Steeds meer Nederlanders kampen met armoede, rapporteerde de Commissie sociaal minimum onlangs. Stichting Stek helpt zo’n tweeduizend minima in Den Haag, bijvoorbeeld met het aanvragen van toeslagen. ‘Zonder hulp missen zij de bijstand waar ze recht op hebben.’
Alicia (60) belt met een oude Nokia-telefoon. Een laptop heeft ze niet. ‘Als ik een computer aanzet, klap ik dicht’, zegt ze, enigszins beschaamd. Na een moeilijke scheiding belandde ze in de bijstand. Zonder toegang tot internet lukt het haar niet om toeslagen aan te vragen om haar inkomen aan te vullen. Dat er ook gemeentelijke regelingen zijn voor minima, weet ze niet. ‘Het lijkt of alles alleen maar ingewikkelder wordt.’
Alicia – niet haar echte naam, op haar verzoek – is een van de ruim tweeduizend inwoners van Den Haag die jaarlijks steun vinden bij Stek, een stichting ‘voor stad en kerk’. Het is een van de grootste kerkelijke organisaties van Nederland die zich met zo’n duizend vrijwilligers inzet tegen armoede, met onder meer voedselhulp en schuldhulpverlening.
Over de auteur
Charlotte Huisman is verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over jeugdzorg en de nasleep van de toeslagenaffaire.
Bij Stek is te zien wat de Commissie sociaal minimum in haar onlangs verschenen rapporten beschrijft: dat steeds meer Nederlanders worstelen om rond te komen, en dat de ondersteunende regelingen voor minima te ingewikkeld zijn, zeker als mensen niet digitaal vaardig zijn of de taal niet goed beheersen. Niet voor niets koos de commissie een van de buurt- en kerkhuizen van Stek om haar eerste rapport over bestaanszekerheid te presenteren.
Alicia kent die term niet. De discussie die de politiek nu over bestaanszekerheid voert, gaat volledig langs haar heen. Zij raapt blikjes en plastic flesjes op van straat, voor het statiegeld. En ze schuift elke vrijdag met drie vriendinnen aan bij de gratis maaltijd die vrijwilligers serveren in het Haagse Stadsklooster. Eerst bidden en zingen ze samen bij de kerkdienst die de straatpastor verzorgt in de naastgelegen Jozefkapel. ‘De kerk is heel belangrijk voor ons’, zegt Alicia, vanachter haar bord met pasta en tomatensaus. Die ondersteunt hen niet alleen met de wekelijkse gratis maaltijd, maar ook met hulp bij praktische zaken.
Landelijk geven de protestantse kerken steeds meer uit aan armoedebestrijding: zo’n 40 miljoen euro per jaar, in 2018 was dat nog 32 miljoen euro, blijkt uit een eigen inventarisatie. Daarbij verschaffen ze niet alleen onderdak en voedselhulp, maar ook steeds vaker steun bij het doorgronden van de papierwinkel en het aanvragen van toeslagen, en ook bij het oplossen van schulden. ‘De overheid nam de zorg voor de armen halverwege vorige eeuw grotendeels over met de verzorgingsstaat’, zegt diaconaal werker Joke Bijsterveld. ‘Maar nu zijn de kerken weer meer nodig.’
In het buurt- en kerkhuis van Stek in de wijk Transvaal, waar Bijsterveld werkt, ziet ze veel nieuwe gezichten van mensen ‘die eerder nog net de eindjes aan elkaar konden knopen’. ‘Wat de zaak verergert, is dat als je terugvalt in inkomen, je tegenwoordig niet gemakkelijk kan verhuizen naar een goedkoper huis.’
In Transvaal heeft Stek een voedselbank die wekelijks 140 huishoudens van een krat eten voorziet. Ook kunnen Hagenaars er twee ochtenden en een avond per week binnenlopen voor hulp van vrijwilligers bij het aanvragen van toeslagen, het lezen van brieven en andere papierwerk. Het valt Bijsterveld op dat veel mensen met een migratieachtergrond geen toeslagen meer durven aan te vragen. ‘De toeslagenaffaire heeft het wantrouwen verder vergroot’, zegt Bijsterveld. ‘Mensen hebben gezien dat de overheid niet objectief was.’
Veel vragen bij het inloopspreekuur gaan over de energiekosten. Een vrouw van net 50 vertelt op een woensdagochtend aan vrijwilliger Bia dat ze zich rot is geschrokken van de jaarnota van haar energiemaatschappij met een naheffing van 1.000 euro, en ze betaalde al 100 euro per maand meer dan vorig jaar. Vanwege een spierziekte leeft ze van een arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Bia helpt haar met het aanvragen van de energietoeslag en kijkt of de vrouw in aanmerking komt voor een extra bijdrage van het sociaal fonds Den Haag. ‘De DigiD is voor veel mensen een struikelblok’, vertelt Bia, die rechten heeft gestudeerd. ‘Maar ook ik moet soms drie keer iets lezen om te begrijpen hoe iets in elkaar zit. Voor elke regeling gelden weer andere voorwaarden om er aanspraak op te kunnen maken en moet je andere bewijsstukken opsturen.’
Aan een tafel verderop kijkt een zestiger met een gegroefd gelaat hoopvol naar vrijwilliger Frank. De man die gebrekkig Nederlands spreekt, heeft achterstallig onderhoud aan zijn gebit, maar geld voor de tandarts heeft hij niet. Voor de bijzondere bijstand die Frank voor hem wil aanvragen, wil de gemeente zijn bankafschriften zien van de afgelopen drie maanden. De man is de inlogcode van zijn bankrekening kwijt. Wel heeft hij een plastic zak met zijn papieren administratie bij zich. ‘Dit wordt lastig’, zegt Frank.
Er loopt een scheidslijn tussen de minima die eigenstandig de aanvullende inkomensregelingen kunnen doorgronden of familieleden hebben die hen daarbij helpen, en de grote groep die niet zo zelfredzaam is, zien ze bij Stek. ‘Zonder hulp missen die minima de inkomensondersteuning waar ze recht op hebben’, zegt Bijsterveld. Ze vraagt zich weleens af hoeveel minima niet bij hen durven aan te kloppen, of ergens wonen waar zulke hulp niet beschikbaar is. ‘Mijn droom is dat op een dag alles wat ik doe overbodig is.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden