Het leenstelsel is in 2015 door de overheid gepresenteerd als een verbetering ten opzichte van het oude stelsel, zegt Esther Peeren. Studenten zouden er profijt van hebben en het zou zorgen voor meer gelijkheid in de samenleving. ‘Het was iets dat bij het leven hoorde en het was niet gek of verkeerd om een lening te hebben.’ Bovendien was de boodschap dat je niets voor niks krijgt. Dus als je wilde gaan studeren, dan moest je als ‘tegenprestatie’ daar geld voor lenen.
‘De overheid zag een oneerlijkheid in de basisbeurs voor iedereen, want waarom moest iedere belastingbetaler meebetalen aan de studie van kinderen van rijke ouders? Die konden ook zonder basisbeurs. En let wel, de basisbeurs alleen was voor veel studenten niet voldoende, toen werd er ook geleend. Maar met de introductie van de participatiesamenleving is het idee opgekomen dat niets voor niks is, en studeren en het ‘zomaar’ verstrekken van een basisbeurs uit de tijd was. Het nieuwe leenstelsel zou die ‘oneerlijkheid’ rechttrekken.’
‘Ik weet niet of het goedbedoeld is, want ik vind het een dubieus idee dat belastingbetalers alleen betalen voor dingen die hunzelf ten goede komen. Maar goed, dat is het idee onder de participatiemaatschappij: als je inlegt, krijg je wat terug.’
‘De overheid heeft niet genoeg haar best gedaan, het nieuwe stelsel werd bij de invoering officieel de Wet Studievoorschot genoemd en niet het leenstelsel. Een voorschot is in wezen iets anders dan een lening, dus dat wekt verwarring. Daarnaast hebben ze het gepresenteerd als ‘de rente is laag, je krijgt 35 jaar om het terug te betalen en nadien wordt de restschuld kwijtgescholden’. En ze hebben beloofd dat de studielening geen invloed zou hebben op het verkrijgen van een hypotheek, wat niet bleek te kloppen. Ze hebben mijns inziens onvoldoende duidelijk uitgelegd dat de rente ook kan stijgen en dat lenen gevolgen heeft.’
‘Je kan dat niet verwachten van mensen die vrij jong zijn en nog niet veel levenservaring hebben. Nogmaals, dit leenstelsel werd gepresenteerd als iets positiefs, waar je geen vragen bij hoefde te stellen. De vanzelfsprekendheid van lenen werd ook benadrukt. Dus achteraf kun je niet zeggen dat die studenten zich beter hadden moeten informeren. Bovendien, het was voor veel mensen lenen of niet studeren, dus dan is de keuze snel gemaakt. De huidige rentestijging is schadelijk voor deze groep, waarvan velen voor aanzienlijke bedragen in het rood staan.’
‘Dat is een visie, maar daar ben ik het niet mee eens. Een schuld hebben is iets dat je 35 jaar lang kan achtervolgen. Het kan invloed hebben op de beroepen en studies die mensen kiezen, en op het verkrijgen van een hypotheek. Met de vraag of je nog je maandlasten kan betalen, ben je er dus niet.
En dan heb ik het niet over studenten die met deze lening een huis hebben gekocht, daar is dit stelsel niet voor bedoeld.’
Ik zou ervoor pleiten dat de overheid ruimere compensatie biedt aan deze groep studenten en ook rekening houdt met feit dat de stijging van de rente wel erg extreem is. Het zou vrij makkelijk moeten zijn om op een gerichte manier te compenseren, want het is duidelijk welke studenten er last van hebben.’
‘Mijn ouders konden wel bijspringen toen ik ging studeren, maar vonden eigenlijk dat ik zelfstandig moest zijn. Ik wilde op kamers en optimaal genieten van mijn studententijd. Vanwege de gunstige rente ben ik dus gaan lenen. Ik dacht, dat kan wel. Nu heb ik in totaal 60.000 euro schuld. Daar maakte ik me tot voor kort niet druk om. Maar toen ik hoorde over de plotselinge renteverhoging, kon ik mijn oren niet geloven.
Er is na de afschaffing van de studiebeurs de indruk gewekt dat lenen gunstig is, dat je naar draagkracht kan terugbetalen en dat je geen rente over je schuld betaalt. En als je geen inkomen hebt, zou je niets hoeven terugbetalen. Dat vond ik oké, je lost weliswaar over een lange periode af, maar alleen een bedrag dat je op dat moment kunt missen.
Nu wordt alles aangepast en sindsdien ben ik bezorgd. Wat betekent dit voor mij?
Ik ben helemaal klaar met DUO. De 1000 euro compensatie (een tegemoetkoming van de overheid voor de ‘pechgeneratie’), voelt als een klap in het gezicht. Dus het is goed dat we nu met zijn allen actie ondernemen, want hoe de overheid met ons omgaat is belachelijk. Ik ben niet per se het vertrouwen in de overheid kwijt, maar hier moet wel iets aan gedaan worden. Ik ga mijn stem laten horen.’
‘Voor ik ging studeren speelde ik al met het idee om met het geld van de DUO-lening een huis te kopen. Het is een goedkope manier van lenen en de voorwaarden waren gunstig. Ik heb me erin verdiept en maximaal geleend. Ik ben bewust thuis blijven wonen en heb in mijn eigen levensonderhoud voorzien. Tegen het einde van mijn studieperiode had ik 70.000 euro op mijn spaarrekening staan.
Mijn vriendin heeft hetzelfde gedaan. Van dat geld hebben we samen een appartement in Den Haag gekocht en meteen afbetaald. Het is weliswaar een kleine studio en anderen zullen er wellicht niet voor kiezen, maar wij dachten: dit biedt kansen. Nu hebben we geen maandelijkse woonlasten.
Dat de rente nu stijgt is voor ons geen punt, het heeft geen invloed op onze maandlasten, de totale schuld wordt alleen groter. Maar over het aflossen mag ik 35 jaar doen, dat kan ik met mijn huidige inkomen goed dragen.
Dat de overheid nu de rente verhoogt, is dubbel. Enerzijds stond altijd al in de voorwaarden dat de rente variabel is en ieder jaar opnieuw wordt bepaald op basis van wat de overheid moet betalen op haar staatsobligaties. Anderzijds kregen studenten geen geld toe toen die rente negatief was, dat had de overheid dichtgetimmerd. Dat vind ik kwalijk.
Ik begrijp dat studenten woensdag hun stem laten horen, ik steun dat ook. Maar met de kennis van nu had ik het zelf waarschijnlijk precies zo aangepakt.’
‘Ik ben nu bezig met mijn vijfde jaar. Tijdens corona heb ik een bestuursjaar bij de studievakbond gedaan, en daardoor ben ik nu de sjaak. Anders had ik vorig jaar kunnen stoppen met lenen en mijn rente vast kunnen zetten op 0,46 procent voor de komende vijf jaar.’
‘We kregen een mail van de minister met de boodschap: de rente gaat omhoog, maar maak je geen zorgen, want jullie krijgen de basisbeurs. Toen dacht ik: ik krijg helemaal geen basisbeurs. Ik snap dat dit wel geldt voor het gros van de studenten en dat het een mail is die iedereen krijgt, maar voor mij geldt het absoluut niet.’
‘Ik ben met een gerust hart begonnen met lenen. Daardoor kon ik op mezelf wonen, mijn studie betalen, en zorgen dat ik rondkwam. Ik heb altijd een baantje gehad in de maatschappelijke sector. Ik kon meer verdienen met een ander baantje, maar ik vond de ervaring waardevol voor mijn studie, dat geldt ook voor dat bestuursjaar.’
‘De invloed van het rentepercentage is achteraf gezien toch heel groot. Met de wisselende rente weet ik niet goed wat mijn maandlasten worden. Ik ga met buikpijn naar de website van DUO. Het lastige is dat dit niet de enige onzekerheid is. Een hypotheek krijg ik bijvoorbeeld ook niet met deze schuld. Ik ben heel onzeker over de toekomst.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden