Het preformeren is inmiddels goed op gang gekomen. Dat begon al in de zomer toen VVD-leider Dilan Yesilgöz de deur op een kier zette voor de PVV. Het blijft vaag welke voorwaarden de liberalen precies stellen aan de partij van Geert Wilders.
Oud-partijleider en demissionair premier Mark Rutte liet bij de formatie van 2017 zwart op wit zetten waarom hij niet met de PVV in zee wil. Rutte wilde niet regeren met een partij die in zijn ogen de rechtsstaat ondermijnt. Daarbij moest Wilders van hem excuses aanbieden voor zijn 'minder Marokkanen'-uitspraak. Dat gebeurde niet, waardoor de PVV aan de zijlijn bleef staan.
Wilders trapte de verkiezingscampagne afgelopen vrijdag af in zijn geboortestad Venlo. Hij zocht daarbij toenadering tot de VVD en nodigde de liberalen uit om samen met de PVV in een coalitie te stappen.
Volgens Wilders kan een nieuw kabinet alleen op die manier tot rechts beleid komen. De PVV-leider zet vooral in op de beperking van migratie. Het liefst zoveel mogelijk. Wilders gaf eerder al aan bereid te zijn om uit de oppositiebanken te stappen en in een nieuw kabinet plaats te nemen.
Yesilgöz laat Wilders dus weer toe. De PVV-leider is daar blij mee en blikt inmiddels al zo ver vooruit dat hij al nadenkt over welke functie hij in een eventueel kabinet krijgt. Of beter gezegd: welke functie hij in ieder geval niet accepteert.
Dat is de rol van vicepremier, zei hij onlangs in een interview met EW Magazine. "Ik ben geboren als rasparlementariër. Dat zou ik alleen opgeven voor een premierschap. Het ziet er niet naar uit dat dat gaat gebeuren. Vicepremier word ik zeker niet", vertelde Wilders aan het weekblad.
Op de achtergrond sluimert ook de mogelijke uitsluiting van de PVV door Pieter Omtzigts Nieuw Sociaal Contract (NSC). Omtzigt wil alleen samenwerken met partijen "die de rechtsstaat heel laten", zei Omtzigt afgelopen zomer. Bij de PVV heeft hij dat "de afgelopen jaren niet bepaald gezien".
Het CDA is onder de kersverse partijleider Henri Bontenbal duidelijker: de poort naar de PVV gaat niet open, zei hij al op de dag van zijn benoeming in augustus. "Onze democratische rechtsstaat is kwetsbaar. Wij moeten haar onderhouden, koesteren en beschermen. De gevolgen zijn niet te overzien als we ideeën die in strijd zijn met onze rechtsstaat, vrij spel geven", zei Bontenbal tijdens het partijcongres in Den Bosch.
Het CDA staat er slecht voor in de peilingen, maar Bontenbal houdt nog in het midden of de partij wil meeregeren of plaatsneemt in de oppositie.
Ook wordt naar de BoerBurgerBeweging (BBB) van Caroline van der Plas gekeken, vanwege het aantal zetels waarop haar partij wordt gepeild. "Als de partij van Pieter Omtzigt, de VVD en wij samen 76 zetels halen, zou dat kunnen", zei Van der Plas begin deze maand over haar coalitievoorkeur tegen NRC.
Zondagavond tijdens het debat van College Tour wond ze er ook geen doekjes om. "Ik wil met Pieter", zei de BBB-leider.
De discussie over de formatiedans is er van oudsher ook tussen de VVD en PvdA, inmiddels samengevoegd tot GL-PvdA. De sociaaldemocraten regeerden tussen 2012 en 2017 met de liberalen. Vervolgens leed de PvdA de grootste verkiezingsnederlaag ooit.
Vanuit de partij kwam dat vanwege het inleveren van de idealen. Zo werden bijvoorbeeld de sociale werkplaatsen gesloten voor degenen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De PvdA was altijd ferm voorstander van deze beschutte werkplekken. Onderzoekers hadden een andere verklaring voor het monsterverlies in 2017. Er was bij de sociaaldemocraten een gebrek aan een duidelijke toekomstvisie.
Wat de oorzaak ook was, samenwerken met de VVD is voor de linkse samenwerking geen aantrekkelijk vooruitzicht. GL-PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans houdt de boot naar de VVD daarom af. Het is goed als de VVD eens een tijdje aan de zijlijn zou staan, zei Timmermans vorige week op het gezamenlijke verkiezingscongres van GL en PvdA.
Die boodschap bleef Timmermans de afgelopen dagen herhalen. "Het zou goed zijn als de VVD even gaat herbronnen", zei hij bij College Tour.
Bij de VVD zijn er ook niet per se warme gevoelens voor de linkse fractiefusie. Yesilgöz noemt Timmermans' uitspraken "oude politiek". Bovendien, zei de VVD-leider afgelopen weekend tegen NRC, is het risico op "waterige compromissen" op het gebied van klimaat en immigratie met GL-PvdA groot.
D66-leider Rob Jetten deed zaterdag op zijn partijcongres ook nog een duit in het zakje. "Het enige wat Yesilgöz wil laten verwateren, zijn de Nederlandse waarden. De liberale waarden waarop dit land is gebouwd."
Net als Timmermans ziet Jetten de VVD de komende kabinetsperiode het liefst langs de kant staan. "Doorregeren, met een partner die continu de uitgang zoekt naar rechts, staat een daadkrachtig en stabiel landsbestuur in de weg", zei hij over de VVD, de partij waarmee D66 sinds 2017 in de regering zit.
Dinsdag 24 oktober:
Vrijdag 20 oktober:
Source: Nu.nl algemeen