‘We zijn er nog niet/maar we zijn onderweg’, klinkt hoopvol De Dijk bij het CDA: geen verkiezingscampagne zonder muziek om de politieke boodschap te bekrachtigen. Van Eye of the tiger tot De glimlach van een kind: de keuzes, de klappers – en de flaters.
Het had een rockend hoogtepunt van de verkiezingscampagne moeten worden: Forum Outside, een heus festival van Forum voor Democratie, op zondag 8 oktober in het Gelderse Eefde. Partijleider Thierry Baudet liet op 5 oktober via X weten dat de hardrockband Vandenberg zou komen optreden, bekend van de hit Burning Heart (1983).
Dat liep anders. Baudet had zijn bericht nog niet gepost of gitarist Adrian Vandenberg liet van zich horen: ‘Dit is NIET mijn band Vandenberg. Ik zie dat de zanger Bert Heerink op jullie feestje zijn schlagers ten gehore gaat brengen. Dit verwarde heerschap heb ik wegens wangedrag in 1986 uit mijn band moeten zetten. Graag een rectificatie.’
Over de auteur
Menno Pot is sinds 1998 muziekjournalist van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over popmuziek.
Geen Vandenberg dus. In de aftermovie die de partij over het festival maakte, verwijst een bezoeker slechts naar de fijne muziek van een ‘trio’. Dat moet, zo leert een blik op het dagschema, het Marcia Bamberg Swing Trio geweest zijn.
De partijen die op 22 november meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen hebben één ding gemeen: allemaal gebruiken ze muziek om hun campagne in den lande kracht bij te zetten. Op zijn website Campagnemuziek.nl biedt Rens Dietz er een overzicht van.
De ene partij laat een bekende artiest optreden tijdens het partijcongres, zoals GroenLinks-PvdA: tijdens het congres in Rotterdam Ahoy op 14 oktober verscheen popzangeres Naaz op de bühne. De andere partij vindt een artiest bereid een speciaal campagneliedje te schrijven, zoals Keer het tij, door cabaretier Maria Kraaijkamp ingeleid en gezongen tijdens het Partij voor de Dieren-congres in Amersfoort.
In de meeste gevallen wordt tijdens campagnebijeenkomsten bestaande muziek gedraaid, meestal pop, bijvoorbeeld omdat de tekst aansluit bij de campagneslogan of het programma van de partij. Of gewoon omdat het liedje strijdbaar klinkt en het wij-gevoel onderstreept.
Zo koos de jonge partij Volt tijdens haar congres in Den Haag voor The Moment van de Nederlandse singer-songwriter Remme: ‘We didn’t come this far/ to give up on the dreams inside our hearts.’
Het CDA wil opkrabbelen en draaide daarom op het congres in Den Bosch We beginnen pas van De Dijk: ‘Alles komt terecht/ We zijn er nog niet/ Maar we zijn onderweg.’
Wybren van Haga laat zijn kandidaten het podium betreden op het archetypische Rocky-strijdlied Eye of the Tiger (1982) van Survivor, al decennia geliefd als opkomstmuziek voor darters, vechtsporters, voetbalelftallen en wat dies meer zij. Geert Wilders gebruikte het na de verkiezingswinst van de PVV in 2010 ook al.
Er zijn ook partijen die wegblijven bij de popmuziek en totaal andere muzikale keuzen maken. De ChristenUnie bijvoorbeeld, die het partijcongres in Zwolle opende met: ‘Loof de Heer, o mijn ziel, o mijn ziel, prijs nu Zijn Heilige Naam.’
Muziek is zó alomtegenwoordig op de partijcongressen en -bijeenkomsten dat het moeilijk voor te stellen is dat er ooit politieke campagnes werden gevoerd zónder muziek. Toch was dat zo, zeker in Nederland.
In een land als de VS kenden politieke rally’s al veel eerder een muzikale omlijsting. Toen president Franklin D. Roosevelt in 1936 inzette op herverkiezing, gebruikte hij Happy Days Are Here Again (gezongen door Annette Hanshaw) als campagnelied, om te benadrukken dat de Grote Depressie nu écht bijna achter de rug was.
In Nederland was muziek voor politieke doeleinden toen nog uit den boze. Politiek was een ernstige zaak: tijdens bijeenkomsten in zaaltjes hielden lijsttrekkers redevoeringen die soms uren duurden. Publiek werd heel af toe gelokt met ‘gratis sigaren’, maar voor iets frivools als muziek was geen plaats.
Dat veranderde pas aan het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen de PvdA tijdens de campagne van Joop den Uyl liedjes van mensen als de geëngageerde tekstschrijver en cabaretier Jaap van de Merwe ging draaien en de VVD inzette op ongedwongenheid met een hapje, een drankje en de gezellige dixielandmuziek waar Hans Wiegel van hield.
In het buitenland zetten grote popmuzikanten zich soms actief in voor de campagne van hun favoriete politicus. Denk aan de rockband Oasis die in het Groot-Brittannië van 1996 letterlijk naast de jonge Labour-kandidaat Tony Blair ging staan (en daar later spijt van kreeg) of Bruce Springsteen, die zich op allerlei manieren actief inzette voor zijn goede vriend, de Democratische presidentskandidaat Barack Obama.
In Nederland is dat minder gebruikelijk: een optreden tijdens het congres wil nog weleens voorkomen, maar meestal in relatieve beslotenheid. Van Naaz op het GroenLinks-PvdA-congres kwamen geen beelden naar buiten. Als actieve lijstduwer naast de lijsttrekker gaan staan, doen Nederlandse muzikanten niet vaak.
Uitzondering op die regel was de man die de aartsvader van het Nederlandse campagnelied mag heten: wijlen Bob Fosko (1955-2020), bekend van de dwarse lawaaiband De Raggende Manne, maar ook jarenlang schrijver van campagneliederen voor de SP.
Soms gebruiken politici muziek van artiesten die daar vervolgens niet van gediend blijken te zijn. Bruce Springsteen weet er alles van: zijn maatschappijkritische hit Born in the U.S.A. (1984) is regelmatig door Republikeinse politici gebruikt als patriottisch lijflied, terwijl de tekst juist een bittere aanklacht tegen de VS is. Springsteen moest de Republikeinen Ronald Reagan, Mitt Romney én Donald Trump al gebieden onmiddellijk te stoppen met het draaien ervan.
In Nederland gebeurt dat ook weleens. Acda & De Munnik wilden niet dat hun coverversie van De glimlach van een kind door het CDA werd gebruikt. De Henken Westbroek en Temming van Het Goede Doel waren not amused toen hun hit België werd geadopteerd door de PVV.
Veiliger is de keuze voor buitenlandse popmuziek. Daar kraait doorgaans geen haan naar. Thierry Baudet zette zijn boodschap kracht bij door het nagelaten Beatles-lied Free as a Bird (verschenen in 1995) te draaien bij zijn opkomst. Jan-Peter Balkenende vierde ooit een van zijn overwinningen op de klanken van Roger Glovers Love Is All. VVD’er Mark Rutte koos onder meer Viva La Vida van Coldplay.
Ruimte voor improvisatie, een knipoog en een dosis zelfspot is er ook weleens. SP-lijsttrekker Emile Roemer mocht triomfantelijk de bühne betreden op Rumour Has It van Adele. Na de verwoestende verkiezingsnederlaag van de PvdA in 2017 werd op de uitslagenavond, niet ongeestig, Waterloo van Abba gedraaid. Toen het CDA in 2012 fors verloor, startte de dj op de uitslagenavond Tubthumping van Chumbawamba in, met de triomfantelijk gezongen tekstregels: ‘I get knocked down, but I get up again.’
Klassieke muziek hoor je in campagnetijd haast nooit. Blijkbaar niet pakkend, vlot en puntig genoeg. En dat terwijl in de Tweede Kamer wel degelijk liefhebbers van klassiek repertoire zitten, onder wie Thierry Baudet.
In 2018 leek het de Kamerleden Maurits von Martels (CDA) en Zohair el Yassini (VVD) een leuk idee als alle collega’s in het parlement hun vijf favoriete nummers zouden noteren, om zo tot een favorietenlijst van de Tweede Kamer te komen. Het leverde een top-3 op met Armin van Buuren, AC/DC en Guns ’N Roses, tot afgrijzen van Baudet, die om halfdrie ’s nachts een mail naar alle Kamerleden stuurde: ‘Allemaal enorme kutmuziek. Hoe is zoiets mogelijk? Waar zijn Brahms, Beethoven, Strauss, Schumann, Debussy, etc.? Wat is er met jullie aan de hand?’
Vragen uit het hart, maar in de FvD-campagne van 2021 waren de opgesomde componisten nergens te bekennen en pleitte de partij liever voor een samenleving zonder coronaregels door de polonaise te lopen op Leef van André Hazes junior. Ook omarmde de partij het nummer Vrijheid van rapper Duncan. Baudet zelf werkt af en toe mee aan een popnummer dat tijdens de campagne kan worden ingezet, zoals Het land van... met Lange Frans en, eerder dit jaar, het nummer Cancelcultuur van Skiezo.
Klassieke muziek is blijkbaar niet zo geschikt voor de campagne. Te subtiel? Niet vlot en pakkend genoeg om zwevende kiezers over de streep te trekken? De muziek die de kandidaten zélf mooi en goed vinden, is nu eenmaal niet altijd geschikt als campagnemuziek voor een brede doelgroep. Denk ook aan de meer extreme hoeken van de gitaarrock. Op links kent de Tweede Kamer al jaren de ludieke ‘gitarencoalitie’, waartoe Peter Kwint (SP), Lisa Westerveld (GroenLinks) en Esther Ouwehand (PvdD) horen: liefhebbers van steenharde punk, hardcore en (Ouwehand) extreme metalvarianten. Leuk, die festivals bezoekende linkervleugel, maar op partijcongressen en tijdens de campagne kiezen hun partijen toch maar liever iets anders.
Met dank aan Rens Dietz van campagnemuziek.nl
VVD
De partij die het fenomeen campagnemuziek misschien wel in Nederland introduceerde (de dixieland van Hans Wiegel) en volgens de jongste peilingen ‘gewoon’ weer de grootste van het land wordt, is muzikaal tot dusver wat flets. Mark Rutte vierde zijn overwinningen in het verleden met jubelnummers van Coldplay, Jason Mraz en Bruno Mars, maar op het recente verkiezingscongres in de Rotterdamse Van Nellefabriek kwamen lijsttrekker Dilan Yesilgöz en andere sprekers op op de synthetische drumklappen van een nogal generiek stukje stockmuziek. Op de vraag wat verder zoal gedraaid wordt, komt de partij niet terug. De uitslagenavond wordt vast leuker.
D66
D66-lijsttrekker Rob Jetten heeft iets met de rapper Typhoon, zoveel is wel duidelijk. In Zwolle, thuisstad van Typhoon, trapte Jetten zijn campagne af met het nummer Bumaye en citeerde hij tekstregels uit Wereld van verschil, dat Typhoon met Bløf opnam. Campagneleider Felix Klos appt op verzoek de geciteerde passage die de D66-speerpunten aardig opsomt: ‘Versterk dan onze banden nu maar/ Blus de felle branden nu maar/ Vijl de scherpe randen nu maar/ In een wereld van verschil.’ Het verkiezingscongres in Apeldoorn op 21 oktober? Ja hoor, opnieuw Typhoon uit de luidsprekers, ditmaal het nummer Zandloper.
GroenLinks-PvdA
Wie het partijcongres van GroenLinks-PvdA volgde via YouTube of de onlinekanalen van de NPO kreeg af en toe een scherm te zien met de mededeling ‘in verband met auteursrechten kunnen we dit niet uitzenden’. Wat misten we precies? Het optreden van Naaz, om te beginnen, maar ook een nummer van een andere artiest dat voor het congres werd geselecteerd. Voorlichter Hannah Eigeman laat weten: ‘Stick Together van Jett Rebel was het slotnummer, na de speech van Frans Timmermans, toen hij samen met al onze kandidaten op het podium stond. Jett Rebel is een Nederlandse artiest en titel en tekst sluiten mooi aan bij onze slogan: ‘Samen kan het.’’ In de woorden van Jett Rebel: ‘Every life is a life worth living/ If we stick together/ You know we can’t go wrong.’
CDA
Het CDA koos tijdens het partijcongres van 23 september in Den Bosch voor We beginnen pas van De Dijk om het nieuwe elan te onderstrepen, maar het CDA blijft natuurlijk wel het CDA, volkspartij van christelijke snit: lijsttrekker Henri Bontenbal bezocht de Bovenkerk in Kampen, mocht daar zélf het imposante Hinsz-kerkorgel bespelen en trad daarmee toe tot de eregalerij van musicerende politici, waartoe ooit ook Hans Dijkstal hoorde, saxofonist uit de VVD-gelederen. Nog een muzikale CDA-traditie sinds mensenheugenis: het Bossche partijcongres begon, vaste prik, met het Wilhelmus: het volkslied als campagnemuziek.
SP
Campagnemuziek bij de SP? Dan zeg je Bob Fosko, die een rij partijliedjes schreef: Een mens is meer (2002), Jan en alleman (2006), Nu SP (2008), Jij, ik, wij, SP (2010) en Doe mee met de SP! (2012). Fosko overleed in 2020, maar op het SP-congres in Nijmegen op 23 september sloot lijsttrekker Lilian Marijnissen haar speech af met tekstregels uit Fosko’s SP-klassieker Een mens is meer: ‘Blijf niet mokkend aan de kant staan/ Stel een daad en toon je moed/ Laat je woede hand in hand gaan/ Met het goede dat je doet.’ Waarna Fosko’s dochter Ella Wonder ten tonele verscheen en het lied van haar vader zong, met iets aangepaste tekst: ‘Strijd mee met de SP!’ Op Spotify staat de playlist ‘Het beste van 50 jaar SP’, met uitsluitend muziek van de Groep Fosko.
BBB
Toen Mark Rutte in 2019 tijdens het slotdebat stilviel, riep hij de hulp van zijn assistent in: ‘Carolien?’ Tijdens de uitslagenavond knipoogde de VVD-dj naar het incident door Neil Diamonds Sweet Caroline aan te zwengelen. In 2023 is dat nummer uiteraard als leidmotief geclaimd door Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging. Begin september verraste zij door a capella een stukje van The Sound of Silence van Simon & Garfunkel te zingen tijdens haar lezing in Amsterdam, om te onderstrepen dat we beter naar elkaar zouden moeten luisteren. Het was de bedoeling dat Van der Plas vaker zou zingen: een ‘boerenmedley’ met De Bevers in Ahoy in Rotterdam op 30 september, maar daar zag ze van af vanwege de twee dodelijke schietincidenten in die stad, twee dagen voor het geplande optreden.
Tijdens zijn presidentscampagne in 1992 betrad de Democraat Bill Clinton het podium op zijn favoriete rocksongs, waaronder Radar Love (1973) van het Nederlandse Golden Earring. In 2008 koos ook echtgenote Hillary Clinton tijdens haar campagne een Earring-nummer als opkomstmuziek: When the Lady Smiles (1984). Het bleef bij één keer, omdat ze erop werd gewezen dat zanger Barry Hay in de videoclip een man speelt die zich aan een non vergrijpt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden