Officiële cijfers zijn er niet, maar ik kan me voorstellen dat de video waarin Victoria Beckham zichzelf ‘very working class’ noemt deze maand op sociale media veruit het meestbekeken filmpje is geweest. Het fragment, afkomstig uit Netflixdocumentaireserie Beckham – over haar man David, maar ook over haar – werd bron voor een oneindige stroom aan memes, waarbij een simpele tekst vaak genoeg was om de hypocrisie tot een nog huichelachtiger én herkenbaarder niveau te verheffen. ‘Je doet één keer boodschappen bij de Albert Heijn in plaats van de Marqt – very working class’. ‘Je neemt één keer de fiets in plaats van de Uber – very working class.’ ‘Je eet een ingevroren restje daadwerkelijk op – very working class.’
Beckham is niet de enige die zich een arbeidersimago probeert aan te meten: Engeland heeft in korte tijd een rijke traditie opgebouwd aan beroemdheden die pretenderen van simpele komaf te zijn. Popster Lily Allen zong bijvoorbeeld jarenlang met een nepaccent om te verhullen dat ze naar privéscholen was gegaan. Hetzelfde trucje haalde zanger Jamie T uit. Anya Taylor Joy (Queen’s Gambit) zei in interviews dat ze met eigen spaargeld de toneelschool had betaald. Later bleek dat ze alleen maar op waanzinnig dure kostscholen had gezeten.
Over de auteur
Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist. Voor de Volkskrant schrijft ze essays en reportages en doet ze eens in de vijf weken dienst als tv-recensent.
Inmiddels is de hunkering naar een self-made-imago kennelijk zo wijdverspreid dat zelfs ‘Posh Spice’ zich als zodanig positioneert. Toegegeven: haar ouders waren niet per se elitair, ze waren ondernemers – maar ze waren wel rijk. Rijk genoeg voor een Rolls Royce, in elk geval. Want ja, die hadden ze, vertelt Beckham schoorvoetend, wanneer haar man David haar tot de orde roept tijdens haar ‘working class’-toneelstuk. ‘Wees eerlijk’, zegt hij vanuit de andere kamer. ‘In wat voor auto bracht je vader je naar school?’
Beckhams pretentie is lachwekkend, maar niet onvoorstelbaar. In de meritocratische strijd om het recht op succes zijn we als de dood geworden een geprivilegieerd imago op te lopen, en daarmee een devaluatie te riskeren van ons menselijk kapitaal. Daarnaast zijn we hard werken ten onrechte gaan verwarren met een maatschappelijke positionering: we spreken over ‘working class’ als we ‘mensen met banen’ bedoelen, terwijl ‘arbeidersklasse’ de term is om diegenen aan te duiden die keihard moeten werken voor een inkomen rond het bestaansminimum. Arbeidsethos of lange dagen bewijzen dat je ambitieus bent, maar zeggen niets over je sociaal-economische geboortegrond.
Toen Noa Vahle onlangs een Televizier-Ring won, bedankte ze haar ouders – Sander Vahle en Linda de Mol – ‘voor de kruiwagen’. Zoiets getuigt niet alleen van zelfspot, maar ook van maatschappelijk bewustzijn: eerlijk zijn over privileges creëert een beter overzicht van kansenverdeling, zoals loontransparantie de salariskloof verkleint.
Tegelijkertijd dringt ook hier de meme-ificering zich op. ‘Je erkent je privileges in een Televizierspeech – very working class.’ Eén eerlijke presentator verandert niet dat onze maatschappij qua sociale mobiliteit steeds meer op Engeland gaat lijken: een muurvaste segregatie, waarin iedereen bovenaan de piramide in de regel doet alsof die van onder is opgeklommen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden