Ze had het aan de rechter willen vertellen. Hoe ze haar gedode dochter Sheima, 11 jaar, voor zich ziet zodra ze haar ogen sluit. Hoe op die snikhete juninacht ‘het hele huis op ons hoofd viel’. Over die nacht alleen al zou ze ‘een jaar’ kunnen praten.
Maar dinsdag in het zaaltje in Den Haag, duizenden kilometers van huis, schoot Huda Atiya vol. Gelukkig zat haar man naast haar. Die deed het woord. Nu maar hopen dat de Nederlandse rechters begrijpen hoe het is om je jongste dochter te verliezen bij een westerse luchtaanval.
Het is de week waarin de Franse president Macron luchtaanvallen van de anti-IS-coalitie presenteerde als duizenddingendoekje tegen wereldleed. Waarom de coalitie tegen IS niet ook tegen Hamas inzetten? Ondertussen bogen Nederlandse rechters zich over een luchtaanval tegen IS die dramatisch verkeerd liep: in Hawija.
U kent de feiten: in juni 2015 vielen Nederlandse F-16’s in de Iraakse stad Hawija een fabriek aan waar IS autobommen vervaardigde. De fabriek lag dichtbij een woonwijk. Als gevolg van de luchtaanvallen explodeerden de IS-bommen. Gevolg: minstens zeventig burgerdoden, vermoedelijk meer. Deze ‘secundaire explosie’ had Nederland niet voorzien.
De landsadvocaten, die dus de Nederlandse staat verdedigden, gebruikten termen als ‘doelontwikkeling’ en het ‘aangrijpen’ van het doel; daarmee wordt bedoeld dat je er een bom op gooit.
De inlichtingenanalyse voorafgaand aan de luchtaanval bleek deels uitbesteed aan computerprogramma’s. Deze technologie biedt ‘ongekende mogelijkheden’ om het aantal burgerslachtoffers te minimaliseren, vertelden de landsadvocaten. Oorlog als computerspelletje, een werkwijze die in Hawija rampzalig uitpakte.
Wat duidelijk werd in de rechtszaal: hoe Nederland zich liet inpakken door de Amerikanen, aan de leiding in de anti-IS-coalitie. Nederland beschikte over zogenoemde small diameter bombs. Volgens de automatische risicoberekening zouden er geen burgerslachtoffers vallen.
En zo schoven de Amerikanen de hele aanval, met hun computergestuurde inlichtingenanalyse en al, door naar een klein coalitieland dat met de grote jongens mee wilde doen.
De Red Card Holder, door opeenvolgende ministers van Defensie gepresenteerd als opperscheidsrechter, checks and balances tot ‘in de cockpit’, blies niet op het fluitje. De Red Card Holder ? Dat was de commandant van de Nederlandse F16-vliegers in Jordanië die zichzelf controleerde.
Een commissie onder leiding van Winnie Sorgdrager, zo’n oud-minister die vaker commissies draait, doet al bijna drie jaar onderzoek naar het Nederlandse optreden in Hawija. Onzeker is wanneer zij haar bevindingen publiceert. De commissie ‘bepaalt zelf het tijdpad’, schreven ministers Bruins Slot en en Ollongren deze week aan de Tweede Kamer.
Geen wonder dus dat de nabestaanden de Nederlandse staat via de rechter aansprakelijk willen stellen. ‘We hopen dat Nederland naast ons gaat staan’, zegt Abdallah Rachied Saleh, die zijn vrouw en vijf kinderen bij de klap verloor.
Als ik hem daags na de zitting spreek, plukt hij aan een foto van de jongste, babyzoontje Mahmoud. Die stierf gelijk. Dat gold niet voor iedereen. ‘Papa, ik ga dood’, zei Ibrahim van 7. ‘Hij smeekte me om iets te doen. Maar ik kon niets.’
Zijn tienerdochter Yamama lag vrijwel ‘in tweeën’. Benen eraf. In de ambulance klampte ze hem vast. ‘Ik denk dat ze wist dat het de laatste keer was. Ze verloor veel bloed.’ Eindeloze rit naar een ziekenhuis, bij aankomst bleek Yamama overleden.
Sheima, de dochter van Huda, zou nog twee jaar leven. Ze lag in coma. Haar vader wist pas de volgende dag met haar het ziekenhuis te bereiken, dat onder controle stond van IS. Werd-ie geweigerd. ‘Ze zeiden: je bent geen strijder, wat kom je doen?’
Nu, acht jaar na de luchtaanval, vindt Huda zich vaak zomaar terug op het schoolplein in Hawija. Sheima ging graag naar school, ze zat in het Iraakse equivalent van groep 6.
Ze probeert om Sheima’s vroegere onderwijzeres te zien. ‘Waarom ben je hier, vroeg ze de eerste keer. Toen ik het uitlegde, begon ze te huilen. Maar nu begrijpt ze het.’
En ze zoekt Sheima’s vriendinnen. Hun leven gaat verder. Ze hebben nu de leeftijd om eindexamen te doen, de leeftijd ook waarop meisjes in Irak gaan trouwen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden