Duitsland onthield zich dit weekend, net als Nederland, van stemming over de VN-resolutie die oproept tot een onmiddellijk staakt-het-vuren in Gaza. De grootste krant van het land, tabloid Bild, reageerde furieus.
Niet omdat de krant wenste dat Duitsland, dat zich doorgaans opwerpt als grootmacht in mensenrechten, vóór de resolutie had gestemd uit mededogen met de Palestijnse burgerbevolking. Nee, Duitsland had uit solidariteit met Israël juist tegen moeten stemmen. Met haar onthouding had minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock (Groenen) ‘kolossaal gefaald', aldus het hoofdredactioneel commentaar over de kwestie.
De woede van Bild is illustratief voor de stemming in het land dat zich na de terreur van Hamas op 7 oktober in rotsvaste overtuiging achter Israël heeft geschaard. Zo stellig, dat de ruimte voor discussie minimaal is. Of, zoals Robert Habeck, minister voor Energie en Klimaat (Groenen), het uitdrukte: ‘Dit is niet de tijd voor opmerkingen als ‘ja maar, Israël heeft toch..?’
Sterre Lindhout schrijft voor de Volkskrant over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Het gevolg is dat Israël-critici in Duitsland momenteel vijandig worden bejegend. Zo liet de topdiplomaat en voorzitter van de Munich Security Conference, Christoph Heusgen, zich in een tv-interview instemmend uit over de uitspraak van VN-voorzitter António Guterres dat het geweld van Hamas ‘niet in een vacuüm’ had plaatsgevonden. Sindsdien wankelt zijn positie.
Voor pro-Palestijnse stemmen is helemaal geen plaats. Waar met het voortduren van de Israëlische bombardementen op steeds meer Europese straten en pleinen demonstranten met Palestijnse vlaggen wapperen, werden zulke protesten in Duitsland de afgelopen week allemaal verboden, omdat de binnenlandse veiligheidsdienst vreest voor antisemitische uitspraken en geweld.
De voedingsbodem voor de stelligheid waarmee Duitsers zich achter Israël positioneren ligt in het verleden. In alle verklaringen die politici de afgelopen weken aflegden over het conflict tussen Israël en Hamas, komen vroeg of laat de woorden nie wieder voor – de uit de Duitse schuld aan de Holocaust voortkomende belofte om Joods leven te beschermen die verankerd is in het dna van het naoorlogse Duitsland.
Bondskanselier Olaf Scholz was de eerste buitenlandse regeringsleider die na 7 oktober in Tel Aviv landde om Israël zijn steun te betuigen. Daarbij echode hij een uitspraak die oorspronkelijk van Angela Merkel stamt: ‘De veiligheid van Israël is Duits staatsbelang.’
Kort daarop stemde de Bondsdag unaniem – dat is vrij uniek – voor ‘onbeperkte steun’ aan de Israëlische regering. In de praktijk betekent dit dat Duitsland Israël desgevraagd ook wapens zal leveren, iets waarover de regering in de eerste maanden van de oorlog tegen Oekraïne lang twijfelde.
Dat politici, ondanks deze brede overeenstemming, zo intolerant reageren op afwijkende meningen, komt omdat niet de hele bevolking de onvoorwaardelijke liefde voor Israël en de Joden deelt. Na 7 oktober werden huizen van Joodse Duitsers met Davidsterren beklad en gooide een onbekende dader een molotovcocktail naar binnen in een Berlijnse synagoge.
Duitsland kampt al jaren met een toenemend aantal antisemitische incidenten, waarover in brede kring verlegenheid bestaat. Temeer omdat de Joodse gemeenschap groeit en veel Duitsers daar trots op zijn. Ironisch genoeg bestaat de aanwas voornamelijk uit progressieve Joden die zich niet meer thuis voelen in het Israël van Netanyahu en zijn extreem-rechtse coalitiegenoten.
De plegers van antisemitisch geweld in Duitsland zijn over het algemeen in te delen in twee groepen: daders met extreem-rechtse motieven en daders met een islamitische migratieachtergrond. Bij die laatste groep vloeien loyaliteit aan de Palestijnen, kritiek op de Israëlische politiek en antisemitisme vaak in elkaar over.
In de Berlijnse wijk Neukölln vierden groepen jongeren met een migratieachtergrond feest na de slachting die Hamas had aangericht. Bij een grote solidariteitsdemonstratie voor Gaza in dezelfde wijk arresteerde de politie en paar dagen later 174 mensen. Ooggetuigen spraken in Duitse media van buitenproportioneel politiegeweld.
Sindsdien zijn niet alleen pro-Palestijnse demonstraties verboden maar weren Berlijnse scholen op last van de gemeente alle Palestijnse symbolen verboden. Niet alleen de vlag, maar ook de zwart-wit geblokte sjaal, de keffiyeh, waardoor het uiten van solidariteit met de mensen in Gaza vrijwel onmogelijk is. Burgemeester Kai Wegner (CDU) verklaarde dat hij met zijn harde optreden wil laten zien dat ‘nie wieder meer is dan zomaar een kreet’.
Ook greep oppositieleider Friedrich Merz (CDU) de binnenlandse onrust om nog eens een ronde te rijden op zijn stokpaardje: een strenger migratiebeleid. Hij stelde voor dat elke immigrant voortaan moet worden verplicht ‘een bekentenis aan Israël af te leggen’.
Deborah Feldman, de in Berlijn wonende Amerikaanse schrijver van de bestseller Unorthodox over haar jeugd in de ultra-orthodoxe gemeenschap in New York, noemde de Duitse omgang met de oorlog in Israël in een podcast van de FAZ ‘narcistisch’, omdat het vooral over Duitsland zelf gaat. ‘We willen niet over de slachtoffers in Israël praten, maar over onszelf (Duitsers, red.) als slachtoffers. Over de boosaardige migranten die hier antisemitisme komen brengen.’
Auteur Feldman is een van de meer dan honderd ondertekenaars van een open brief die vorige week in de krant de Tagesspiegel werd geplaatst waarin Joodse intellectuelen en kunstenaars pleiten voor meer ruimte voor afwijkende meningen.
Afgelopen weekend stond in die Zeit een ingezonden essay waarin journalist Martin Klings Duitse politici oproept zich ‘tussen de stoelen’ te positioneren, wat in het Duits zoveel betekent als het innemen van een neutrale positie met begrip voor beide partijen.
Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, omdat verandering in de houding ten opzichte van Israël een verandering van de collectieve Duitse identiteit betekent. Hoe diep die zit, blijkt uit de statuten van Bild. In 1967 legde oprichter en uitgever Axel Springer de vijf journalistieke grondprincipes van de krant vast. Nummer twee luidt: ‘We steunen het Joodse volk en het bestaansrecht van de staat Israël.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden