Burgerschapsdocent Merve Kiliç-Ayan heeft net de opdracht uitgelegd, als een meisje met een Palestijnse sjaal om haar schouders haar hand opsteekt. Waarom, wil ze weten, moet er in de fictieve campagneposter die ze voor het Rode Kruis gaan maken aandacht zijn voor slachtoffers van ‘beide kanten’? ‘In Palestina worden mensen gedood, terwijl Israël alleen maar soldaten inzet.’
Kiliç-Ayan verrekt geen spier en legt op rustige toon uit dat de hulp die het Rode Kruis biedt voor álle slachtoffers is bestemd, ongeacht hun opvattingen of geloofsovertuigingen. De 18-jarige Asya, een tweedejaarsstudent-doktersassistent aan het mboRijnland in Leiden, knikt en gaat dan zonder morren aan de slag.
Dat een burgerschapsles over een beladen onderwerp als de oorlog tussen Israël en Hamas er zo gemoedelijk aan toe gaat, is niet op alle scholen het geval. De VO-raad, de koepelorganisatie van middelbare scholen, merkte deze week op dat het conflict voor polarisatie in de klas zorgt . En Het Parool meldde dat zeker zes joodse kinderen in Amsterdam van school zijn gewisseld na pesterijen.
Nu de spanning die de oorlog oproept ook de klaslokalen binnendringt, worstelen docenten met de vraag hoe ze het beste ruchtbaarheid aan het conflict kunnen geven, zonder het vuur nog meer op te stoken. Maar een kant-en-klaar draaiboek is er niet. Bovendien verschilt de demografische samenstelling per school – en daarmee ook de beste benadering.
Dat veel docenten behoefte hebben aan enige houvast blijkt wel uit de honderden aanvragen die bij TerInfo zijn binnengekomen voor de recent opgestelde lesbrief om de oorlog tussen Israël en Hamas in de klas bespreekbaar te maken.
TerInfo is een project van de Universiteit Utrecht, dat in 2015 werd opgezet door terrorismedeskundige Beatrice de Graaf, met als doel om scholen op weg te helpen het onderwerp terrorisme te behandelen. Inmiddels ontwikkelen de medewerkers ook lesmateriaal over andere gebeurtenissen die ontwrichtend zijn voor de samenleving, zoals de oorlog in Oekraïne en de moord op de Franse docent Samuel Paty.
In het geval van de oorlog tussen Israël en Hamas, waarbij feiten en meningen nogal eens door elkaar lopen en emoties hoog kunnen oplopen, is het volgens projectleider Maxine Herinx van belang dat docenten de rechtsstatelijke kaders schetsen waarbinnen het gesprek kan plaatsvinden. ‘Je kunt bijvoorbeeld tegen je leerlingen zeggen: je mag overal een mening over hebben, maar Hamas is volgens Nederlandse begrippen een terroristische organisatie, dus als je daar steun aan betuigt, kan dit juridische gevolgen hebben.’
Docenten die het gevoel hebben dat de sfeer is in de klas niet veilig is, kunnen het gesprek volgens Herinx het beste overlaten aan een collega met meer expertise, of wachten tot de emoties zijn bekoeld.
Hoewel verhitte discussies tijdens de burgerschapsles in Leiden uitblijven, laat de oorlog de studenten niet onberoerd. ‘Het raakt me persoonlijk, omdat ik moslima ben’, zegt de 19-jarige Amina. Ze volgt het nieuws via het aan populariteit winnende Instagramkanaal Cestmocro en via influencers. ‘De meesten zijn voor Palestina ja, omdat ik zelf ook voor Palestina ben.’ Ook de andere studenten leunen voor hun nieuwsvoorziening in grote mate op sociale media, blijkt bij navraag.
Daarin schuilt een gevaar, zegt Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding Eddo Verdoner, die de minister van Justitie en Veiligheid adviseert over de aanpak van antisemitisme in de samenleving. ‘Jongeren krijgen de meest verschrikkelijke beelden in één keer ongefilterd binnen op hun telefoon, zonder enige context en uitleg’, zegt hij. ‘Ik heb nog niet eerder gezien dat een conflict zo snel polariseert in de klassen .’
De afgelopen weken heeft Verdoner meerdere verontrustende signalen binnengekregen van toegenomen antisemitisme op scholen. Docenten hebben de plicht om in te grijpen, vindt hij. ‘Als we niet kunnen garanderen dat Joodse kinderen veilig zijn, dan falen we als rechtsstaat.’
Scholen gaan nu vaak de fout in door pas aandacht aan spanningen in de klas te besteden op het moment dat die zich al aan de oppervlakte hebben vertoond, stelt polarisatie-expert Leon Meijs, die namens School en Veiligheid docenten traint om beladen onderwerpen op een veilige manier in de klas te bespreken. Dit kun je volgens hem voor zijn door leerlingen in vreedzamere tijden te leren hoe ze hun mening moeten vormgeven en hoe ze zich moeten verhouden tot andersdenkenden. ‘Anders blijven gesprekken hangen in verwijten en beschuldigingen en daar heeft niemand wat aan.’
Een valkuil is volgens Meijs dat docenten zich vooral richten op de meest zichtbare leerlingen, die harde uitspraken doen, waardoor de rest van de klas afhaakt of zich laat meeslepen. Docenten kunnen dit voorkomen door leerlingen te begrenzen – door ze er bijvoorbeeld op aan te spreken dat hun taalgebruik racistisch is – en tegelijkertijd uit te nodigen hun mening te verkondigen.
Het is een kunst die veel docenten nu niet beheersen, constateert Meijs, omdat er op de lerarenopleidingen veel te weinig aandacht aan wordt besteed. ‘Als je als docent niet leert hoe je met deze spanningen omgaat, dan red je het over een paar jaar niet meer. De samenleving dreunt steeds vaker de klas in.’
De 17-jarige student Asya legt in het klaslokaal in Leiden inmiddels de laatste hand aan de campagneposter voor het Rode Kruis. De vuist in het midden heeft na overleg met haar twee studiegenoten plaatsgemaakt voor een wereldbol, met aan weerszijden zowel de Palestijnse als de Israëlische vlag. Daarboven cirkelt een vredesduif. ‘Dat geeft onze boodschap ‘stop the war’ beter weer’, zegt ze op serieuze toon.
Docent Merve Kiliç-Ayan kijkt tevreden toe. ‘Het is mooi om te zien hoe zo’n poster tot stand komt’, merkt ze op. ‘Doordat studenten met elkaar in gesprek gaan, komen ze vanzelf tot nieuwe inzichten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden