Niets wordt in Turkije aan het toeval overgelaten rond het eeuwfeest. Er zijn licht- en vuurwerkshows, militaire parades, tentoonstellingen, optochten en concerten in het hele land. De bekende popster Tarkan schreef speciaal voor het jubileum een nieuw lied. Het feestprogrammaboekje van de regering telt 144 pagina's.
De viering is niet voor niets zo uitgebreid. Volgens Erik-jan Zürcher is het bijzonder dat Turkije in zijn huidige vorm bestaat. Zürcher is emeritus hoogleraar aan de Universiteit Leiden en Turkije-expert. Hij schreef het boek Turkije, een moderne geschiedenis. Dat wordt in binnen- en buitenland gezien als hét standaard werk over Turkije.
"De Ottomaanse Turken zijn eigenlijk de enigen die zich destijds met succes verzet hebben tegen de opdeling aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Zij hebben toen overigens niet gestreden uit naam van een republiek, maar juist om het overblijfsel van het Ottomaanse Rijk overeind te houden."
Ook historica Ayse Hür wijst op de heftige ontstaansgeschiedenis van Turkije. Het was zeker geen vanzelfsprekendheid dat uit de puinhopen van het Ottomaanse Rijk een nieuwe Republiek zou ontstaan. Die geschiedenis laat nog steeds zijn sporen na op het huidige Turkije.
"Turkije is ontstaan uit een onafhankelijkheidsoorlog, uit strijd. Daar wordt met trots op terug gekeken, maar onder het oppervlakte heerst onvrede over het verlies van macht en grondgebied", zegt Hür. "Tot op de dag van vandaag is een groot deel van de bevolking en de politiek ervan overtuigd dat de internationale gemeenschap Turkije 'klein' probeert te houden".
Zürcher merkt dat dit sentiment sterker is geworden, waardoor de relatie van Turkije met Europa en de VS aan het veranderen is.
"Turkije is een stabiele factor in een onstabiele regio. Het land werd vroeg lid van de NAVO (in 1952, red.). Zo kreeg het Westers bondgenootschap een aanwezigheid in een deel van de wereld dat gekenmerkt wordt door conflicten. Dat gaf Turkije een unieke positie en zo kreeg het land een belangrijke rol."
Volgens Hür worden die rol en positie anno 2023 meer en meer gezien als troostprijzen. Dat Turkije nu een onafhankelijkere koers vaart, is wat haar betreft een tegenreactie. Denk aan de rel rond het Turkse dwarsliggen bij de toelating van Finland en Zweden tot de NAVO. Of de aanschaf in 2019 van het Russische afweersysteem S-400, tegen de wens van de NAVO in.
Die tegenreactie zie je ook terug in de maatschappij, stelt Zürcher. "Er is nu meer aandacht voor religieus-conservatieve familiewaarden." Een voorbeeld daarvan is de recente openlijke kritiek van Erdogan op de Turkse lhbtiq+-gemeenschap.
In de eerste jaren van de republiek geloofden de machthebbers dat Turkije als jong land alleen groot en sterk kon worden door radicaal te moderniseren, stelt Zürcher. "Dat betekende een grote rol voor kennis en wetenschap en het terugdringen van religie. Ze geloofden bovendien dat er maar één soort modernisering was, namelijk naar het voorbeeld van Europa en de VS".
Dat er nu een nieuwe eeuw voor Turkije begint, wordt door Erdogan en zijn partij AKP gezien als "de genezing van een oude wond", gaat Zürcher verder. "Zij zien zich als degene die de conservatief-religieuze meerderheid bevrijd hebben van de onderdrukking".
Wat dat betekent voor de toekomst van de relatie tussen Turkije en het Westen? Daarover denken de experts verschillend. "Er zijn stromingen in Europa die Turkije als poortwachter zien om problemen buiten de deur te houden. Ze zouden er beter aan doen om Turkije aan te spreken op de autoritaire koers, want anders hebben ze straks een heel nieuw probleemgeval aan de grens", waarschuwt Hür.
Zürcher ziet dat Turkije en de EU uiteengedreven zijn. "Beide partijen zeggen voor de vorm de juiste dingen, maar het is duidelijk dat zowel Turkije als de EU geen behoefte meer hebben aan EU-lidmaatschap. Ankara trekt zijn eigen plan en Brussel lijkt vooral in te zetten op Turkije als goede buur."
Source: Nu.nl algemeen