‘Woehoe, klaar! Honderd procent LEF!’, joelt Daan van Duijn door de zaal in het Haagse Nieuwspoort. De lijsttrekker van de nieuwe jongerenpartij LEF heeft als eerste de stellingen in de StemWijzer zodanig weten te beantwoorden dat zijn uitkomsten volledig overeenkomen met die van zijn partij.
De StemWijzer - veruit de meest gebruikte stemhulp voor de verkiezingen - is geliefd onder de kiezers: voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 raadpleegden 7,8 miljoen mensen de StemWijzer. Door het beantwoorden van dertig stellingen met ‘oneens’, ‘eens’, of ‘geen van beide’, krijgen gebruikers in procenten te zien welke partijen het beste passen bij hun eigen opvattingen. Belangrijke thema’s als migratie, klimaat en armoede komen daarin aan bod.
Dat de presentatie van de StemWijzer een spannend moment kan zijn, werd duidelijk in 2006 toen Mark Rutte als kersverse VVD-lijsttrekker op zijn scherm D66 op plek één zag verschijnen. Hoewel het om een technische fout ging, werd het niet snel vergeten. ‘Ik wilde echt niet als Mark Rutte eindigen’, zegt D66-fractievoorzitter Jan Paternotte. Trots laat hij op een iPad de resultaten zien, die hij grappend presenteert als zijn rapport. ‘Na de tien voor D66, volgt GroenLinks-PvdA op plek twee met een acht, het CDA verdient een zes minnetje’, licht Paternotte droogjes toe.
Ook onder andere aanwezigen overheerst opluchting. ‘Het is altijd spannend of je eigen partij bovenaan komt te staan’, zegt Sophie Hermans, fractievoorzitter van de VVD. ‘Ik heb gisteravond nog een keer ons verkiezingsprogramma doorgelezen’. Hoewel Hermans daaraan zelf heeft meegeschreven, zijn er volgens haar toch altijd stellingen die niet precies in het programma staan. ‘Dan moet je denken: wat is de geest van het programma?’
Voor Eddy van Hijum, nummer zes op de kandidatenlijst van Pieter Omtzigts Nieuw Sociaal Contract (NSC), was niet het doen van de StemWijzer spannend; die spanning zat meer in de weken daarvoor, toen partijen hun antwoorden op de stellingen konden indienen. NSC is de laatste partij die haar verkiezingsprogramma publiceerde, afgelopen dinsdag. Daarom was het beantwoorden van de vragen van de StemWijzer niet altijd gemakkelijk. ‘Dat was best wel een pittige klus’, zegt Van Hijum. Soms veranderen de antwoorden van de partij door de weken heen, maar uiteindelijk is de nummer zes van NSC ‘zeer tevreden’ met het resultaat.
Op de resultatenlijst van Van Hijum stond ‘ook niet helemaal onverwacht’ het CDA op plek twee en op plek drie de Libertaire Partij. In de toptien van meest overeenkomende partijen zag Van Hijum overigens veel rechtse partijen staan. Volgens hem komt dat doordat de thema’s van de stellingen meer de rechterflank van NSC benadrukken. Toch kwam dat als een verrassing. ‘Ik had wel verwacht dat we iets meer in het midden terecht zouden komen.’
De StemWijzer heeft sinds zijn oprichting in 1989 door ProDemos, het voorlichtingscentrum over de Haagse politiek, al een paar metamorfoses ondergaan. De stemhulp begon in de vorm van een boekje. Kiezers konden door middel van een ‘eens’ of ‘oneens’ op stellingen zelf hun punten tellen; uit de eindscore bleek welke partij het beste bij hen paste. In 1991 kwam er vernieuwing in: kiezers konden met een ‘floppy disk drive’ (een opslagmedium voor de computer) de StemWijzer ook op een computer doen. Met de opmars van het internet kwam in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 voor het eerst de online variant beschikbaar.
De populariteit bleef groeien, met als hoogtepunt de Tweede Kamerverkiezingen van 2021, toen 7,8 miljoen gebruikers de stemhulp raadpleegden. Anne Valkering, projectleider van de StemWijzer, verwacht dat het aantal gebruikers verder toe zal nemen. ‘Er is enorm veel aandacht voor de komende verkiezingen, deels ook omdat er nieuwe partijen zijn.’
Het maken van een perfect afgestelde StemWijzer blijft echter moeilijk: er zijn altijd thema’s die volgens politici beter belicht zouden moeten worden. Zo zou Sandra Beckerman, kandidaat-Kamerlid van de SP, meer stellingen willen zien over de zorg, stelt Volt-lijsttrekker Laurens Dassen dat de EU te veel buiten de deur wordt gehouden en pleit Nederland BVNL-lijsttrekker Wybren van Haga voor meer stellingen over de Nederlandse soevereiniteit.
Toch zijn de aanwezige politici het erover eens dat de StemWijzer een belangrijk instrument is voor kiezers om zich te oriënteren. ‘Ik ben iedere dag bezig met het verkiezingsprogramma, maar kiezers moeten dit combineren met hun werk en nog veel andere verplichtingen. Dan is zo’n stemhulp ideaal’, aldus Hermans.
Naast de Stemwijzer zijn er vele alternatieve stemhulpen om de kiezer in aanloop naar de verkiezingen op weg te helpen. MijnStem, ontwikkeld door Nu.nl en het Algemeen Dagblad, gaat niet uit van eens/oneens antwoorden op stellingen, maar gebruikt in plaats daarvan een schuifbalk.
Kieskompas, ontwikkeld door de Vrije Universiteit van Amsterdam en Trouw, onderscheidt zich door het weglaten van een stemadvies. Het kompas plaatst de bezoekers - op basis van hun antwoorden op zo’n dertig stellingen - op twee assen waarop ook de posities van de politieke partijen zijn aangegeven.
Ook De Volkskrant heeft haar eigen stemhulp genaamd Stemchecker. Die kijkt achterom: kiezers kunnen hun eigen opvattingen over ruim dertig thema's vergelijken met het stemgedrag van politieke partijen in de Tweede Kamer in de afgelopen zittingsperiode.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden