‘De hele riad is ingestort!’ Toen Sabina Ben Chaira op de avond van de aardbeving in Marrakech werd gebeld door de receptionist van haar Hotel Sherazada, kreeg ze de schrik van haar leven. Gelukkig bleek de werkelijkheid minder dramatisch. Alleen de voorgevel was weggeslagen, de kamers waren intact. Gewonden waren er niet gevallen, die vrijdag 8 september rond 23.00 uur. De meeste gasten waren buiten en de oude Franse meneer die al naar bed was gegaan, bleef ongedeerd. Hij was door de aardbeving heen geslapen.
Nu beweegt de Duitse Ben Chaira elke dag opnieuw hemel en aarde om de gevel van haar hotel te mogen repareren. Tot nu toe kreeg zij geen toestemming. Eerst moest er een delegatie langskomen van architecten en technici, die in opdracht van de overheid vaststelde of er schade was. Momenteel is het wachten op nóg een inspectie van die delegatie, om de schade nauwkeuriger te beschrijven. Ondertussen weigert de caïd, de plaatselijke bestuurder, zijn goedkeuring te geven voor reparatie. Toch aan het werk gaan, is geen optie: dan vreest Ben Chaira dat haar hotel wordt gesloten.
Over de auteur
Maartje Bakker is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Daarvoor was ze correspondent in Spanje, Portugal en Marokko, en werkte ze op de politieke redactie.
Naarmate de dagen voorbijgaan, neemt bij haar de onrust toe. ‘Veel van mijn personeel heeft familie in de bergen, in de dorpen die het zwaarst getroffen zijn. Zij zijn van mij afhankelijk. Zolang de gevel kapot is, willen reisorganisaties geen klanten onderbrengen. En als er geen klanten komen, verdien ik te weinig om iedereen te kunnen betalen.’
Een maand na de aardbeving doet iedereen in Marrakech wat hij kan om de schade te herstellen. Door de stad trekken architectenteams in felgekleurde hesjes en met bouwhelmen op om de aangetaste gebouwen te voorzien van merktekens: rood is onbewoonbaar, oranje is gedeeltelijk bewoonbaar, groen is geen grote schade.
Overal klinkt het geluid van hamers en troffels, van slopen en herbouwen. Aan de buitenkant van de ingestorte moskee op de hoek van het grote plein Djemaa El Fna wordt net een enorme Marokkaanse vlag gehangen die het puin aan het zicht moet onttrekken. Huizen en poorten worden gestut, scheuren dichtgesmeerd met cement. De wonden van de stad moeten helen, zo snel mogelijk.
De stad moet toonbaar zijn. Marrakech wil dat de wereld ziet dat toeristen weer kunnen komen. Zonder toeristen kan Marrakech immers niet leven. ‘Al de dag na de aardbeving gingen we aan de slag’, vertelt architect Souad Belkeziz, die deel uitmaakte van een team dat de schade opnam. ‘Het bestuur van Marrakech is werkelijk heel reactief geweest.’
Ze benadrukt dat de schade in Marrakech meevalt. Slechts drie monumenten zijn ernstig beschadigd: het Bahia-paleis, het El-Badi-paleis en de Saadi-tombes. Niet onbelangrijk: de Koutoubia-moskee is blijven staan. Dit symbool van de stad, opgericht in de 12de eeuw, wankelde even. Een wolkje stof ontsnapte aan het oude gesteente. Maar daar bleef het bij.
Ook in het Atlasgebergte bleven de oudste huizen dikwijls staan, en daar moet Marokko van leren, vindt Belkeziz, die zich als voorzitter van de vereniging Turath inzet voor het erfgoed van Marrakech. ‘We moeten jongeren opleiden in de traditionele bouwmethoden. Dit kan een kans zijn voor de regio. Er is werk in de bouw, misschien komen er mensen terug die zijn weggetrokken. Ik ben optimistisch, want er is net een agentschap voor de ontwikkeling van de Hoge Atlas opgericht.’
En dan is er nog iets: Marokkanen zijn veerkrachtig. ‘Zelfs iemand die familieleden heeft verloren door de aardbeving, zal zeggen: alhamdoelillah, alle lof zij aan God’, vertelt Belkeziz. ‘Dat zit in het karakter van de Marokkanen, die acceptatie van tegenslagen.’
Je merkt het in de gesprekken op straat. Natuurlijk, iedereen herinnert zich die angstige avond van de aardschok. Ook nu nog staat op elke telefoon een aardbevingsapp, die ingebeelde van werkelijke schokken weet te onderscheiden. Toch zijn er ook mensen die zeggen: het is goed dat die aardbeving ons is overkomen. Voorheen waren we ontevreden, nu zijn we blij dat we nog leven.
‘Marokko is gewond, maar sterk’, beaamt Patrick Manac’h, een Fransman die in de stad enkele musea vestigde in eeuwenoude woonhuizen – de aardbeving trok scheuren in de rijk bewerkte muren en plafonds, maar de bezoekers dwalen als altijd door de kamers.
Wat hij bedoelt? ‘Het sociale weefsel is hier stevig’, verklaart Manac’h, ‘met sterke connecties binnen families en buurten, die maken dat er in tijden van tegenslag altijd hulp te vinden is. En er is een sterke staat, die geen hulp van buiten nodig heeft om de aardbeving te boven te komen.’
Het is een verwijzing naar de Marokkaanse weigering om Franse hulp te accepteren na de aardbeving. Dat stuitte internationaal op verbazing, zo niet op kritiek. Maar niet bij de Marokkanen. Zij verkneukelen zich erover dat de oude koloniale machthebbers het land niet inkwamen. ‘Laat ze lekker daar blijven, met hun bedwantsen’, zegt een man op leeftijd, verwijzend naar de veelbesproken bedwantsenplaag die Frankrijk zou teisteren.
Ja, zegt hoteleigenaar Ben Chaira, de Marokkanen komen deze tegenslag wel te boven. Meer dan zijzelf hebben ze geduld. ‘Sbar, zeggen ze als het tegenzit, je moet wachten.’
Haar fanatieke inspanningen om het hotel te mogen opknappen, hebben effect. Ineens komt er bericht binnen van een architect die ze heeft benaderd. Hij zal tegen de wilaya, een hogere bestuurder, zeggen dat de muur van het hotel terstond moet worden gemaakt, omdat die anders zal bezwijken onder invloed van storm en regen. Nu zal die toestemming voor de reparatie zeker komen, verwacht Ben Chaira. Nog een paar dagen – dan kunnen ook hier de bouwvakkers aan de slag.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden