‘Zorg dat mannen het niet langer oké vinden om hun machtspositie te misbruiken en ongestraft filmpjes rond te sturen.’ Het leed van de slachtoffers van wraakporno zit hem grotendeels in de reactie van hun omgeving. Het pesten op school, de familie die zich van hen afkeert. Vrouwen die hun baan kwijtraken of worden afgewezen bij een sollicitatie omdat hun naam of gezicht op een pornosite opduikt. ‘Dat is natuurlijk absurd, dat vrouwen zo gestraft worden als ze gefilmd zijn tijdens seks – en dat geldt óók als het wel met instemming gebeurt. Het wordt tijd dat we als maatschappij accepteren dat we nu eenmaal seksuele wezens zijn.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden