Midden in het Omnisport, de topsporthal van Apeldoorn, staat een baanwielrenbaan. Renners trappen daar tergend langzaam over het met kleuren belijnde hout, wachtend op het moment dat de aanval wordt ingezet waarna een slopende sprintgevecht volgt. Zaterdag is de hal het toneel voor het verkiezingscongres van D66 en de vergelijking met de campagne dringt zich op: het is al weken wachten op een aanval, iets van betekenis waarmee de campagne echt losbarst.
Campagnedynamiek waar ze bij D66 om zitten te springen nu de partij er in de peilingen droevig bijstaat: van de huidige 24 zetels houden de sociaal-liberalen er nog maar tussen de vier en zes zetels over. Na het verkiezingssucces van Sigrid Kaag waarmee zij D66 de tweede partij van Nederland maakte, sleepte de afgezwaaide partijleider een regeerakkoord over de eindstreep waar de vingerafdrukken van D66 op elke pagina terug te vinden was. Dat succes moet de nieuwe D66-voorman Rob Jetten evenaren. ‘We hebben weleens betere uitgangsposities gehad’, zegt Jetten. ‘Maar we hebben ook laten zien dat we de peilingen kunnen verslaan.’
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever voor de Volkskrant. Hij schrijft sinds 2014 over de nationale politiek.
Volg alles over de Tweede Kamerverkiezingen hier.
Met de twee linkse partners GroenLinks en PvdA die door het bundelen van de krachten de links-progressieve kiezer terug probeert te winnen heeft D66 er deze verkiezingen een geduchte concurrent bij. De vorige stembusgang kreeg de progressieve kiezer de keuze tussen Jesse Klaver (GroenLinks), die onder meer opriep op een van de andere linkse partijen te stemmen, een PvdA die op het laatste moment met Lilianne Ploumen als vervanger voor Lodewijk Asscher op de proppen kwam of de voormalig top-diplomate van de Verenigde Naties die nieuw leiderschap beloofde. Kaag kreeg het vertrouwen, maar belandde uiteindelijk in precies dezelfde samenstelling van partij, met precies dezelfde premier waar zij zich in de campagne zo tegen afzette.
Met Timmermans als leider van Verenigd Links lijkt GroenLinks-PvdA deze verkiezingen de linkse hoop in huis te hebben en een groot deel van de Kaag-bonus van D66 op te eten. Ook het NSC van Pieter Omtzigt blijkt uit kiezersonderzoek de interesse te hebben van D66’ers.
Binnen D66 klinkt er vooralsnog geen paniek. ‘Met nieuwe partijen in opkomst gaat de interesse al gauw naar wat nieuw is’, merkt Dittrich op. ‘We hebben nog 32 dagen te gaan tot de verkiezingen en er kan nog zoveel gebeuren.’ Oud-Kamerlid en voormalig campagneleider Kees Verhoeven ziet dat zijn partij momenteel in de hoek zit waar de klappen vallen. ‘Mensen zoeken naar iemand om de schuld te geven, en als partij die zes jaar regeert zijn wij dat nu.’ Tegelijkertijd ziet hij de campagne niet somber in. ‘Met Rob Jetten hebben we iemand met het hart op de juiste plek en inhoudelijk hebben we een sterk verhaal.’
Ook demissionair staatssecretaris Hans Vijlbrief is nog hoopvol. ‘Op dit moment zijn de peilingen niet goed. Maar, het beeld dat we hebben is dat 80 procent van de kiezers nog niet weet waar het op gaat stemmen. Op een gegeven moment moet die stijging er voor ons komen. De vorige keer stonden we drie weken voor de verkiezingen op 12 zetels. Het werden er 24.’ Hoe het dan kan dat D66 zo een harde smak in de peilingen maakt is volgens Vijlbrief verklaarbaar: ‘Als je regeert zit je met beleid waar je op afgerekend wordt. GroenLinks- PvdA en NSC hebben dat niet.’
De grootste uitdaging voor is volgens Dittrich zichtbaarheid: de komende weken moet de D66 de kiezer vertellen dat het beleid waar de partij verantwoordelijk is juíst goed heeft uitgepakt.
Maar wat dan de belangrijkste overwinningen zijn, is niet ieder D66-lid nog even duidelijk. Tijdens een van de ochtendsessies met Jan Paternotte willen de leden weten waar D66 nu precies met GroenLinks-PvdA van verschilt en met welk verhaal zij deze campagne op straat mee opgaan. ‘Als ik straks ga flyeren, wat zeg ik dan?’, vraagt een van de leden. Zij verwijst naar onder meer de woningnood. Na zes jaar regeringsverantwoordelijkheid is het D66 niet gelukt zicht te krijgen op een eind aan deze crisis. ‘Het is handig als we op een A4’tje kunnen krijgen wat we bereikt hebben’, vult een ander lid aan.
Partijleider Jetten is niet bij de sessie aanwezig, maar lijkt aan te voelen dat dit sentiment leeft onder zijn leden en de kiezer. In zijn congrestoespraak staat hij er uitgebreid bij stil: ‘D66 is een partij die niet alleen over verandering praat, maar ook daadwerkelijk verandering brengt.’ Onder zijn leiding komen de klimaatdoelen van Parijs in zicht, terwijl Klaver er alleen over praat. De gaskraan in Groningen is door Vijlbrief gesloten, minister Kajsa Ollongren verhoogde de defensieuitgaven en de slavernijexcuses kwamen er dankzij D66.
Als een baanwielrenner zoekend naar een opening zet hij zaterdag de aanval in. VVD-leider Dilan Yesilgöz zei vrijdag in NRC niet snel een coalitie met Timmermans tot stand te zien komen. ‘Ik zie dat het risico op waterige compromissen met zijn partij groot is’, zei zij. Onbegrijpelijk, zegt Jetten. Volgens Jetten zet de VVD, door samenwerking met de PVV niet uit te sluiten, wel de deur voor extreem-rechts open. ‘Het enige wat Dilan Yesilgöz wil laten verwateren zijn de Nederlandse waarden.’
Of de aanval genoeg is om de gewenste dynamiek op gang te krijgen moet worden afgewacht. Is er voor Jetten de komende campagne flink wat werk aan de winkel? ‘Natuurlijk’, zegt hij zelfbewust. ‘Ik was vroeger sprinter op de atletiekbaan. Toen won ik vaak in de laatste meters. Dat gaan we deze verkiezingen ook doen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden