Een jaar geleden nam Elon Musk Twitter over voor 41 miljard euro. De zelfbenoemde ‘voorvechter van de vrijheid van meningsuiting’ beloofde met het platform een plek voor iedere mening te bieden. Na een jaar raakt zijn ‘X’ echter steeds voller met desinformatie en nepaccounts.
Op 26 oktober 2022 liep Elon Musk met een wastafel het hoofdkantoor van Twitter in: ‘Let that sink in’, zei de nieuwe eigenaar van het platform.
Wat volgens Musk moest bezinken, was dat Twitter onder zijn eigenaarschap ingrijpend zou gaan transformeren: Twitter moest van een diep gepolariseerd platform veranderen in een digitaal dorpsplein, ‘waar zaken worden besproken die van vitaal belang zijn voor de toekomst van de mensheid.’
De maatregelen die Musk daarvoor trof vielen niet bij iedereen in de smaak. Zo liet Musk in juli weten dat Twitter, dat hij zou omdopen tot ‘X’, de helft van alle advertentie-inkomsten was kwijtgeraakt sinds hij het platform had overgenomen.
Een recente analyse van internetonderzoeker Similarweb laat bovendien zien dat het wereldwijde maandelijkse gebruik van X het afgelopen jaar met 7 procent is gedaald. De Europese Unie heeft X onlangs aangewezen als het platform dat het meest met desinformatie vervuild is. Bijna 9 procent van de onderzochte accounts deelt desinformatie. De nummers twee en drie zijn Facebook (met 7,8 procent) en TikTok (5,5 procent).
Over de auteur
Frank Rensen is wetenschapsjournalist en schrijft voor de Volkskrant over technologie. Hij studeerde sterrenkunde in Leiden.
De eerste maatregelen die Musk trof na zijn aankoop van Twitter zetten gelijk de toon: hij herlanceerde ‘Twitter Blue’, waarmee gebruikers voor 7 euro per maand een ‘blauw vinkje’ naast hun naam konden kopen, om zich te onderscheiden van nepaccounts.
‘Hiermee probeert Musk een nieuw winstmodel te introduceren op X’, zegt Tom Dobber, communicatiewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Maar door deze abonnementen kunnen allerlei schimmige partijen zich voordoen als betrouwbaar.’ Zo wordt op dit moment 74 procent van alle desinformatie over de Israël-Hamas-oorlog verspreid door accounts die hun vinkjes hebben gekocht.
Voordat Musk eigenaar werd, verifieerde Twitter zelf accounts. Zo konden onder meer beroemdheden zichzelf onderscheiden van nepaccounts, en wees het platform media aan waarvan het de informatie als betrouwbaar beschouwde.
Onrechtvaardig, volgens Musk: ‘Twitters heersers-en-boerensysteem voor wie wel of geen blauw vinkje heeft is bullshit. Power to the people!’ Twee dagen later ontsloeg hij de helft van de 7.500 werknemers van Twitter. Onlangs zijn ook grote delen van de teams ontmanteld die zich richtten op de bestrijding van desinformatie en kinderporno.
Ook herstelde Musk het account van Donald Trump, die eerder was verbannen vanwege zijn opruiende tweets rondom de bestorming van het Amerikaanse Capitool. Musk liet vijftien miljoen gebruikers stemmen over de vraag of hij Trump terug moest laten: 51,8 procent stemde voor.
Reinstate former President Trump
Onder het leiderschap van Musk zijn talloze accounts hersteld, ook wanneer die eerder juist waren verwijderd door het verspreiden van hatelijke en schadelijke berichten. Onderzoek van onder meer het Amerikaanse Center for Countering Digital Hate toonde aan dat het aantal racistische en homofobische uitingen na Musks aankoop is toegenomen met respectievelijk 53 en 39 procent.
Bovendien lijkt niet iedereen het recht te hebben op vrijheid van meningsuiting. Zo werd in december een account dat berichtte over de locatie van Musks privéjet geschorst. Journalisten die hierover schreven, van onder meer The Washington Post, werden tijdelijk van het platform verbannen. De Europese Unie dreigde als reactie hierop met sancties, maar die bleven uit. Niet lang daarna droeg Musk zijn programmeurs op om het algoritme aan te passen zodat zijn eigen tweets voorrang zouden krijgen.
In mei stapte X uit een overeenkomst tussen de Europese Unie en techbedrijven om desinformatie op hun platforms in kaart te brengen, als opmaat naar de Digital Services Act (DSA). Deze EU-wet stelt onder meer strengere regels aan de moderatie van berichten op platforms als X.
Hoewel X zich dus terugtrok uit de overeenkomst, moet het nog steeds voldoen aan de DSA: ‘Je kunt wegrennen, maar je kunt je niet verstoppen’, tweette Eurocommissaris Thierry Breton, die Musk in oktober opriep de lawine aan desinformatie over de oorlog in Israël te bestrijden, of anders te kunnen rekenen op boetes.
Niet alleen daalde de betrouwbaarheid van informatie op X zelf; Musk keerde zich ook steeds actiever tegen wat hij ‘traditionele media’ noemt. Zo was het account van The New York Times een van de eerste geverifieerde accounts die na de overname van Musk het blauwe vinkje verloor. De verbinding met Musks persoonlijke mening ligt voor de hand: ‘De echte tragedie van The New York Times is dat hun propaganda niet eens interessant is’, deelde hij in april.
The real tragedy of @NYTimes is that their propaganda isn’t even interesting
In augustus viel het gebruikers op dat het verkeer van X naar specifieke websites, bijvoorbeeld via een link in een tweet, aanzienlijk vertraagd was: verschillende nieuwsmedia waren getroffen, net als de steeds populairdere X-alternatieven Threads en Bluesky.
Inmiddels is die vertraging weg, maar de titels van artikelen in tweets zijn verwijderd, wat het onderscheiden van nieuws en meningen lastiger maakt. Als alternatief voor de door hem gewantrouwde media, roept Musk zijn gebruikers inmiddels op om zelf ‘burgerjournalistiek te bedrijven’ op het platform.
‘Alles bij elkaar zien we dat Musk X steeds onafhankelijker van andere media probeert te maken’, zegt Dobber. ‘Daarbij zet Musk het platform bovendien steeds meer naar zijn eigen hand, en gebruikt hij het om zijn politieke mening te agenderen.’ Dat begon met het ontslag van moderatoren en het weren van kritische media. ‘Nu is X een soort vrijstaat van radicale vrijheid van meningsuiting. Maar dan wel de mening van Musk.’
Source: Volkskrant