Geen enkele schrijver kiest zomaar een naam voor zijn hoofdpersonage. Daar gaat een grondige studie naar oorsprong, betekenis en connotatie aan vooraf, zoals aanstaande ouders doen, op zoek naar een naam voor hun kind. Maar anders dan bij een pasgeboren baby weten schrijvers in wat voor ellende hun personages zullen worden gestort (die verzinnen ze immers zelf) en hebben ze aldus de mogelijkheid daar een passende naam bij te kiezen. Zo kun je uitkomen op de topzware naam ‘Mercedes Dolorosa’, die journalist en literatuurcriticus Dieuwertje Mertens (1983) koos voor de tragische heldin van haar debuutroman Moeders. Heiligen. Mercedes betekent ‘genade’, dolorosa ‘vol smart’.
Subtiel is het allerminst, maar Mertens is ook niet op subtiliteit uit. Drama, drama en nog eens drama, dat moet haar verhaal over de getroebleerde Mercedes zijn. Samen met haar minnaar Amant (what’s in a name) verblijft ze in een Frans vakantiehuis. Het gaat niet goed met Mercedes. Ze gedraagt zich vreemd, laat zich lijdzaam belagen door Amant die alsmaar wil neuken en stompt zichzelf zo nu en dan keihard in haar baarmoeder: ‘ik stomp in mijn buik, mijn wrede maakmachine, het koude voorportaal. Ik stomp totdat mijn knokkels pijn doen en het vlees beurs is’. Au!
Over de auteur
Bo van Houwelingen is sinds 2015 literair recensent voor de Volkskrant. Ze schrijft met name over nieuwe Nederlandse fictie.
’s Nachts bezoekt Mercedes het dorpsplein, waar een standbeeld van Maria staat: ‘Aanschouw mij, nietig wezen in dit maanlicht. Mag ik even bij je zitten, hier op dit bankje? Ik werd geroepen door de sterren.’ Bij de meest vereerde moeder ter wereld kan zij haar verhaal kwijt, het verhaal over haar autistische zoon Lode, die iets vreselijks heeft gedaan wat Mercedes hem eigenlijk niet kan vergeven. Andersom heeft Maria ook wat te vertellen over háár zoon, Jezus. ‘Kopzorgen heb ik om die jongen gehad, Mercedes. Hoofdpijn!’
Naast Maria zijn daar ook vriendinnen Clémence en Graziella – vrouwen wier beider namen eveneens genade betekenen. En ook moeders die hun portie wel hebben gehad. Wat Mertens maar zeggen wil: het moederschap is niet zaligmakend. Sterker nog, vrouw zijn is op zichzelf al een verdomd lastige toestand. In de vele verhalen die de vrouwen in dit boek vertellen, is het lijden geblazen. Vernedering, aanranding, verkrachting, schaamte, schuld, boete, opoffering – het lijkt de Bijbel wel, waarnaar Mertens dan ook veelvuldig verwijst in een welhaast bijbelse stijl. Gezwollen, ‘de geiligheid aller mannen gaat door zijn blik en doet de hitte in mijn kruis slaan’, en soms ineens platvloers: ‘ik was gewoon een geile teef’.
Tel daarbij op de potsierlijke metaforen (‘Tietjes als rul opgestuwde molshopen, nog niet uitgehard door de nachtvorst.’), vage wijsheden (‘Zodra een moeder de gaten in haar hart begint te tellen, is het einde zoek.’) en jeukwoorden als ‘grimlachen’ en je hebt een roman waaraan je je hartgrondig kunt ergeren.
En toch heeft het wel wat. Mertens gaat volstrekt haar eigen gang, zonder terug te deinzen voor alle termen die we kunnen gebruiken om haar roman te typeren: dramatisch, sentimenteel, theatraal, hysterisch ook, met al die baarmoeders. Het zijn woorden die vrouwen altijd al aangewreven worden in een poging ze te diskwalificeren, ze het zwijgen op te leggen. Dat Mertens juist al deze registers opentrekt om haar punt te maken is sterk. Ze doet het op haar manier, ongenaakbaar en soeverein. Genade voor wie zijn irritatie aan de kant zet en zich openstelt voor wat Mertens écht te zeggen heeft.
Dieuwertje Mertens; Moeders. Heiligen. Querido; 352 pagina’s; € 24,99
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden