Compact, het lijfblad van de extreem-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD), zette Sahra Wagenknecht eind vorig jaar op de cover als ‘de beste kanselier – een kandidaat voor links en rechts’. Nu wordt extreem-rechts onaangenaam verrast door de concurrentie van haar nieuwe partij, Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW).
Bij de presentatie maandag van de BSW-vereniging, die in januari 2024 wordt omgevormd tot een politieke partij, wierp de bekendste linkse politicus van Duitsland zich op als het ‘redelijke en rechtvaardige’ alternatief voor Duitsers die bij gebrek aan beter AfD stemmen. ‘Natuurlijk zijn er nogal veel mensen die AfD stemmen, niet omdat ze rechts zijn, maar omdat ze woedend en wanhopig zijn. (...) Voor die mensen hebben we een serieus aanbod,’ aldus Wagenknecht tegen de Duitse televisiezender ZDF.
Dat ‘aanbod’ bestaat uit links-conservatieve politiek voor mensen die zijn ‘afgehaakt’: armen, werklozen, arbeiders, plattelandsbewoners en andere Duitsers die de politieke middenpartijen niet meer vertrouwen. Die lokt Wagenknecht met een mengelmoes van standpunten uit de extremen van het politieke spectrum, aangevuld met economisch beleid dat volgens Duitse media teruggrijpt op de vertrouwde sociale markteconomie uit de vorige eeuw.
De in de DDR opgegroeide populist gaat sociale kwesties zoals armoede te lijf met een radicaal-linkse aanpak, zoals hogere lonen en een comfortabel vangnet van sociale zekerheid. Met haar standpunten over migratie, veiligheid en klimaat schurkt ze juist aan tegen de AfD. Wagenknecht wil migratie inperken, de Russische gaskraan mag weer open en met China moet niet minder, maar juist meer worden samengewerkt.
Waar de AfD van leer trekt tegen ‘klimaatterroristen’, bekritiseert Wagenknecht het ‘blind, lukraak eco-activisme’ van ‘lifestyle-links’. Wagenknecht, als jongere geïnspireerd door communistische ijzervreters als Jozef Stalin, moet niets hebben van de stokpaardjes van de in haar ogen elitaire ‘woke-beweging’. Zelfs bij Die Linke gold ze lang als curiositeit, maar de Duitse talkshows werden verliefd op Wagenknecht en haar onorthodoxe meningen, felgekleurde mantelpakjes en ongenaakbare uitstraling.
Uit opinieonderzoek dat tabloid Bild na oprichting van de BSW liet doen, blijkt dat 27 procent van de Duitsers overweegt op haar te stemmen als er nu verkiezingen zouden zijn. Vooral in oostelijke deelstaten vindt ze weerklank, zeker bij oudere kiezers. Meer dan tweederde van de 50-plussers voelt zich aangetrokken tot Wagenknecht.
De afsplitsing van Wagenknecht treft haar oude nest, Die Linke. Die partij staat er al slecht voor, maar nu dreigt de fractie in de Bondsdag ook haar voorrechten voor fracties te verliezen, zoals geld en personeel. Volgens de regels is de Linke-fractie na de uittocht van Wagenknecht en geestverwanten te klein geworden om in aanmerking te komen voor het predicaat fractie. Als groep kan Die Linke wel door.
Ook de AfD krijgt het lastig, want volgens opinieonderzoek bestaat de groep die overweegt BSW te stemmen voor 40 procent uit AfD-kiezers. Door Wagenknechts alternatief zou de extreem-rechtse partij volgens peilingen van 23 procent naar 18 procent terugvallen.
Wat er van deze momentopname van Wagenknechts electorale aantrekkingskracht overblijft bij de eerste gelegenheid op haar te stemmen, blijft afwachten tot de Europese verkiezingen in juni 2024, gevolgd door een stembusgang in voormalig Oost-Duitse deelstaten Saksen, Thüringen en Brandenburg.
Wagenknecht zegt nu al niet met AfD te willen samenwerken. Als ze zich aan die belofte houdt, is het uit met de extreem-rechtse droom waarbij Wagenknecht met AfD-lijsttrekker Alice Weidel zou optrekken. De AfD flirtte opzichtig met deze Querfront-combinatie. Querfront staat voor een verbond van radicaal-links en extreem-rechts om aan een meerderheid te komen en zo de gevestigde orde van de macht te ontdoen.
De AfD zet alvast de aanval in door Wagenknecht af te schilderen als communistisch gevaar dat ‘migratie-fetisjisten’ meeneemt uit haar oude partij. Verder is het een kwestie van negeren, in de hoop dat haar nieuwe initiatief mislukt, bleek uit een rondgang langs extreem-rechtse partijprominenten door de Zwitserse krant Neue Zürcher Zeitung. Die voorspellen dat BSW eindigt als Aufstehen, Wagenknechts poging uit 2018 om maatschappelijk ongenoegen in een Duitse variant op de Franse gele-hesjesbeweging te mobiliseren. Dat mislukte, omdat Wagenknecht had onderschat hoeveel werk het is om een nieuwe beweging te organiseren.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden