Het RTL-premiersdebat gold lange tijd als officieuze aftrap van verkiezingscampagne, maar dit keer strijkt Twan Huys met de eer. De presentator van College Tour mag zondag hopen op hoge kijkcijfers nu Dilan Yesilgöz (VVD), Pieter Omtzigt (NSC), Frans Timmermans (GL-PvdA) en Caroline van der Plas (BBB) bij hem voor het eerst de degens kruisen. Alleen Van der Plas was in 2021 al van de partij, de andere drie deelnemers debuteren als landelijk lijsttrekker.
Dat College Tour het startschot mag geven, valt niet helemaal los te zien van de open race die is ontstaan doordat de zittende premier Mark Rutte geen kandidaat meer is. In het verleden stelden de liberalen vaak harde voorwaarden aan het moment van het debat – liefst zo laat mogelijk – , de opzet en de andere deelnemers. De VVD kon zich dat permitteren: geen televisiemaker wilde een uitzending zonder premier.
Met Yesilgöz als partijleider stelt de VVD zich bescheidener op, ook omdat de partij zonder premier minder te eisen heeft. ‘Het is alsof ze een pilletje hebben ingenomen’, zegt een televisiemaker over de welwillendheid bij de liberalen.
Yesilgöz heeft op het eerste oog ook belang bij veel debatten, mede omdat ze een iets lagere naamsbekendheid heeft dan rivalen als Geert Wilders, Omtzigt, Timmermans en Van der Plas. Uit kiezersonderzoek van I&O Research kan bovendien voorzichtig geconcludeerd worden dat de VVD zich meer risico kan veroorloven. De partij heeft relatief veel vaste kiezers, die Yesilgöz waarschijnlijk ook trouw blijven als een debat onverhoopt minder goed verloopt.
Het traditionele RTL-debat vindt nu plaats op zondag 5 november. Daarvoor zijn op basis van de Peilingwijzer – het gemiddelde van de peilingen van Ipsos en I&O – drie lijsttrekkers uitgenodigd: Yesilgöz, Omtzigt en Timmermans. Er is een kleine kans dat Wilders ook nog mag aanschuiven, maar dan moet de PVV voor 26 oktober nog sterk stijgen in de peilingen.
Vooral voor D66-leider Rob Jetten zal het mislopen van het RTL-debat een hard gelag zijn. D66 is in de Tweede Kamer de tweede partij na de VVD, maar wordt nu afgerekend op de slechte peilingen, die allesbepalend zijn geworden.
Juist Jettens voorganger Sigrid Kaag toonde in 2021 aan dat debatten een positieve invloed kunnen hebben. De D66-leider kreeg destijds goede kritieken en wist zo in de eindfase van de campagne extra zetels binnen te halen.
D66 moet dit keer vrezen voor het omgekeerde effect. Bij College Tour, bij RTL én bij SBS, die op 16 november voor het eerst een debat organiseert met de vier grootste partijen in de peilingen, is Timmermans naar verwachting de enige progressieve deelnemer. Dat biedt hem een uitgelezen mogelijkheid om kiezers ervan te overtuigen dat alleen een stem op hem een progressieve premier kan opleveren. Uit kiezersonderzoek blijkt nu al dat veel kiezers die in 2021 nog op Kaag stemden, overwegen om over te lopen naar GroenLinks-PvdA.
Om dat tegen te gaan zal D66 vooral uitkijken naar het EenVandaag-debat in Ahoy op maandag 20 november, twee dagen voor de verkiezingen. Jetten mag dan wel meedoen, samen met Yesilgöz, Omtzigt, Wilders, Van der Plas en Timmermans. Nu al valt bij D66 op te vangen dat dan de confrontatie met Timmermans gezocht zal worden.
Voor partijen als CDA en SP is de uitgangspositie nog problematischer. Zij moeten het vooral hebben van het NOS Radio 1-debat en het NOS-slotdebat op de avond voor de verkiezingen, maar het deelnemersveld is dan zo groot dat het moeilijk wordt om op te vallen.
Omtzigt laat het NOS Radio 1-debat zelfs helemaal links liggen; hij vindt de opzet te druk. De ex-CDA’er pleitte eerder voor diepgaande debatten met hoogstens twee of drie deelnemers. Dat is niet helemaal gelukt, maar volgens een woordvoerder van Omtzigt is de opzet van debatten wel veranderd. Andere partijen bevestigen eveneens dat er dit keer geen boude stellingen meer zijn waarbij de lijsttrekkers op een rode of groene knop moeten drukken. Wel worden bij bijna alle debatten nu gewone kiezers in stelling gebracht die vragen mogen stellen.
Naast de grote debatten komen de lijsttrekkers om in andere mediaverzoeken. Nieuwsuur, Khalid & Sophie, Op1, Vandaag Inside, Beau: allemaal willen ze lijsttrekkers interviewen of één-op-één-debatjes organiseren. Het Radio 1-journaal heeft vanaf 6 november iedere ochtend een lijsttrekker in de uitzending, WNL heeft ook grote ambities in de ochtend op tv. Daarnaast zijn er nog de podcasts en Youtube-uitzendingen als NOS op 3. ‘We kunnen de laatste week beter in Hilversum gaan slapen’, zegt een campagneleider.
Het grote aanbod in een versplinterd medialandschap illustreert tegelijkertijd hoe moeilijk het is geworden om een breed publiek te bereiken. De debatten met de koplopers in de peilingen bieden daarbij uiteindelijk toch de meeste kansen, zo denken de partijen die mogen deelnemen. Zelfs de grote tv-debatten kijken zelden meer dan twee miljoen mensen uit, maar de clashes tussen de bekendste politici worden na afloop vaak herhaald en besproken in andere programma’s. Vooral dat na-ijleffect kan de deelnemende partij helpen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden