Op het immense scherm in de Movistar Arena in Buenos Aires vergaat de wereld. Gebouwen ontploffen, steden worden verpulverd, atoombommen vormen paddenstoelwolken. Dan komt presidentskandidaat Javier Milei (52) het podium op, de handen wapperend, gekleed in een oude leren jas over een zwart pak – en ook de zaal ontploft van enthousiasme. Hij zingt, hij brult: ‘Ik ben de leeuw. Ik ben de koning van een verloren wereld.’
De extravagante econoom, met een wild kapsel dat doet denken aan stripheld Wolverine (bruine plukken, grote bakkebaarden), houdt zijn kiezers een woest aantrekkelijk panacee voor: alles kapot, de fik erin, bom erop. En op het puin, belooft de libertariër, bouwt hij een nieuwe, vrije, welvarende samenleving met een piepkleine overheid en alle ruimte voor het individu.
De adrenaline raast door de duizenden jonge aanhangers in de evenementenhal. ‘Vrijheid!’, roepen ze. ‘Vrijheid! Vrijheid!’
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad. De Vries werkte eerder op de economische en politieke redactie.
De onvrede is groot in Argentinië. De geldontwaarding is in dit verkiezingsjaar opgelopen tot 140 procent. Alles – boodschappen, sportclub, kappersbezoek, een kop koffie – is tweeënhalf keer zo duur geworden. Elke maand stijgen de prijzen met 13 procent. Ter vergelijking: in heel 2022, het jaar dat Rusland Oekraïne binnenviel, werden producten in Nederland zo’n 11 procent duurder. Het duurste Argentijnse biljet, dat van 2.000 peso’s, is momenteel zo’n 2 dollar waard in de informele wisselkantoren van Buenos Aires.
De Argentijnse economie is al decennia topzwaar. De staat heeft leningen uitstaan van 380 miljard euro, bijna zo groot als 90 procent van het bbp. Circa de helft van de landelijke begroting gaat op aan sociale zekerheid en programma’s om de armsten te ondersteunen. De regering geeft jaarlijks miljarden meer uit dan er aan belastinggeld binnenkomt.
Milei belooft de zwakke Argentijnse peso te vervangen door de sterke Amerikaanse dollar. En de centrale bank, enkel een obstakel voor de vrije markt, kan ook meteen dicht. Net als een hele reeks ministeries die zich volgens de econoom niet beperken tot de essentie: de voorwaarden scheppen voor een vrije economie. Zijn fans zwaaien met kartonnen kettingzagen, het symbool van zijn campagne: die moet in de overheidsuitgaven.
Zondag gaat Argentinië naar de stembus en in de meeste peilingen gaat de nieuwkomer op kop. De uitgesproken econoom schopte jarenlang vanaf de zijlijn tegen linkse huisjes. Amper twee jaar geleden stapte hij als parlementariër de politieke arena in. Kort daarop kandideerde hij zich voor het presidentschap. Inmiddels heeft hij miljoenen aanhangers – en zijn er miljoenen mensen die zijn plannen vrezen.
Hij wordt in de peilingen gevolgd door economieminister Sergio Massa van de regerende linkse coalitie en door de klassiek rechtse Patricia Bullrich, die minister was onder de rechtse president Mauricio Macri (2015-2019). De kans bestaat dat Milei zondag in één keer de strijd om het presidentschap wint, maar waarschijnlijker is het dat er in november een beslissende ronde volgt tegen de linkse Massa.
De 36-jarige Sabrina González is een van de duizenden mensen die op de campagnebijeenkomst in Buenos Aires is afgekomen. Ze draagt een petje van Milei’s beweging La Libertad Avanza (De vrijheid rukt op), om haar schouders hangt een gele vlag met een ratelslang. ‘Stap niet op mij’, staat op de zogeheten Gadsden-vlag, daterend uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd en deze eeuw geadopteerd door de conservatieve Tea Party. ‘Dat betekent dat de staat mij niet moet vertrappelen als individu’, zegt de schoonmaker van beroep.
Het invoeren van de dollar en het liberaliseren van de economie, zijn wat haar betreft de belangrijkste voorstellen van Milei. Over zijn misogyne kanten, standpunt tegen abortus en voorstel om wapenwetten te versoepelen is ze niet bezorgd. Milei’s woorden worden verdraaid, zegt ze. ‘Hij stelt juist dat iedereen gelijk is voor de wet.’
Haar vriend Francisco Torres (37, gemeenteambtenaar) vertelt hoe de inflatie hen dwingt tot bokkesprongen. ‘Als we ons salaris krijgen, betalen we meteen de huur en doen we boodschappen, we kopen vooral houdbare producten. We geven het geld liefst zo snel mogelijk uit.’ Veel is het al niet, samen verdienen ze 400 duizend peso per maand, momenteel een kleine 400 euro. ‘We hebben 10 dollar spaargeld. Een huis kopen is onmogelijk.’
Het stel groeide op met linkse idealen, maar inmiddels zien ze de Argentijnse geschiedenis in een nieuw licht. In werkelijkheid, zeggen ze, hebben de linkse erfgenamen van Juan Domingo Perón (president van 1946 tot 1955 en 1973-74) de economie doodgeknuffeld met een steeds groter overheidsapparaat dat steeds meer geld uitdeelt. Politici als wijlen oud-president Néstor Kirchner, zijn vrouw en opvolger Cristina Fernández de Kirchner en de huidige president Alberto Fernández regeerden op de pof.
Dat peronisme, de links-populistische politiek in de geest van Perón, is ondanks de economische malaise nog steeds de grootste politieke machine van Argentinië, een beweging die zich in driekwart eeuw nestelde in de haarvaten van het land. In de arme wijk Barrio 31, grenzend aan de haven van Buenos Aires, zijn uitsluitend linkse campagneposters te vinden. In de smalle straten onder de hoge ringweg overleven hier tienduizenden mensen dankzij kleine handeltjes en, inderdaad, overheidshulp.
Meer dan 40 procent van de Argentijnse bevolking leeft onder de armoedegrens. Zeker 20 miljoen van de 46 miljoen Argentijnen ontvangen een of andere vorm van staatssteun. ‘Als Massa verliest, verdwijnen de plannen (sociale programma’s, red.)’, zegt Marlene Salcedo (47) die op straat speelgoed verkoopt. ‘Stel je voor wat dat betekent voor iedereen hier.’ Een potje bellenblaas is in een paar maanden tijd van 60 naar 200 peso’s gegaan. Van de regering ontvangt ze een toeslag voor haar zes kinderen. Toch heeft die Milei ook wel wat, zegt ze. ‘Dan verandert er tenminste iets.’
Op een straathoek luisteren tientallen buurtbewoners naar in blauwe hesjes gestoken leden van de Beweging Evita (naar Eva Perón, de begin jaren vijftig jong gestorven first lady). Alleen het peronisme heeft oog voor de armen, roept een vrouw door de microfoon. Juan Ardura (37) pookt het vuurtje op. ‘Massa presidente!’, scandeert hij. De aanwezigen klappen mee. Na de speeches vormt het publiek een rij voor een tafel met pannen rijst, bonen en aardappelen.
Spreekstalmeester Ardua is geen inwoner van Barrio 31, maar een afdelingshoofd van Movimiento Evita. ‘Nee, een stem op Massa betekent niet meer van hetzelfde’, stelt hij. ‘Het gaat juist om een verdere verdieping van rechten.’ Hoe die verandering onder Massa eruit moet gaan zien, blijft wat abstract. Met groter gemak spreekt hij over het schrikbeeld Milei. ‘Hij is een fascist die een vreselijk soort kapitalisme verkondigt.’
Bij de drukbezochte campagnebijeenkomst van de ultrarechtse kandidaat neemt dat door links gevreesde kapitalisme haast religieuze trekken aan. Samen met zijn volgers reciteert Milei het Onze Vader van zijn beweging. ‘Liberalisme’, klinkt het uit duizenden kelen, ‘is respect voor het levensproject van de ander, zonder agressie, ter verdediging van het recht op leven, vrijheid en particulier eigendom.’ Een golf van gejuich rolt door het gebouw.
In tegenstelling tot zijn extreemrechtse regiogenoten Trump en Bolsonaro, die zich opwierpen als redders van traditionele waarden, wordt Milei in de eerste plaats bewonderd als economische goeroe. Veel van zijn volgers waren kinderen toen begin jaren negentig de inflatie in de duizenden procenten liep. Nu heeft de oude garde hen alweer naar de rand van de afgrond geleid. Tot hun grote schaamte is het trotse Argentinië opnieuw de economische schlemiel van het continent.
Dus dan maar de fik erin. ‘¡Libertad!’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden