Bij het afdalen van de berg stap ik in een mestput. Het is aan de rand van een alm, en ik draai op mijn zij in een poging niet verder af te zinken. Zo lig ik daar te kijken en de koeien die uit de mist opdoemen kijken niet terug, ze trekken kalm het lange herfstgras uit de wei, schuinstaand tegen de helling aan, alsof ze met uitschuifbare poten hun evenwicht bewaren.
Half liggend in de drek zoek naar houvast en denk: de mest stinkt niet. Niet deze.
Nederlandse mest is niet te harden, ook al krijgen de stallen er dure luchtwassers om de ammoniakgeur te verzachten. Het is industrieel, dat walmen, en met de tijd normaal geworden; dat goede mest niet stinkt is allang vergeten. Hier niet. Voorzichtig probeer ik mezelf omhoog te duwen, de geur is bijna aangenaam.
Twee dagen later ben ik terug in Nederland en de velden zijn er eindeloos leeg, het vee staat onzichtbaar binnen. Meer koeien dan nodig, tweederde van de melk is voor de export, de veeteelt groeide groter dan het land. Dat is onhoudbaar, dus krijgen de stallen dure ingenieuze vloeren die poep en plas scheiden, in de ijdele hoop dat het helpt. Alles wordt gescheiden in dit efficiënte land, dat de onderdelen van het leven uit elkaar schroeft omdat ze los meer geld opbrengen. De mensen, de dieren, het land, de mest: Nederland heeft van zichzelf een assemblagehal gemaakt.
Het dal met de gierput is een van de mooiste plekken in de Alpen. Ze maken er Fontinakaas en de kaasmaker liet me het verschil proeven tussen de verschillende almen die hoger en lager op de berg liggen. Het zijn dezelfde koeien van dezelfde boer die kaas maakt in dezelfde kaasboerderij, maar het is ander gras, ‘erba’. Op de almen bloeien nog steeds de gentianen.
De kaasboer lijkt een beetje op zijn koeien, zijn huid heeft de kleur van het land, het ritme van zijn leven is dat van de dieren en de seizoenen. Maar romantisch is het niet, lees Charles Ferdinand Ramuz er maar op na (De grote angst in de bergen), of meer recent Paolo Cognetti, die woont verderop in het gebied. Bruno (uit Cognetti’s De acht bergen) probeert te leven op een alm met een paar koeien, maar de kaas brengt te weinig op en hij sterft nadat de bank hem zijn alm heeft afgenomen. Ook hier zijn geld en rendement de drijfstokken voor de boer en zijn dieren.
Nederland verjoeg de armoede op het platteland door de natuur ondergeschikt te maken aan de economie. Daarom staan er nauwelijks meer dieren in de wei – als je die lange, aaneengesloten, lappen waterpas raaigras nog een wei kunt noemen. Je zult er geen grutto meer in vinden, laat staan een gentiaan. Nederlandse koeien zijn als chemische machines, optimaal afgesteld voor de melkproductie, ze krijgen krachtvoer en uit Brazilië geïmporteerde soja. Daarom stinkt hun mest en wordt erin gehandeld.
De verdrietige leegte van het landschap is het resultaat van doorgeschoten zelfvertrouwen, waaruit geen ontsnappen meer mogelijk lijkt. Zelfs op een klein natuureiland als Schiermonnikoog deden boeren er zeven jaar over hun veestapel te verkleinen, tegengewerkt door wetten en praktische bezwaren, en door de angst dat natuurlijker boeren een stap terug is naar een koude, onbarmhartige tijd. De mest mag stinken, zolang er welvaart tegenover staat.
Nederlandse boeren willen best meer weidegang, lees ik, steeds meer koeien staan weer buiten. De tijd dat politici hardop zeiden: de koeien zelf staan ook liever op stal (2014, Jaco Geurts), lijkt wat voorbij. Er is zelfs een Stichting Weidegang die dieren in de wei promoot, en dan gaat het over ‘ambitie’, ‘eiwitbenutting’ en een ‘laag ureumgetal’. Ze stelt zelfs een ‘weidecoach’ beschikbaar. Die leert de Nederlandse doorgefokte koeien hoe ze moeten grazen, want dat kunnen ze niet meer. Dat hebben wij ze afgeleerd.
Voorzichtig kruip ik uit de gierput, en daal dan verder af, mijn bergschoenen vol mest. Toch maak ik ze niet schoon, beneden, misschien om de geur nog even te bewaren. Weidegang is niet alleen goed voor koeien, denk ik. Zoals wij omgaan met de dieren, gaan we om met onszelf.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden