Het vertrek van GroenLinks-Kamerlid Kauthar Bouchallikht, uit onvrede over de uitingen van haar partij over de oorlog tussen Israël en Hamas, legt de vinger op de gevoelige plek van linkse partijen. De standpunten van progressieve jongeren liggen in veel gevallen ver van de mainstream politiek.
Eigenlijk was het een onberispelijke exit. Het vertrek van Tweede Kamerlid Kauthar Bouchallikht had immers alles in zich om een publicitair drama voor GroenLinks-PvdA te worden. Ze stond al op de kandidatenlijst voor de aankomende verkiezingen en kon daar ook niet meer vanaf worden gehaald. Haar beslissing viel in het weekend van een groot, belangrijk congres van de nieuwbakken fusiepartij. De aanleiding was de oorlog tussen Israël en Hamas – explosiever wordt het niet, kortom.
Maar Bouchallikht koos de koninklijke route. Een half uur na het congres plaatste ze een uitgebreid statement op Instagram en onthield zich verder van commentaar. Ze gaf aan op de partij te blijven stemmen en maande haar volgers dat ook te doen. En nee, ze zou haar Kamerzetel niet innemen, mocht ze alsnog verkozen worden.
Eind goed, al goed, toch?
Niet helemaal. Want haar vertrek legt wel iets bloot. Zowel bij GroenLinks-PvdA als breder in de samenleving. In jongere, progressieve kringen is er groeiend ongemak over de vrijwel onvoorwaardelijke steun van Nederland en de EU aan Israël, en woede over het leed in Gaza. Een geluid dat in de Tweede Kamer vrijwel alleen op de uiterste linkerflank te horen is.
Deze week worstelde GroenLinks-PvdA openlijk met een motie van SGP-fractievoorzitter Chris Stoffer. Hij riep Nederland op om in EU- en VN-verband steun uit te spreken voor het recht op zelfverdediging van Israël. Proportionaliteit en de beginselen van het oorlogsrecht zijn belangrijk, benadrukte de SGP’er, maar hij bouwde wel een grote ‘maar’ in: aangezien Hamas doelbewust civiele objecten gebruikt, zou naleving ervan lastig zijn.
Op voorhand een excuus voor het schenden van het internationaal recht, oordeelde Amnesty International over de tekst. Toch stemde GroenLinks-PvdA dinsdag als enige progressieve partij vóór de motie. Tot ontsteltenis van leden, voornamelijk uit de activistische hoek van GroenLinks. Op sociale media ging de stemming rond (‘Ondertussen blijven PvdA/GroenLinks Israëls oorlogszucht steunen’), binnen de partij werd druk geprotesteerd en gelobbyd.
Met resultaat: ‘We hadden hier een andere keuze moeten maken’, schreef Kamerlid Kati Piri donderdagmiddag aan de leden. ‘Het was beter geweest als we zelf een motie hadden ingediend met onze eigen bewoordingen, en deze niet hadden gesteund.’
De oorlog is de eerste echte test voor de fusiepartij. Tot dusver verliep de samenwerking opvallend soepel, vindt ook Alex Klusman, PvdA’er en oprichter van het campagnebureau BKB waar Bouchallikht ooit in de talentenklas zat. ‘We zijn er bij links immers goed in om onszelf zo hard mogelijk in de voeten te schieten.’
Bouchallikht en lijsttrekker Frans Timmermans vertegenwoordigen twee polen binnen Verenigd Links. Uitersten waar de oorlog nu als een magneet aan trekt. Zij komt uit de wereld van het klimaatactivisme, van de grote en niet-onderhandelbare idealen. Hij is pragmatischer, meer van de realpolitik. GroenLinks-PvdA zet Timmermans in de markt als een leider en een verbinder: een staatsman die Nederland door woelige geopolitieke tijden kan loodsen.
Klusman vindt dat activisme en politiek verenigbaar zijn. ‘Maar de vraag is wel hoeveel ruimte er is voor activisme in een partij die zich naar de macht beweegt. Dat betekent dat je niet al je idealen kunt verwezenlijken. Wie macht wil, zal moeten meebewegen, zeker op internationaal niveau. Dat weet Timmermans als geen ander, door zijn ervaring als minister van Buitenlandse Zaken en als EU-commissaris met de Green Deal.’
De Haagse journalistiek kreeg nooit echt vat op Kauthar Bouchallikht. Op interviewverzoeken werd weinig ingegaan. Het vergrootglas waaronder ze als eerste gesluierde moslima in de Tweede Kamer lag, kan ertoe hebben geleid dat ze liever haar eigen momenten en haar eigen platform koos.
Er was direct ophef bij haar entree in de landelijke politiek. Ze had een bestuursfunctie vervuld bij Femyso, een Europese koepelorganisatie van uiteenlopende islamitische jongerenclubs. Daarvan zouden er enkelen gelieerd zijn aan de conservatieve Moslimbroederschap. De GroenLinks-kandidaat benadrukte steeds weer dat ze daar niets van had gemerkt en de progressieve waarden van haar partij onderschreef. ‘Wolf in schaapskleren’, noemde De Telegraaf haar in een hoofdredactioneel commentaar.
Deze zomer onthulde NRC Handelsblad dat een Zwitsers bedrijf in ‘dark pr’ in opdracht van de emir van de Verenigde Arabische Emiraten een lastercampagne was gestart tegen Europese moslims, door hun in verband te brengen met de Moslimbroederschap. Die was ook gericht op Femyso. Veel hielp de onthulling Bouchallikht niet: het wantrouwen, de bedreigingen en de online haat bleven.
Hoe anders is dat op Instagram. Het platform is er niet alleen voor de mooie plaatjes, maar ook voor mediageniek activisme, vooral op het gebied van klimaat en antiracisme. Bouchallikht heeft er bijna 34 duizend volgers, veel meer dan alle andere kandidaat-Kamerleden op de lijst van GroenLinks-PvdA, buiten Jesse Klaver. Meer ook dan lijsttrekker Timmermans, die op Instagram 28 duizend volgers heeft.
‘Hoop boven haat, van de Kamer tot de straat’ is een van de slogans die Bouchallikht vaak gebruikt op het platform. ‘Ze probeerde via Instagram politiek toegankelijker te maken, liet zien hoe het werk er achter de schermen uitziet’, zegt Sabine Scharwachter, een van de leden die zich deze week het luidst verzetten tegen de partijlijn inzake Israël. ‘Ik denk dat zij veel steun had van mensen die misschien niet per se op GroenLinks-PvdA zouden stemmen, omdat ze nog linkser zijn. Maar wel op haar.’
‘Je hoort weleens dat ze als Kamerlid weinig heeft bereikt, maar ik denk dat die mensen haar aanpak onderschatten’, zegt Devika Partiman, directeur van Stem op een Vrouw. ‘Voor ‘Koffie met Kauthar’ haalde ze groepen mensen naar de Kamer die daar normaal gesproken niet snel zouden komen. Ook nodigde ze mbo-studenten uit. De meeste politici doen dat voor de foto, maar voor haar was contact met mensen die niet zo snel worden gehoord een essentieel onderdeel van het werk.’
Een foto die is geplaatst door Kauthar Bouchallikht (@kauthar_bouchallikht) op
Het bericht waarin Bouchallikht haar vertrek aankondigde, werd met waardering ontvangen. ‘Een verlies voor de Kamer, maar een win voor de mensheid’, verwoordde dichter Lois Kruidenier de consensus in de reacties. ‘Als je een eenmansfractie begint, stem ik op jou’, schreef kunstenaar Jan Hoek. Al bijna 22 duizend mensen liketen het bericht.
Haar aanvankelijke zwijgen moet de achterban zijn opgevallen, denkt Partiman. Dat blijkt ook uit een reactie die een week geleden onder een oude foto verscheen. ‘Ewa, heb je een spreekverbod gehad van GroenLinks? Genocide gaande in Gaza en jij bent oorverdovend stil.’
‘Als er zoiets groots gebeurt als deze oorlog, verwachten haar volgers dat ze zich uitspreekt’, zegt Partiman. ‘Ik vermoed dat mensen bij het Kamerlid Lisa Westerveld veel minder snel denken: hallo Lisa, hoe sta jij hierin?’
Sowieso is mainstream Instagram mijlenver verwijderd van de mainstream politiek. Op het platform wemelt het dezer dagen van kritiek op de opstelling van het kabinet en andere traditionele partijen.
De Rotterdamse plussize-influencer Lotte van Eijk spoorde haar 130 duizend volgers aan om contact op te nemen met het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Gewoon bellen. En zeggen dat het kabinet actie onderneemt en Israël verantwoordelijk houdt voor de acties.’ Chanel Matil Lodik, op het platform beter bekend als ‘Marketingvrouw’, riep haar mede-influencers in een video op ‘te blijven delen’. ‘Als we erover blijven praten, praat de politiek er ook over.’
Artiesten spreken zich uit, kunstenaars. ‘Dit moet stoppen’, schreef Vjèze Fur van De Jeugd van Tegenwoordig via Instagram Stories aan zijn 156 duizend volgers. ‘Belachelijk hoe de Nederlandse regering hier haar standpunt inneemt.’
Veelal gaat het om mensen uit de culturele, progressieve online voorhoede. Het geluid beperkt zich niet meer alleen tot sociale media. Deze week werd het ook verwoord door programmamaker Sahil Amar Aïssa in de talkshow Khalid & Sophie, en een paar dagen later in hetzelfde programma door acteur Ramsey Nasr. Zijn emotionele pleidooi voor meer empathie met de Palestijnen, ging dan weer viral op Instagram. Het fragment is daar al 9,7 miljoen keer bekeken.
Een foto die is geplaatst door Khalid & Sophie (@khalidensophie) op
Jongere generaties zijn minder vanzelfsprekend op de hand van Israël, blijkt uit een recente peiling van Ipsos. Slechts 6 procent van de Nederlanders tussen de 18 en 34 jaar steunt het land onvoorwaardelijk, bij de 55-plussers is die steun bijna twee keer zo hoog. Van alle jongeren vindt 10 procent dat de Palestijnen onder voorwaarden door Nederland gesteund moeten worden. Onder ouderen is dat ongeveer 3 procent.
Deze week projecteerden lokale afdelingen van Extinction Rebellion de Palestijnse vlag op de Domtoren en de Euromast. De acties wekten verbazing: de protestbeweging houdt zich toch alleen met klimaat bezig? ‘Wij zijn tegen elke vorm van onderdrukking, onafhankelijk van de vorm die het aanneemt’, schreef Extinction Rebellion Rotterdam bij een foto van de actie op Instagram.
De lokale afdelingen scharen zich hiermee in de traditie van het intersectionele denken, een dominante factor binnen het hedendaagse activisme. Alle vormen van onderdrukking hangen met elkaar samen, is de gedachte. Wie de ogen heeft geopend voor het ene onrecht, kan de ogen niet sluiten voor het andere.
Volgens deze filosofie is het niet meer dan logisch dat feministische-, antiracistische-, queer-, klimaat- en vredesbewegingen samensmelten op demonstraties. Het lot van de Palestijnen behoort ook steevast tot het actierepertoire. In deze uiterst progressieve kringen zijn zorgen over islamofobie bovendien groter dan die over islamisme – in tegenstelling tot de andere uithoek van het politieke spectrum.
In maart vond op de Dam de Feminist March plaats. Op het podium ging het over de achterstelling van ongedocumenteerde migranten, over het stigma van sekswerk, over de rechten van vrouwen en queers in Iran. Een non-binaire queer-activist van kleur sprak het publiek toe over racisme en transfobie: ‘Mensen, vergeet dit nooit: Palestine will be free!’
Waar buitenstaanders wellicht spanning zien binnen dit amalgaam van standpunten, grijpen ze voor de jongere, activistische generatie natuurlijkerwijs in elkaar. Onderdrukking is onderdrukking.
Ook Bouchallikht omschrijft zichzelf als ‘intersectioneel klimaatactivist’. Dat een vrouw met hoofddoek zich feminist noemt en Kamerlid was voor een progressieve partij, was voor critici reden tot wantrouwen. Voor haar volgers is de combinatie daarentegen volstrekt vanzelfsprekend.
Source: Volkskrant