Dat staat in het maandag verschijnende Global Tax Evasion Report, waarin voor het eerst op een rij is gezet wat er de afgelopen tien jaar wereldwijd is gedaan tegen belastingontduiking door ’s werelds rijksten en multinationals, en wat er nog moet gebeuren. Het rapport is opgesteld door de EU Tax Observatory, een onderzoeksgroep onder leiding van de Franse econoom Gabriel Zucman.
De ruim honderd wetenschappers die meewerkten, zijn blij dat door de automatische uitwisseling van bankgegevens de belastingontduiking van de rijksten via belastingparadijzen flink is afgenomen. Dat bewijst volgens hen dat het fenomeen aangepakt kan worden, als politici maar in actie komen. ‘Dit succes bewijst hoe snel er kan worden opgetreden als de politieke wil er is’, zegt Zucman. ‘Belastingontduiking, het verstoppen van vermogen en het doorsluizen van winsten naar belastingparadijzen zijn geen natuurwetten. Ze zijn het gevolg van beleidskeuzes of het gebrek aan het maken van de juiste keuzes.’
Over de auteur
Wilco Dekker is economieverslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
Het aanpakken van belastingontwijking is essentieel, stellen de onderzoekers. Niet alleen om uitgaven aan zaken als armoedebestrijding, zorg en onderwijs te kunnen bekostigen, maar ook omdat mensen alleen bereid zijn belasting te betalen als iedereen zijn steentje bijdraagt, dus ook miljardairs en multinationals. Daarom zijn Zucman en zijn collega’s verheugd over het door meer dan 140 landen gesteunde akkoord om multinationals met ingang van volgend jaar wereldwijd minimaal 15 procent vennootschapsbelasting te laten betalen.
Maar de opbrengst daarvan valt tegen, blijkt uit het rapport. Aanvankelijk werd gehoopt op bijna 10 procent meer belastinginkomsten van multinationals. Door een groeiende lijst ontsnappingsclausules lijkt het echter eerder 3 procent te worden. Daardoor zou de minimumbelasting dit jaar wereldwijd niet 270 miljard dollar (256 miljard euro) hebben opgebracht, maar slechts 137 miljard.
Er is een verschil tussen belastingontduiking (verboden en strafbaar) en belastingontwijking, het gebruiken van mazen in de wet om zo min mogelijk belasting te betalen. Maar daartussen zit volgens Zucman een groot grijs gebied van praktijken waarvan gezegd wordt dat ze legaal zijn, maar die dat niet zijn. Zulke belastingontwijking vindt volgens het rapport in toenemende mate plaats in het eigen land. Miljardairs betalen wereldwijd effectief 0 tot 0,5 procent belasting, onder meer door het veelvuldige gebruik van lege bv’s (zonder echte activiteiten) om inkomstenbelasting te ontlopen.
Volgens het rapport wordt daar tot op heden weinig aan gedaan. Daarom opperen de onderzoekers een wereldwijde minimumbelasting voor miljardairs van 2 procent van hun vermogen. ‘Dit is een logisch vervolg op de mondiale minimumbelasting voor bedrijven. We hebben de multinationals om een bijdrage gevraagd, nu zijn de miljardairs aan de beurt.’
Zo’n miljardairsbelasting zou jaarlijks bijna 250 miljard dollar kunnen opleveren, afkomstig van minder dan drieduizend miljardairs. De G20 in Brazilië november volgend jaar lijkt de onderzoekers een goed moment om vaart te maken met deze maatregel. ‘Mensen zullen zeggen dat zo’n miljardairsbelasting er toch nooit zal komen’, schrijft Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz in het voorwoord van het Global Tax Evasion Report. ‘Maar dat zeiden ze van het afschaffen van het bankgeheim ook.’
Uit het maandag verschijnende rapport blijkt verder dat Nederland (met bijna 180 miljard dollar) de meest gebruikte bestemming is van multinationals om hun winsten naartoe te sluizen. Eerder was dat Ierland. Voor de zomer concludeerde Tax Justice Network al dat Nederland nog steeds een spil is in de mondiale belastingontwijking. Andere landen lopen via Nederland 51 miljard dollar mis, bijna eenvijfde van het totaal aan gederfde belastingen.
Volgens het ministerie van Financiën heeft Nederland al een reeks maatregelen genomen en krijgt het daarvoor ook erkenning van onder meer de Europese Commissie en het Internationaal Monetair Fonds. Ook Zucman erkent dat Nederland belangrijke stappen heeft gezet. Maar die hadden in het jaar dat in het rapport wordt gebruikt (2020) blijkbaar nog onvoldoende effect gesorteerd.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden