Zittend in de open achterbak van haar stationwagen verruilt dierenarts Christien Rijpkema-Hoekert haar schoenen voor een paar kaplaarzen. Met een medicijnkit in haar hand loopt ze richting de koeienstal van boer Koster. Daar staat tussen ongeveer vijftig soortgenoten een Blonde d’Aquitaine voor zich uit te staren. Wanneer Rijpkema-Hoekert met een injectienaald bloed afneemt bij de koe, verroert het beest zich niet. ‘Een symptoom van blauwtong’, weet ze. ‘Dit soort koeien is heel temperamentvol, ze zouden je normaal gesproken nooit zo je gang laten gaan.’
Sinds enkele weken worden Rijpkema-Hoekert en haar collega’s in de regio van het Gelderse Wezep platgebeld door boeren die vrezen dat hun dieren besmet zijn met het blauwtongvirus, dat bezig is aan een enorme opmars in Nederland. In twee weken tijd is het aantal bedrijven waar de ziekte is geconstateerd verdubbeld. Inmiddels gaat de teller richting de 2.500, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
In eerste instantie vielen voornamelijk schapen ten prooi aan het virus. Volgens de Nederlandse Schapen- en Geitenfokkers Organisatie (NSFO) stierven er sinds begin september al ongeveer 20 duizend. ‘In de afgelopen twee weken waren het er 375 per dag, gemiddeld één per twee minuten’, zegt een woordvoerder. ‘En we verwachten dat het aantal nog flink zal stijgen.’ Inmiddels worden ook steeds meer koeien door blauwtong getroffen, al is het ziektebeeld bij die dieren meestal milder.
Blauwtong wordt overgebracht door de knut, een kleine muggensoort. Het is niet voor het eerst dat het virus in Nederland woedt. In de periode 2006-2008 stierven er dagelijks 150 schapen per dag door blauwtong. Maar nu gaat het om een variant die we hier nog niet eerder tegenkwamen: serotype 3. Met name schapen kunnen last krijgen van koorts, wondjes in de bek, kreupelheid en in enkele gevallen een blauwe tong. Uiteindelijk overlijdt een deel van de dieren doordat ze stoppen met eten en drinken. Ook koeien kunnen flink ziek worden en zelfs sterven na een besmetting.
Een vaccin voor het virus is er nog niet, en lijkt voorlopig nog niet beschikbaar. De hoop was gevestigd op een Zuid-Afrikaans vaccin, tot minister Piet Adema (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) daar vorige week op advies van het Bureau Diergeneesmiddelen een streep door zette. Het middel zou onnodig veel risico’s met zich meebrengen en te weinig dieren kunnen redden voordat de knut in de winter weer verdwijnt. Het ministerie zet daarom in op een vaccin voor komend voorjaar, en is daarover in gesprek met Europese farmaceuten, laat een woordvoerder weten.
‘De weken sinds de uitbraak van het virus zijn super-onrustig’, zegt Rijpkema-Hoekert. ‘Het werk van dierenarts is altijd al hectisch door alle onregelmatige gevallen, maar nu komt er wel enorm veel drukte bij. Rond deze tijd van het jaar heb je normaal gesproken nauwelijks zieke schapen, nu hebben we er echt heel veel, en dus ook meer zieke koeien.’
Een van haar cliënten verloor al ongeveer driehonderd van de tweeduizend schapen aan blauwtong. ‘Die mensen zitten er helemaal doorheen. Ze gaan elke ochtend met lood in de schoenen naar de stal, omdat ze niet weten wat ze zullen aantreffen. Ze vinden nu bijna iedere dag minstens twintig dode schapen.’ Het betreffende echtpaar laat desgevraagd aan de Volkskrant weten niet met de media te willen praten, omdat hun situatie ‘te veel emoties oproept’.
Rijpkema-Hoekert gaat deze dinsdag ook langs bij het melkveebedrijf van Joëlle Siebkes, die de boerderij samen met haar moeder en broer runt. Naast ongeveer honderd koeien houdt de boerin enkele schapen, als hobby. Maar veel plezier beleeft ze daar de laatste tijd niet aan. ‘Ik had drie schapen, waarvan er al één is gestorven aan blauwtong. Nu heb ik er nog twee, en ik weet niet hoelang deze nog heeft’, zegt ze, wijzend naar het bruin gevlekte schaap dat roerloos op de grond ligt.
Rijpkema-Hoekert kan, op pijnstilling en antibiotica na, niets voor het dier betekenen. Het laat haar niet onberoerd. ‘Alle inspanningen worden niet beloond, je wordt er moedeloos van. Ik ben wel wat gewend als dierenarts, maar dit is echt heel heftig.’ Ook Siebkes is aangedaan door wat ze ziet gebeuren. ‘Moedeloos is het goede woord, je wordt er zelfs bijna onverschillig van. Wat je ook doet, het helpt niet. Ik zou willen dat ik iets kon doen, wat het ook zou kosten. Maar je bent gewoon machteloos.’
Met de koe van boer Koster lijkt het mee te vallen. ‘Deze gaat het wel redden’, zegt Rijkpema-Hoekerts, nadat ze het dier grondig heeft onderzocht. Over een week komt de uitslag van de bloedtest. Tot die tijd is het afwachten. Op de vraag of hij vreest voor nog meer besmettingen, antwoordt Koster met een dosis boerennuchterheid: ‘Neuh, wat heb je daaraan? Laten we hopen dat het snel wat kouder wordt.’
Voor zijn zoontje Levi (10) kan die kou niet snel genoeg komen. Twee weken geleden verloor hij een van zijn zeven (‘of waren het er acht?’) schapen aan blauwtong, vertelt hij. ‘Hij liep steeds weg van de kudde, en even later was hij opeens dood.’ Dat nu ook de koeien van zijn vader gevaar lopen, zint hem maar niks. Levi: ‘Ik noem blauwtong ‘corona 2’.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden