Pieter Omtzigt wil zijn partij niet indelen bij links of rechts, blijkt uit zijn verkiezingsprogramma. Zijn pleidooien voor meer bestaanszekerheid zullen linkse kiezers aanspreken. Zijn migratiebeleid neigt naar rechts. Daartussen ligt wat Omtzigt het liefste wil: het vertrouwen tussen burger en overheid herstellen.
‘Wij willen enigszins afstand nemen van het ‘links-rechtsdenken’, zegt Omtzigt dinsdag na de presentatie van zijn programma. Hij wil daarom wederom geen voorkeur uitspreken voor een linkse of rechtse coalitiepartner.
‘We maken enkele keuzes die als links getypeerd kunnen worden’, denkt hij zelf. De NSC-leider verwacht bijvoorbeeld dat hij ‘makkelijker met links kan samenwerken’ als het gaat om zijn plannen voor meer bestaanszekerheid en het ‘terugdraaien van een stuk neoliberalisering’. Zo wil NSC het vaste dienstverband weer tot norm verheffen en wil hij ‘ervoor zorgen dat durfkapitalisten niet meer de baas worden van essentiële publieke diensten zoals huisartsenposten’.
Ook in de linkse hoek zit Omtzigts stelling dat de overheid haar grondwettelijke taak ten aanzien van bestaanszekerheid weer serieus moet nemen met een langetermijnplan om eerste levensbehoeften zoals voedsel, energie en wonen betaalbaar en bereikbaar te maken voor alle burgers.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Volg hier alles over de Tweede Kamerverkiezingen.
Het balletje begint wat meer naar rechts te rollen zodra Omtzigt begint over de rol van ondernemers bij het creëren van meer bestaanszekerheid. Zo neemt hij het op voor mkb’ers die hij de ‘hoeksteen van de economie’ noemt. Wat hem betreft gaat hun administratieve lastendruk sterk omlaag, zodat het minder rompslomp geeft om mensen in vaste dienst te nemen. Tegelijkertijd hoeven zij zieke werknemers voortaan nog maar één jaar in plaats van twee jaar door te betalen.
Maar bovenal verwacht Omtzigt dat het op de rechterflank van de Kamer ‘makkelijk zaken doen’ wordt op het gebied van migratie. Bij VVD en JA21 zullen ze verheugd vaststellen dat hij het migratiesaldo wil beperken tot maximaal 50 duizend mensen per jaar. Het gaat om het totaal aantal asiel-, studie-, en arbeidsmigranten dat zich jaarlijks vestigt in Nederland, minus het aantal mensen dat vertrekt. Volgens de lijsttrekker van NSC is dit nodig om het ‘draagvlak in Nederland’ voor migratie te behouden en ‘de druk op het voorzieningenniveau’ te beperken.
Ook wil Omtzigt minstens twee nieuwe kerncentrales laten bouwen, overeenkomstig de wens van meerdere andere rechtse partijen, maar iets wat zeer gevoelig ligt bij een linkse partij als GroenLinks-PvdA.
De tegenstellingen onderschrijven Omtzigts bewering dat zijn partij niet in te delen is bij klassiek rechts of links. Zijn middenpositie doet denken aan die van het CDA, de partij waar Omtzigt bijna twintig jaar actief was. Zowel in de zorg als in het contact met de burger streeft Omtzigt net als het CDA naar een ‘samenleving waarin mensen oog hebben voor elkaar en waar mogelijk voor elkaar zorgen’. Daarom wil hij bijvoorbeeld dat mantelzorg een volwaardige plek in het zorgbeleid krijgt en dat de kraamzorg gratis wordt.
Ook in zijn woonparagraaf valt op hoezeer hij lijkt op het CDA. Net als CDA-minister Hugo de Jonge wil Omtzigt dat de overheid weer de regie neemt in de volkshuisvesting. En net als het CDA gelooft Omtzigt dat de stikstoofuitstoot omlaag moet en dat de veestapel kleiner moet om de natuur te laten herstellen, maar hij wil met ‘gezond verstand kijken naar alle belangen’, zei hij dinsdag. Hij koppelt het boerenbestaan daarbij nadrukkelijk aan voedselzekerheid: ‘Dit vraagt om voldoende ruimte om gewassen te telen en dieren te houden.’ Hij is tegen de gedwongen uitkoop van veehouders.
En net als de christendemocraten wil NSC veel meer aandacht voor gebieden buiten de Randstad: streekziekenhuizen moeten behouden blijven, de bereikbaarheid van de regio verbeterd. Mede daarom wordt er geen kilometerheffing ingevoerd. Veel mensen buiten de Randstad zijn afhankelijk van hun auto.
Dit alles maakt dat Omtzigt – ook weer net als het CDA – niet op voorhand al een linkse of rechtse regeringspartner wil uitsluiten, met uitzondering van de PVV. ‘Soms kan ik beter met links, soms met rechts. Ik kan daarom niet nu al zeggen: ik ga liever met de een of de ander. Bij ons is leidend of we onze idealen kunnen waarmaken.’
Goed bestuur
- Herstel van vertrouwen tussen burgers en overheid: fouten niet meer toedekken, maar rechtzetten.
- Een Grondwettelijk Hof gaat de grondrechten van burgers verankeren.
- Een nieuw kiesstelsel met representatieve volksvertegenwoordigers per kiesdistrict.
- Het aantal ambtenaren wordt bevroren, behalve bij de Belastingdienst.
Bestaanszekerheid en inkomen
- Een langjarige overheidsstrategie om voedsel, energie en wonen betaalbaar en bereikbaar te houden.
- Het wettelijk minimumloon en de uitkeringen moeten toereikend zijn om basisbehoeften te kunnen betalen.
- Vaste dienstverbanden worden weer de norm. Flexwerk wordt beperkt.
- Het kindgebonden budget gaat omhoog, de energiebelasting omlaag.
- Mkb-bedrijven zijn de hoeksteen van de economie: doorbetaling bij ziekte terug van twee naar één jaar.
Migratie
- Een maximaal migratiesaldo van 50 duizend. Dit geldt voor het totaal aantal asiel-, studie- en arbeidsmigranten.
- Tweestatus-stelsel voor asielzoekers: niet automatisch een permanente verblijfvergunning voor iedereen.
Wonen
- De overheid neemt de regie in de volkshuisvesting: bindende afspraken over aantallen nieuwbouwwoningen.
- Tweederde van de nieuwbouw moet vallen in de categorie, sociaal, middenhuur of betaalbare koop.
- Nieuwe regels om te voorkomen dat er via kamerverhuur astronomische huurprijzen worden gevraagd.
Energie, klimaat en boeren
-Minstens twee nieuwe kerncentrales.
-De veestapel moet kleiner en stikstofuitstoot moet omlaag om de natuur te laten herstellen.
-Er blijft ruimte voor jonge en duurzame boeren, mede met het oog op voedselzekerheid.
- Geen gedwongen uitkoop van veehouders.
-Industrie moet vergroenen, maar niet verjaagd worden.
Overig:
-Tandartszorg terug in bassipakket, gratis kraamzorg.
-Koning moet voortaan belasting betalen.
-Publieke omroep moet van drie netten terug naar drie.
-5 mei wordt jaarlijks een nationale vrije dag, niet meer eens in de vijf jaar.