Wie op bezoek gaat bij René Hissink, directeur van statiegeldmachinefabrikant Tomra, wordt al snel voorgesteld aan de Revolution 1. Hier op het Apeldoornse hoofdkantoor gloort de toekomst van het Nederlandse statiegeldsysteem, bijgelicht door twee felle spotjes.
Hissink (61) kijkt vertederd naar het 2 meter hoge apparaat, dat nog het meest doet denken aan een wastrommel. Het stuk voor stuk invoeren van lege drankblikjes bij statiegeldmachines is wat Hissink betreft snel verleden tijd. Dit nieuwste model kan liefst honderd blikjes in een keer verwerken en binnen een minuut tellen. Aan dat gemak kleeft wel een prijskaartje: het apparaat is te koop voor een slordige 100 duizend euro.
Over de auteur
Ashwant Nandram is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de luchtvaart en spoorwegen. In 2020 won hij de journalistiekprijs de Tegel.
Nederland was veertig jaar geleden de eerste buitenlandse vestiging van het Noorse Tomra, vertelt Hissink tijdens een rondleiding door de werkplaats. Het bedrijf is gespecialiseerd in de bouw van statiegeldmachines. Inmiddels staan er wereldwijd zo’n 80 duizend Tomra-apparaten, waarvan 4.500 in Nederland. Bijna allemaal bij supermarktketens zoals Albert Heijn en Jumbo. Daarmee heeft het bedrijf 90 procent van de lokale markt in handen.
Het inzamelen van glas of plastic lijkt een eenvoudige manier om te recyclen. Toch zag Hissink, die 25 jaar geleden in dienst kwam, hoe het bedrijfsleven destijds juist hemel en aarde bewoog om het statiegeldsysteem voor bierflesjes en grote petflessen af te schaffen. ‘De inzameling zou te duur zijn.’
De overredingskracht van het bedrijfsleven deed staatssecretaris Joop Atsma (CDA) in 2012 besluiten tot afschaffing. Zijn PvdA- en D66-opvolgers draaiden dat controversiële besluit terug en breidden de inzameling juist verder uit. Daardoor zit er nu ook statiegeld op kleinere flesjes (sinds 2021) en blikjes (2023).
De meeste daarvan worden via Tomra-machines ingeleverd. Ze komen in verschillende soorten en maten, maar werken allemaal grofweg hetzelfde: een consument gooit een leeg blikje in de machine, vervolgens wordt de barcode gescand en de vorm met zes camera’s in kaart gebracht. Hissink: ‘Je wilt niet dat iemand een barcode op een toiletrolletje plakt.’
Tegelijkertijd weegt de machine het blikje, om te voorkomen dat volle exemplaren uit de schappen in de automaat worden gestoken. Als alles goed gaat, krijgt de consument na een seconde een tegoedbonnetje. Aan de achterkant wordt het afval vernietigd en uiteindelijk gerecycled.
Het besluit ook statiegeld op flesjes en blikjes te plakken, is onthaald als een belangrijke stap richting de circulaire economie, ook in Apeldoorn. En je zou kunnen denken dat het systeem prima functioneert. Sinds een leeg blikje per 1 april geld waard is, graaien statiegeldjagers lustig in prullenbakken naar gave exemplaren zonder butsen. De buit, volle vuilniszakken blik, gaat naar de supermarkt, waar zich lange rijen vormen voor de inleverautomaten.
Maar juist het feit dat mensen ‘door rotzooi en viezigheid wroeten’, is voor Hissink het bewijs dat ‘de boel niet werkt’. Wat hem betreft is het eenvoudig: er zijn te weinig inleverpunten. ‘Een van de belangrijkste succesfactoren is gemak. Mensen consumeren een blikje vaak onderweg, dus dan wil je het ook onderweg kunnen inleveren.’ Maar dat blijkt nog een hele opgave. ‘In de bioscoop kan ik een blikje niet inleveren. Ik kan wel het wel doneren, en dat wil ik best een keer doen, maar niet iedere keer. Het blijft natuurlijk borg die je betaalt.’
Hissink schat (officiële cijfers zijn er nog niet) dat slechts de helft van 2,5 miljard blikjes die jaarlijks worden geproduceerd weer wordt ingeleverd. Het retourpercentage van bierflesjes is 98,6 procent, dat van grote petflessen 88 procent.
Je zou Hissink, baas van een firma die statiegeldmachines verkoopt, ervan kunnen verdenken dat hij het probleem aandikt. Maar hij is lang niet de enige die pleit voor meer inleverpunten. Zowel staatssecretaris Vivianne Heijnen van Milieu als toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport deed onlangs dezelfde oproep. Dat doen ze omdat van de kleine plastic flessen maar 58 procent wordt ingeleverd.
Het bedrijfsleven, verenigd in het Afvalfonds Verpakkingen, zegt voor 1 december met maatregelen te komen. Hissink doet vast een voorzet. Verkooppunten groter dan 50 vierkante meter zouden verplicht kunnen worden statiegeld te retourneren. ‘Dat zijn bijvoorbeeld bouwmarkten, bioscopen, strandtenten, kiosken en benzinestations.’ Die grens ligt nu op 200 vierkante meter.
Dat inleveren kan mechanisch, zegt Hissink, wijzend naar de spiksplinternieuwe Revolution 1, maar dat hoeft niet. ‘In een kleine kiosk hoef je natuurlijk geen automaat te hebben om het statiegeld uit te betalen. Dat kun je desnoods met de hand doen.’
Ook kan het statiegeldbedrag hoger. Hissink: ‘Grote flessen zijn in Nederland 25 cent waard, blikjes en kleine flesjes 15 cent. Hoe hoger dat bedrag, hoe minder er in de prullenbak belandt.’ In Duitsland bedraagt het statiegeldbedrag in alle gevallen 25 cent.
Hissink ziet nog tal van andere producten waar de samenleving statiegeld op kan plakken, van sapflesjes en koffiebekers tot maaltijdverpakkingen, vleesschaaltjes en frietbakjes. Niet omdat zijn kassa daarvan rinkelt – ‘hoewel wij ook geld moeten verdienen’ – maar vooral omdat Nederland in een ‘circulaire loop’ terecht moet komen. ‘Als een grondstof eenmaal is gedolven, moet je er zo lang mogelijk gebruik van maken.’
Statiegeld is daarbij volgens Hissink noodzakelijk. ‘Het is de enige drijver om die cirkel rond te krijgen. Als je een consument geen borg laat betalen of de borg is niet hoog genoeg, gaat-ie het niet doen.’
Waar: Apeldoorn
Sinds: 1983
Aantal medewerkers: 125
Gemiddelde jaaromzet: 40 miljoen euro
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden