Het is oktober en dat betekent het hoogtepunt van de najaarstrek. Houtduiven, zwaluwen, ganzen, eenden, grutto's, zeearenden en kraanvogels: een deel overwintert in Nederland, de rest vliegt naar het zuiden en het westen. Trekvogels volgen vaak de kustlijn van de Noordzee om zich te oriënteren. In dat gebied wonen ook veel watervogels, die alleen vertrekken om te broeden.
De Noordzee huisvest óók honderden windmolens. Windmolenparken aan de kust kunnen een gevaar vormen voor bepaalde vogels, ziet Timo Roeke van Vogelbescherming Nederland. "Grote vogels, zoals zeearenden, meeuwen en zwanen, kunnen hun vleugels ernstig beschadigen als ze geraakt worden door een wiek", zegt Roeke. Ook kleine zangvogels zijn kwetsbaar. "Die wegen niet meer dan een suikerklontje. De longen kunnen imploderen als ze te dichtbij vliegen."
Volgens Roeke is het niet met zekerheid te zeggen of bepaalde vogels een windmolen inmiddels kunnen herkennen en dus ontwijken. "Vogels zijn slimme, adaptieve dieren", zegt hij. "Het zal me niet verbazen als er soorten zijn die zichzelf aanleren een windmolen te ontwijken. Maar wetenschappelijk bewijs hiervoor ontbreekt nog."
Het aantal vogels dat jaarlijks sterft door aanvaringen met windmolens wordt geschat op 50.000. Op zee is dat moeilijker te tellen dan op land, omdat geraakte vogels er vaak in de golven verdwijnen. Op dit moment wordt er veel onderzoek gedaan naar de effecten van windturbines op vogels en het onderwaterleven. Verreweg de meeste vogels sterven nog steeds door gebouwen, verkeer, elektriciteitskabels en katten.
Toch zoeken windparken naar oplossingen. Bij de voorjaarstrek in mei werden voor het eerst windmolens op zee stilgelegd om vogels te beschermen: de turbines bij de kust van Egmond en Borssele draaiden vier uur lang niet. Bij deze najaarstrek zal dit weer gebeuren, laat een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat weten.
De afgelopen maanden hebben de overheid, windparkeigenaren en onderzoekers een systeem opgetuigd dat de vogeltrek 48 uur van tevoren voorspelt via een algoritme. Dat model, bedacht door een promovendus van de Universiteit van Amsterdam, wordt verplicht voor nieuwe én bestaande parken.
Bij windpark Borssele in Zeeland gebruiken ze het systeem al. Eneco vertelt aan NU.nl dat het controlecentrum 48 uur van tevoren een melding krijgt wanneer een grote groep vogels wordt verwacht. De turbines mogen dan alleen langzaam draaien: maximaal twee toeren per minuut. Deze maatregel moet vogels vrije doorgang verlenen, ook buiten de vogeltrek.
Windparken krijgen zo dus op tijd een waarschuwing om hun energielevering door te geven aan de netbeheerder. Die kan het dan in banen leiden, zodat het langzame draaien niet zorgt voor een tekort aan stroom.
Buiten deze regelgeving ondernemen sommige windparken extra actie om vogels te beschermen. Zo maakte het park bij Zeewolde in Flevoland onlangs bekend camera's te gaan installeren om dodelijke botsingen met zeearenden te voorkomen. In 2024 moet dat systeem klaar zijn voor gebruik. En Gemini, een windpark dat naar eigen zeggen niet binnen trekroutes van vogels ligt, laat weten een vogelradar te gebruiken.
Roeke van Vogelbescherming Nederland vindt deze maatregelen een goed begin. De kans op gewonde of dode vogels wordt volgens hem aanzienlijk kleiner wanneer windmolens langzamer gaan draaien. "Een windmolen mag geen gehaktmolen worden", zegt Roeke.
De natuurorganisatie is geen tegenstander van windmolens en adviseert regelmatig de overheid. "Wij snappen ook wel dat we een energietransitie moeten maken. Maar dieren kunnen niet het slachtoffer worden van onze beleidskeuzes."
Vogelliefhebbers die graag getuige willen zijn van de najaarstrek kunnen zich de komende twee weken in de handen wrijven. Door heel Nederland kun je talloze vogelsoorten zien overvliegen.
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl economisch