Op weg naar een ‘eerlijk land’ pleit Lilian Marijnissen voor radicale democratisering – referenda en meer zeggenschap voor werknemers. Intussen ziet de lijsttrekker partijen van links tot rechts een vertrouwd thema van haar SP overnemen, bestaanszekerheid. Die houdt ze graag bij de les.
‘De armoede onder kinderen aanpakken, dat zou bij mij bovenaan staan – naast persoonlijk een Feyenoord-vlag in het torentje hangen. (Lachend.) Hoe? Door in elk geval het minimumloon te verhogen naar 16 euro, door de lasten op arbeid te verlagen, en, maar dat doe je niet in een dag, door de democratisering van onze economie door te zetten waar ik ook in mijn boek over heb geschreven: De winst van eerlijk delen.’
‘Ja, wij geloven dat het heel belangrijk is, als tegenhanger van het rendementsdenken op de korte termijn dat inherent is aan het kapitalisme, dat de werknemers het meer voor het zeggen krijgen. Als het gaat over investeringen, bedrijfsovernamen, bedrijfssluitingen, verplaatsingen, dat soort strategische afwegingen.’
In de aanloop naar 22 november interviewt de Volkskrant de lijsttrekkers over hun ideeën voor de toekomst van Nederland. Alle partijen die nu vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en die weer meedoen aan de verkiezingen, zijn uitgenodigd. Lees de eerdere interviews hier.
Lachend: ‘Dat kan ik mij ook voorstellen. Zo reageerden ze ook na de Algemene Beschouwingen: ‘Dat is levensgevaarlijk.’ Omdat de Tweede Kamer had besloten dat het minimumloon iets omhoogging en je iets meer moest gaan betalen over je aandelen. Maar dit economische systeem is niet meer houdbaar. We leven in een land waar door grote bedrijven vorig jaar 327 miljard euro winst is gemaakt en tegelijkertijd 400 duizend mensen voedselhulp nodig hebben.’
‘Wij denken dat dit kan en ambtenaren met wie we dit besproken hebben ook. Ga je dit aanpakken op de oude manier of zeg je: mensen, neem al je paperassen mee, de overheid zorgt ervoor dat alle instanties letterlijk aan tafel zitten: gemeente, schuldhulpverlening, Belastingdienst. Nu ligt alle verantwoordelijkheid bij de ouders en loopt het weer helemaal vast. Kom samen tot een oplossing, in plaats van het heel juridisch en bureaucratisch aan te pakken, wat nu gebeurt.’
‘Wij zeggen ook niet dat je toeslagen moet afschaffen, dan komen veel mensen in de problemen. Maar we keren ons tegen het gegeven dat wij in een land leven waar zoveel werkende mensen zijn die zo weinig verdienen dat ze toeslagen nodig hebben.
‘Waarom is onze kinderopvang in private handen zodat je met toeslagen moet werken? Die ideeënstrijd moeten we voeren, anders vernauw je het tot een technisch belastingdebat over aan welk knopje je moet draaien. Zo’n probleem kan niet worden weggemanaged. Eigenlijk zijn toeslagen een verkapte bedrijfssubsidie – compensatie omdat werkgevers de lonen laag houden.’
‘Wat veel mensen volgens mij niet weten, en wat ik onlangs ook aan Bernie Sanders vertelde: dat na de VS Nederland de grootste vermogensongelijkheid kent in de rijke westerse wereld. Dus de vermogensongelijkheid in Nederland is gigantisch. Bij de VS denk je: daar is er wel heel erg hyperkapitalisme, maar nummer twee is Nederland. En dat klopt ook wel, want je ziet dat ongeveer 10 procent van de mensen het merendeel van het vermogen in handen heeft.’
‘Ja, over die VVD zei ik: het is toch een beetje alsof je Sjaak Swart ‘hand in hand kameraden’ hoort zingen. (Lacht.) Maar kijk, het is goed nieuws dat partijen dit nu hoger op de politieke agenda hebben. Waar het misgaat, is dat men het presenteert als een natuurverschijnsel, terwijl bestaansonzekerheid is gecreëerd door foute politieke keuzen. Waar een deel van die partijen die er nu de mond van vol hebben medeverantwoordelijk voor was. Waar waren zij dan toen wij het minimumloon al eerder wilden verhogen en de huren wilden verlagen?’
‘Nee, we zitten nu juist in een zorginfarct omdat het huidige systeem de zorg onbetaalbaar maakt. Recent onderzoek laat zien dat mensen die in de ouderenzorg werken 35 procent van hun tijd kwijt zijn met papier en met bureaucratie. In een ziekenhuis is dat zelfs 40 procent. Kun je nagaan wat je kunt besparen aan tijd en geld en mankracht als je het anders zou organiseren.
‘En dat is ook dan een bruggetje voor mij naar zorgbuurthuizen. Hier in dit zorgbuurthuis dat wij met vrijwilligers in Oss hebben gebouwd, wordt er dus zo min mogelijk geregistreerd aan verantwoording voor zorgverzekeraars. Geen indicaties, geen herindicaties, niet al die papieren bullshit eromheen.
‘Dat speelt tijd vrij om met de zorg bezig te zijn. En het wordt leuker om in de zorg te werken. Onder het kabinet dat de verzorgingshuizen sloot, zijn er tienduizenden mensen ontslagen in de zorg. Nog steeds is de uitstroom gigantisch.’
‘Ja, want dat is onze visie op de samenleving. Wij geloven dat voorzieningen zo dichtbij mogelijk georganiseerd moeten worden. Dat is een deel van het antwoord op het groeiende wantrouwen richting overheid, richting instituties. Je moet oud kunnen worden in je eigen buurt.
‘De zorgverleners hier gaan zelf over hun werkindeling. Niet een zorgverzekeraar of iemand anders achter een bureau. Zij kennen de mensen hier en weten wat er nodig is. We hebben een zorgorganisatie bereid gevonden hieraan mee te doen en ook de gemeente heeft gezegd: wij geloven hierin en kijken drie jaar hoe het gaat.’
‘Veel onderzoeken laten juist zien dat als iets te groot is, de efficiëntie weg is. Wij willen daarom kleinschaligheid en zelfstandigheid. Hoe mooi is het dat ook andere mensen hier in de wijk zich hier welkom voelen en niet te beroerd zijn te helpen. Dat iemand helpt als taxichauffeur of kok, anders zou je er een moeten inhuren.’
‘Ja, en dat is ons punt: solidariteit moet je organiseren. Als je een overheid hebt die zegt dat het ieder voor zich is, vind je het dan gek dat de samenhang weg is? Dit is de eigen buurt van mensen. Wij zijn ervan overtuigd dat er ook op lange termijn kosten zijn te besparen met wat we hier laten zien.’
‘Het CPB berekent van alles de kosten, maar van niets de waarde. Investeren in zorg, onderwijs en preventie zien zij als kosten, terwijl het ook zoveel oplevert. Wij willen een andere overheid zonder spreadsheetmanagement, maar met de menselijke maat voorop. Dit zal uiteindelijk tot lagere kosten leiden, maar niet in een CPB-model. We hebben een ideeënstrijd nodig en geen boekhoudersdebat.’
‘Dat zou suggereren dat je alle echte vluchtelingen van de wereld kunt opvangen, dat is natuurlijk niet mogelijk. Maar als het gaat om alle mensen die hier aankomen en ook recht hebben hier te blijven: die moet je opvangen.’
‘Wij willen inderdaad een tijdelijke stop op economische migratie omdat we het weer op orde willen krijgen. In Den Haag is bijvoorbeeld een op de tien mensen arbeidsmigrant. Het loopt uit de klauwen. De voorzieningen zijn er niet, de huisvesting is er niet, mensen worden uitgebuit en er is oneerlijke concurrentie op lonen.
‘Nu kunnen bedrijven vanuit de hele EU ongelimiteerd mensen hierheen halen. Mensen werken voor lage lonen, bedrijven gaan er met de winst vandoor. Dat verdienmodel willen wij doorbreken. We willen toe naar een vergunningstelsel. Een bedrijf dat buitenlandse krachten nodig heeft, moet dat aantonen. Wij vinden ook dat je een serieuze discussie moet voeren over wat voor werkgelegenheid we in Nederland nog moeten hebben.’
‘We zeggen niet dat we mensen willen wegsturen, we zeggen ook niet dat we helemaal zonder kunnen. Maar we willen een tijdelijke stop zodat het weer op orde komt. Ik vind het nogal wat dat andere linkse partijen zeggen dat arbeidsmigranten simpelweg nodig zijn voor de economie. Dus je kijkt ervoor weg dat die mensen worden uitgebuit?’
‘Absoluut. Maar ik wil niet wegkijken. Als ik in Den Haag loop, zie ik mensen op straat liggen, verschrikkelijk! Arbeidsmigranten die hun baan zijn verloren en niet teruggaan. Dat hoort voortaan bij ons straatbeeld. Sinds wanneer zijn we dat normaal gaan vinden?
‘Bovendien, als je kijkt naar de zorg die soms terugvalt op arbeidsmigranten: zorgopleidingen zitten vol, maar binnen twee jaar stopt bijna 40 procent van de zorgmedewerkers er alweer mee. Dus jongeren zijn enthousiast, maar we jagen ze weg. Als we dat zouden kunnen keren, hebben we daar toch geen arbeidsmigranten meer nodig?’
‘Het is in deze tijd best lastig om te definiëren wat links is. Eerder hadden we het over het referendum; ik vind dat dus kneiterlinks, meer zeggenschap. Maar in de Kamer zie je naast ons alleen Forum als pleitbezorger. Andere linkse partijen stemmen en debatteren mee, maar ik hoor ze er verder nauwelijks over.’
‘Ja, daar zijn we toe bereid. Sterker nog, ik denk dat dat nodig is om alle mooie woorden die nu worden gesproken over bestaanszekerheid en een betrouwbare overheid werkelijkheid te maken. De SP staat nu bekend als waakhond in de oppositie, maar ik denk dat het heel goed zou zijn als we een waakhond in de coalitie worden. We zouden dan partijen die de mond vol hebben over bestaanszekerheid bij de les houden.
‘Ik vind dat de SP daar klaar voor is. Ik denk dat Nederlanders ja zeggen als je ze zou vragen of ze Renske Leijten in een kabinet toevertrouwen om het toeslagenstelsel te hervormen. Zou je iemand als Agnes Kant vertrouwen om een nieuw zorgstelsel zonder marktwerking te bouwen? Ik denk dat mensen daar blij van worden.’
Source: Volkskrant