Joodse scholen blijven dicht of worden streng bewaakt, evenementen worden afgelast en het antisemitisme viert hoogtij sinds het losbarsten van de oorlog tussen Israël en Hamas. ‘Ik hoor dat mensen op hun werk niet meer zeggen dat ze Joods zijn.’
Ze is klein van stuk en ver in de tachtig. Maar de ogen van de Joodse vrouw spuwen vuur als ze vertelt over de suggestie die in haar kennissenkring was gedaan dat ze zich moest wapenen tegen het antisemitisme. Ook, of misschien wel juist, in haar Buitenveldert, de Amsterdamse wijk waar veel Nederlandse Joden wonen.
Of het geen idee was om de mezoeza bij haar voordeur weg te halen, had iemand voorgesteld. Het kokertje met een stukje perkament is voor Joden een herinnering aan Gods woorden en dient te worden aangeraakt wanneer men het huis of de volgende kamer betreedt. Daarna volgt een kus op de vingers die de mezoeza hebben beroerd.
Voor kwaadwillenden kan het symbool ook een handig teken zijn om te zien of ergens Joden wonen, zo wordt in de Joodse gemeenschap gevreesd. Maar de krasse tachtiger eindigt nog liever op ‘Muiderberg’ – de Joodse begraafplaats – dan dat ze haar mezoeza weghaalt, zegt ze fel. Omdat ze bang is, wil ze pertinent niet met haar naam in de krant.
Voor de deur van Mouwes Koshere Delicatessen in Amsterdam – ‘al meer dan 200 jaar het adres voor alle koshere producten’ – is de vrouw de enige die met de Volkskrant wil praten. Er is toch al weinig volk op straat, en degenen die de miezerregen trotseren om een boodschap te doen, delen hun gevoelens over de oorlog in Israël en Gaza liever niet.
Toch hoef je maar een paar straten verder te rijden om de hoogspanning te voelen waaronder de Joodse gemeenschap in Amsterdam-Buitenveldert leeft.
Een tiental zwaarbewapende marechaussees post bij basisschool Rosj Pina en middelbare school Maimonides. De derde Joodse school in de wijk, Cheider, bleef deze week dicht, omdat de basis- en middelbare school de veiligheid van de kinderen niet meer kan garanderen.
Hoezeer men op scherp staat, blijkt als de fotograaf en verslaggever een rondje om Maimonides heen lopen om een broodje te eten. Die activiteit springt meteen in het oog bij medewerkers in het gebouw, die ongerust naar buiten komen. Het zal ermee te maken hebben dat een groep leerlingen op dat moment net de school wil verlaten. De Joodse scholen zijn ondanks de herfstvakantie open, omdat de leerlingen al vrij hadden tijdens het Loofhuttenfeest.
De Joodse gemeenschap in Nederland voelt zich steeds onveiliger, constateert Eddo Verdoner, de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB). Zo is in Groningen de aanstaande herdenking van de Kristallnacht geschrapt en gaat zondag ook de Westerborklezing niet door.
Ook de geweldsincidenten in het buitenland, zoals de molotovcocktail die deze week naar een Berlijnse synagoge werd gegooid, en de stroom van antisemitische uitlatingen op internet wekken angst, denkt Verdoner. ‘De precieze cijfers heb ik nog niet, maar de snelheid en intensiteit waarmee het aantal meldingen nu toeneemt, heb ik niet eerder gezien. Ook niet bij eerdere oplevingen van het Israël-Palestina-conflict.’
In het Verenigd Koninkrijk zijn die cijfers er wel. De Londense politie zag het aantal antisemitische incidenten fors toenemen: deze maand waren er 218 incidenten, tegenover 15 in oktober vorig jaar. Het aantal islamofobe uitlatingen steeg ook, van 42 incidenten vorig jaar naar 101 incidenten nu.
‘Sociale media zijn een katalysator in dit conflict’, zegt Verdoner. ‘We zien een explosieve groei van bepaalde kanalen waarin duidelijk nepnieuws wordt verspreid en antisemitische opmerkingen worden geplaatst.’ De NCAB vindt daarom dat er harder moet worden opgetreden tegen platforms en individuele gebruikers. Het verschijnsel is namelijk niet alleen schadelijk voor de Joodse gemeenschap, zegt hij, maar voor de Nederlandse samenleving als geheel.
Joodse kinderen, maar ook volwassenen, worden daarnaast geconfronteerd met negatieve opmerkingen op school, op hun werk of bij de sportclub, ziet Verdoner. ‘Ze horen dingen als: ‘Joden kregen hun verdiende loon’, of lezen in WhatsAppgroepen teksten die over de schreef gaan.’
Het heeft ertoe geleid dat Joodse Nederlanders voorzichter en angstiger zijn geworden, ziet Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO). ‘Misschien zijn wij als Joodse gemeenschap ook te achterdochtig’, zegt hij. ‘Maar ik hoor dat mensen op hun werk niet meer zeggen dat ze Joods zijn, omdat ze niet weten hoe hun collega’s er tegenover staan.’ Hertzberger probeert mensen aan te sporen om wél hetzelfde te blijven doen als altijd. Maar de stellige manier waarop het debat op dit moment wordt gevoerd, helpt volgens hem niet mee.
Achter de toonbank van Mouwes Koshere Delicatessen zegt medewerker Benjamin – ‘geen achternaam alsjeblieft’ – ze ook te kennen: de Joden die geen keppeltje meer durven te dragen in Amsterdam, bang om klappen te krijgen. Hij verbergt zijn davidsster onder zijn trui. ‘Maar dat doe ik ook omdat hij best wel groot is.’
Toch hoeft hij niet lang na te denken over de vraag of hij bang is. Hij was in Tel Aviv om er een studie stadsplanning te volgen toen op 7 oktober, de dag van de Hamas-aanval in Israël, het luchtalarm afging. Maar nu hij in Nederland is, vragen bezorgde vrienden in Israël hem juist of hij een beetje wil oppassen.
‘Als je in angst leeft, maak je jezelf gek’, zegt hij, boven de kazen en kosjere vleeswaren. Dat mensen zich zorgen maken door het zien van alle gruwelbeelden die de oorlog oplevert, kan hij zich best voorstellen. Maar net als de oude dame die zojuist bij hem heeft afgerekend, laat hij de mezoeza gewoon in de winkel hangen. ‘Wij moeten altijd doorgaan met Joods zijn.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden