Tot dusver gingen experts ervan uit dat de stijging van de zeespiegel vooral afhangt van hoeveel broeikasgassen we nog uitstoten. Alleen bij de hoogste uitstoot is een stijging van enkele meters in het jaar 2100 niet geheel uitgesloten, becijferde het KNMI nog enkele weken geleden. Vooralsnog gaan we af op 40 tot 95 centimeter.
Maar dat is waarschijnlijk een gepasseerd station, constateren wetenschappers van het institituut voor poolonderzoek British Antarctic Survey, in vakblad Nature Climate Change. ‘Het ziet ernaar uit dat we de controle over het smelten van de West-Antarctische ijskap kwijt zijn’, aldus hoofdonderzoeker Kaitlin Naughten. ‘Als we hem in zijn oorspronkelijke staat hadden willen behouden, hadden we decennia geleden actie nodig gehad.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Hoeveel extra zeespiegelstijging dat oplevert, is niet meteen duidelijk. ‘Minder dan een meter ergens rond 2100’, gokt Naughten op een besloten bijeenkomst voor de vakpers. Dat lijkt weinig, maar is fors meer dan de ongeveer 11 centimeter die de smelt van Antarctica volgens het VN-klimaatpanel het IPCC in 2100 zou bijdragen aan de wereldwijde zeespiegelstijging. Voor ons land zou het al snel neerkomen op een verdubbeling van de geschatte stijging in 2100: van zo’n 60 centimeter naar meer dan een meter. Wel blijft de stijging onder de 2,5 meter die het KNMI als ergst denkbare scenario hanteert.
De ergste problemen spelen zich af bij de Amundsenzee, aan de kant van Antarctica die uitziet over de Stille Zuidzee. In alle gevallen zal het zeewater daar deze eeuw warmer worden, blijkt uit de Britse cijfers. Bekende gletsjers zoals de Pine Island- en de Thwaites-gletsjer zullen daardoor hun drijvende ‘voet’ in zee verliezen, waardoor ze in verhoogd tempo in zee schuiven, becijfert Naughten.
Een belangrijke studie, vindt Franka Jesse, die aan de Universiteit Utrecht de smelt onder de ijsplaten van Antarctica probeert te vangen in computermodellen. ‘Ik schrik wel een beetje dat het nauwelijks uitmaakt welk uitstootscenario je volgt. In alle scenario’s zul je een vergelijkbare mate van smelt krijgen op plekken die kritisch zijn voor ijsverlies’, zegt ze.
Slagen om de arm maakt ze ook: zo borduurt Naughten voort op een model dat bekendstaat als erg gevoelig voor opwarming. Dat kan de cijfers wat omhoog hebben gedreven. Bovendien is onduidelijk hoe het warmere zeewater precies inwerkt op het ijs van Antarctica. ‘Dit onderzoek heeft als aanname dat de geometrie van de gletsjers hetzelfde blijft. Maar de ijsplaten zullen dunner worden en de gletsjers zich terugtrekken’, zegt Jesse. ‘De grote volgende uitdaging is om deze uitkomsten te koppelen aan een ijskapmodel. Dan pas kun je zeggen hoe hoog de zeespiegel uiteindelijk zal stijgen.’
Het onherroepelijk worden van de versnelde smelt betekent overigens niet dat klimaatbeleid nu geen zin meer heeft, benadrukt zowel Jesse als het Britse team zelf. Zo beginnen de smeltscenario’s na ongeveer 2050 wel degelijk wat uit elkaar te lopen, afhankelijk van de hoeveelheid opwarming. ‘Bovendien gaat dit onderzoek alleen over West-Antarctica. Andere delen van Antarctica, en bijvoorbeeld Groenland, spelen ook een rol’, benadrukt Jesse. Los nog van de andere gevolgen van opwarming: ‘Zeespiegelstijging is niet het enige waarover we ons druk hoeven te maken.’
Naughten en collega’s rekenden verschillende werelden door: eentje waarin de uitstoot van broeikasgassen op hol slaat, maar ook werelden waarin we de opwarming beperken tot ongeveer 2,5 graad, 2 graden en 1,5 graad. In alle gevallen was het resultaat min of meer hetzelfde: extra toevoer van warm zeewater onder de gletsjeruitlopers van West-Antarctica, met als gevolg drie keer zo snelle smelt als in de vorige eeuw.
‘Ontnuchterend’, vinden ook andere experts. ‘Deze studie zat er al even aan te komen, geen goed nieuws. Ik heb veel vertrouwen in hun werk’, reageert hoogleraar aardwetenschap Roderik van de Wal (Universiteit Utrecht). ‘Het laat zien hoe onze keuzes uit het verleden ons waarschijnlijk hebben opgezadeld met een substantiële smelt van de West-Antarctische ijskap’, verzucht hoogleraar oceanografie Alberto Naveiro Garabato (Universiteit van Southampton), in een officiële reactie. Hij ziet de studie ook als waarschuwing: ‘We kunnen nog steeds de rest van de Antarctische ijskap redden, die ongeveer tien keer zo veel zeespiegelstijging bevat, als we leren van onze passiviteit uit het verleden en nu de uitstoot van broeikasgassen verminderen.’
De meeste studies gaan ervan uit dat West-Antarctica bij opwarming van de aarde uiteindelijk niet volledig smelt, maar wel zo’n 3 meter kan bijdragen aan de zeespiegelstijging. Dat smelten zelf zal enkele eeuwen duren.
In zijn somberste klimaatscenario’s gaat het KNMI ervan uit dat de zeespiegel in het jaar 2100 tot tweeënhalve meter kan zijn gestegen, ‘als onzekere processen, zoals het instabiel worden van de Antarctische IJskap, al voor 2100 optreden’. Uiteindelijk kan de zee in het uiterste rampscenario in het jaar 2300 zelfs zo’n 17,5 meter hoger staan. In het meer gematigde scenario wordt dat tussen de halve en de drieënhalve meter.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden